دامنه وسیع گستردگی بیماری

20تا 25درصد از بیماران نجات یافته از سرطان پستان در معرض ابتلا به ورم بازو قرار دارند. ورم لنفی اندامها در چند دهه اخیر به دنبال روشهای جراحی در درمان بدخیمی ها، سیر روزافزون داشته و در حال حاضر بیشترین گروه بیماران را افراد نجات یافته از سرطان به دنبال درمان جراحی سرطان پستان تشکیل می دهند.
سیستم جریان لنف در بدن به طور هماهنگ با سیستم گردش خون کار می کند. مویرگ های خونی در هر نقطه از بدن ، بدون وقفه در حال ترشح مایعات ، پروتئین و سایر مواد به فضای بین سلولی هستند و قسمت عمده مواد خارج شده از مویرگ ها داخل ورید شده و مجددا وارد گردش خون می شوند.
در این میان مولکول های درشت پروتئین قادر به عبور از جدار وریدها نیستند و به همراه مقداری آب وارد عروق لنفاوی از طریق سیستم گردش لنف از محیط خارج می شوند. مایع لنف پیش از وارد شدن به سیستم گردش خون از داخل غدد لنفاوی که در واقع ایستگاه های فیلترکننده لنف به شمار می روند عبور می کنند و تصفیه می شوند و در نهایت وارد سیستم گردش خون می شوند.
در این میان اگر به هر دلیلی مشکلی برای رگها یا غده های لنفاوی پیش بیاید که سیستم لنفاوی قادر به خارج کردن مایع لنف از موضع نباشد، آب و پروتئین در بافت تجمع می یابد که به آن ورم لنفی یا لنف آدم می گویند. این مشکل به دو صورت ممکن است رخ بدهد.
در نوع اول ممکن است فرد به صورت مادرزادی مشکلی در غدد لنفاوی داشته باشد یا این که رگهای لنفی از زمان کودکی در آنها رشد نکند، اما در نوع ثانویه این بیماری به دنبال یک سری عوامل خارجی از بدن که ممکن است در اثر تصادف یا عفونت یا جراحی ها و دستکاری هایی که انجام شده در فرد به وجود بیاید.
به گفته مهندس غلامعلی شعبانی ، مدیر بخش رادیوایزوتوپ مرکز تحقیقات هسته ای سازمان انرژی اتمی ایران ، در افرادی که دچار سرطان سینه هستند جراح پس از خارج کردن عضو سرطانی براساس تجربه خود تعدادی از غده های لنفی مشکوک ناحیه را نیز خارج می کند که در نتیجه انسداد در مسیر جریان لنفی ایجاد شده و این انسداد باعث تجمع مایع لنف و تورم و پارگی عروق لنفاوی می شود و مایع لنف در موضع جمع شده فرد دچار تورم عضو می شود.
البته متاسفانه چنین فردی پس از خروج غده های لنفاوی از بدنش تا آخر عمر باید از تورم و درد سرشانه و بازو رنج ببرد و حتی برای جلوگیری از احتمال زخم شدن و عفونت حاد نتواند جسمی را بلند کند. اما چرا این سیستم لنفاوی تا به این حد برای انسان اهمیت دارد؛


