یک دنیای صورتی برای شما!

فکر کنید در رستورانی نشسته اید که دیوارهایش به رنگ مورد علاقه شما رنگ شده اند، صندلی هایش همان شکلی است که شما دوست دارید و نمای بیرونی آن هم درست به دلخواه شما طراحی شده است.

کد خبر: ۸۰۰۰۰

همین طراحی ها را برای فضای ورزشی مورد استفاده تان هم می توانید تصور کنید. همچنین فرض کنید دیگر فضاهایی که ممکن است در طول هفته به آنجا سربزنید، درست به همان شکلی طراحی شده اند که شما درآن احساس رضایت خاطر، آرامش و لذت کنید.
و از همه جالب تر این که بتوانید با مراجعه به یک مجموعه علاوه بر حضور در یک فضای خاطره سازبه تمام نیاز های خود نیز پاسخ دهید.
ایده طراحی فضایی با این شرایط را مهندس سحر صالحی ، کارشناس ارشد رشته معماری دانشگاه تهران در رساله پایان تحصیلات خود ارائه کرده است. با او در مورد این فرضیه به گفتگو نشسته ایم.

در طرحهایی که یک معمار انجام می دهد ، معمولا چقدر می توان به دلخواه عمل کرد؛
بیشتر کارهای ما به سفارش کارفرماهای خصوصی انجام می شود و در این گونه پروژه ها به دلیل مقیاس های معمولا کوچک کارها ، محدود بودن بودجه کارفرما و لزوم رعایت قوانین شهرداری در ساخت و سازها بیشترین مانوری که معمار در طراحی معماری (بیرونی) بنا می تواند انجام دهد، در نما و احتمالا محوطه سازی ساختمان خلاصه می شود.
یعنی ساختمان های شهری ما باید از نظر بیرونی در قالبهای مشخصی طراحی شوند (به غیر از خانه های ویلایی یا طرحهای خاص دولتی) و از این به بعد، طراحی داخلی است که برای معمار مجال ایجاد فضاهای دلخواهش را ایجاد می کند.

در طراحی فضا از چه عواملی استفاده می کنید؛
در قدم اول سطوح و حجمهای خام کنار هم قرار می گیرند مثل دیوار، کف و سقف ، و با جابجایی و تغییر اندازه آنها پایه های اولیه طرح را به شکل دلخواه در می آورم ، درعین حال و هماهنگ با طراحی سه بعدی ، پلان ساختمان را از نظر سلسله مراتب ، ارتباطات و همجواری ها بررسی می کنم.
طراح داخلی باید در عین حال هم یک دید کلی نگر نسبت به کار داشته باشد و هم از چشم ناظر فضاها را نقد و اصلاح کند. بعد از این که این پایه های اولیه تکمیل شد ، با عواملی مثل رنگ ، بافت ، نور و استفاده از مبلمان و تجهیزات فضا را به آنچه که موردنظر است نزدیک تر می کنم.

آیا این عوامل بنا به نوع فضا نیز تغییر می کنند؛
بله ، گاهی اوقات ایده اولیه یک طراحی می تواندبه دلیلی بر یکی از این عوامل تاکید خاصی داشته باشد یا بسته به نوع فضا یکی از این عوامل کارآیی بیشتری داشته باشد ، ولی به طور کلی ، تمام این عوامل مهم و تاثیر گذار هستند.