نگهبان همیشه بیدار بدن

سیستم لنفاوی یکی از مسیرهای اصلی پخش سرطان (متاستاز) از یک قسمت بدن به سایر نقاط هستند. رگهای لنفاوی مجراهایی با دیواره نازکند و دارای دریچه های متعدد هستند که از برگشت جریان لنف جلوگیری می کنند. لنف از نظر ترکیب مشابه پلاسماست ، ولی بر خلاف خون به آرامی جریان دارد.
سیستم لنفاوی مولد لنفوسیت ها و منوسیت ها، از بین برنده گلبول های قرمز نقل و انتقال دهنده قسمت زیادی از چربی جذب شده روده به جریان خون است. مویرگ های لنفی برای تشکیل مجاری لنفاوی به هم متصل می شوند و لنف را به گره های لنفی می رسانند.
سایر مجاری لنفاوی ، لنف را از گره ها به رگهای اصلی لنفاوی و سپس آن را به داخل ورید زیر ترقوه تخلیه می کنند. جریان لنف حاصل انقباض ماهیچه های اسکلتی ، حرکات تنفسی ، ضربان قلب و حرکات روده ای است . گره های لنفی معمولا ساختمان های ریزی به قطر حدود یک سانتی متر هستند و در انتهای دست و پا، گردن ، کشاله ران ، شکم و قفسه سینه واقع شده اند.
گره های لنفی با عمل حفاظت در مقابل عفونت باکتریایی از طریق هضم و بیگانه خواری باکتری ها در رگهای لنفاوی انجام وظیفه می کنند. یک گره لنفی شدیدا عفونی ، متورم و حساس می شود. این سیستم یکی از مسیرهای اصلی پخش سرطان است.
بیاری هوجکین ، لوسمی لنفوسیتی ، بیماری های مختلف متاستازی و اکثر اختلالات گره های لنفی می توانند به وسیله لنفوسنتیگرافی تشخیص داده شوند.
در این صورت پیش از آن که شخص مبتلا به سرطان سینه برای برداشتن بافت سرطان وارد اتاق عمل شود، با تزریق رادیودارویی در 4طرف تومور سرطانی مشخص می شود که آیا سیستم لنفاوی نیز با بیماری درگیر شده است یا خیر. اگر این سیستم نیز با سرطان درگیر باشد، علاوه بر تومور باید بافتهای نگهبان یعنی سیستم لنفاوی نیز از بدن خارج شوند.
اما اگر سرطانی به این سیستم نرسیده باشد، دیگر لزومی به برداشتن آن نیست و بیمار پس از عمل جراحی دیگر از بیماری ادم رنج نخواهد برود. شبانی روش معمول و مورد استفاده برای تشخیص نفوذ سرطان از سیستم لنفاوی را استفاده از یک نوع رنگ آبی می داند و می افزاید: درست است که این ماده رادیواکتیو نیست ، اما تنها تشخیص درست جراح عامل قابل استناد در آن است.
یعنی جراح براساس تجربیات خود باید تشخیص دهد که رنگ آبی تا چه میزان در غدد لنفاوی نفوذ کرده و بر آن احساس متوجه میزان متاستاز سرطان سینه شود. اما مطمئنا استفاده از رادیوداروها در تشخیص بسیار دقیق تر و معتبرتر خواهد بود.


تشخیص معجزه گر

معمولی ترین رادیوداروی به کار رفته برای لنفوسنتیگرافی تکنسیوم 99Mآنتی موان سولفوکلوئید است که به صورت زیرپوستی در طرف پشت پا، پره های مابین انگشتان دست و پا و قسمت بالایی استخوان جناغ سینه ، بسته به محل تصویرگیری تزریق می شود.
بعد از تزریق ، محل آن ماساژ داده می شود و مریض طی تقریبا 4ساعت انتظار باید قدم بزند یا بسته به تزریق ساق پاهایش را حرکت دهد. حدود 80درصد کلوئید توسط سیستم لنفاوی منتقل می شود و 24ساعت بعد از تزریق در کشاله ران ، خاصره و نواحی برون آئورتی و سایر گره های لنفی دیده می شود.
عدم ادامه جریان ماده رادیواکتیو ممکن است نتیجه متاستاز باشد و به همین ترتیب افزایش اکتیویته در هر ناحیه ای می تواند به علت لنفوم یا انسداد جزیی لنفاوی باشد.
بنابراین براحتی و تنها با تزریق ماده رادیواکتیو می توان به مبتلایان به سرطان سینه که البته تعداد آنها نیز کم نیست برای ادامه زندگی و نجات از مشکلات و عوارض ناشی از جراحی و برداشتن اضافی ، کمک کرد.

بهاره صفوی