در طراحی یک فضای سفارشی به روحیات کارفرما نیز توجه می شود؛
قطعا ، می توان گفت طراحی داخلی و روحیات استفاده کنندگان یک ارتباط متقابل با هم دارند. به نظر من ، مهمترین نقش طراحی داخلی ایجاد فضاهای متناسب با روحیات استفاده کنندگان و استفاده بهینه ازآثار روانی فضا برایشان است.
این مقوله بسیار پیچیده و بحث برانگیز است و تئوری های گوناگونی در رشته های معماری و روان شناسی در این باره وجود دارد.
روانشناسی محیط یکی ازجنبه های مهم معماری است که متاسفانه درکشور ما کمتر به آن پرداخته می شود و شاید تنها اشاره ای که به آن می شود، مبحث روانشناسی رنگهاست و به دیگر عوامل سازنده فضا اشاره ای نمی شود.
در حالی که طراحی داخلی در برخی موارد مثل فضاهای درمانی ، مسکونی و آموزشی تاثیری باورنکردنی بر بالا بردن بهره وری فضا دارد.
برای مثال ، می توان به روند سریع تر بهبود بیماران در بعضی فضاها و یا کم شدن علایم افسردگی به سبب رعایت برخی نکات در طراحی داخلی فضاهای مسکونی و یا بالا رفتن سطح یادگیری دانش آموزان در مدارسی که طراحی داخلی هدفمند داشته اند، اشاره کرد.
جنبه دیگر قضیه تاثیری است که مشخصات استفاده کنندگان (اعم از فرهنگی ، اجتماعی ، روانی...) باید بر طراحی داخلی فضا بگذارد.
یکی از وظایف اصلی معمار مخصوصا در طراحی فضاهای داخلی شناخت کامل و همه جانبه استفاده کنندگان آن فضای خاص است ، تا به این وسیله بتواند مناسب ترین فضا را برای ساکنان و یا استفاده کنندگان طراحی کند.

آیا جنسیت مخاطب فضا نیز در این طراحی موثر است؛
به طور معمول خیر ، بیشتر عوامل فرهنگی ، سنی و اقتصادی مخاطبان در طراحی مد نظر قرار می گیرد. من در تحقیقاتی که در این زمینه انجام دادم با موارد بسیار اندکی روبه رو شدم که جنسیت مخاطب را به عنوان یکی از عوامل تعیین کننده طراحی فضا مدنظر قرار دهند.
مهمترین دلیل این مساله نیز این است که اکثر زنان و مردان به طور مساوی از فضاها استفاده می کنند و نمی توان تنها خصوصیات یک جنس را در طراحی دخالت داد.
آنچه من سعی کرده ام در نظریه خود به آن بپردازم ، موارد خاصی است که یک فضا مختص یک جنسیت طراحی می شود وبه دلیلی تنها زنان یا مردان از آن استفاده می کنند.
این مورد در کشورهای اسلامی بیش از هرجای دیگری مصداق دارد؛ زیرا بسیاری از فعالیت های زنان و مردان به دلایل اعتقادی ترجیحا جدا از هم انجام می شود و از اختلاط زن و مرد تا آنجا که ضرورتی وجود نداشته باشد پرهیز می شود.
در کشور ما، زنان و مردان در بسیاری موارد باید فعالیت هایشان را به طور مجزا از هم انجام دهند مانند فعالیت های ورزشی ، برخی فعالیت های هنری و بسیاری از فعالیت های آموزشی ؛ بنابراین ، این امکان وجود دارد که علایق و نیازهای خاص فضایی ایشان شناسایی و در طراحی ها به کار گرفته شود.

طراحی این مجموعه بر چه مبانی نظری استوار است؛
مسائل متعددی در چگونگی طراحی این مجموعه موثر است و اما آنچه به مساله جنسیت وفضا مربوط می شود - که با انجام مطالعات فراوان به دست آمده - را می توان به طور خلاصه در موارد زیر دسته بندی کرد:
الف) ایجاد ارتباط با معماری به شکلی درونی تر و شخصی تر ، بواسطه ادراکات درونی و نه صرفا جذابیت های ظاهری
ب) توجه به اصل سیالیت ، ارتباط ، استمرار و وحدت در فضا
ج)شبیه سازی فضایی احساسات مادرانه مثل حمایت و وابستگی (طراحی فضاهایی که این احساس را ایجاد کند)
د) توجه به استفاده کنندگان ساختمان نه به عنوان بازدیدکنندگانی منفعل بلکه به عنوان بازیگران زنده و فعالی که نقش مهمی در شکل گیری فضا دارند.
در طراحی فضاهای خاص زنان باید نسبت به نیازها شفاف و قاطع باشیم و تنها به دنبال ساختن بناهایی که ظاهر متفاوتی دارند نباشیم. فضاها باید مفید ، راحت ، دوست داشتنی و خاطره ساز باشند.
این فضاها باید باز و دعوت کننده باشند. این مساله جای تعمق زیادی دارد که چه فعالیت هایی می توانند در کنار هم قرار گیرند و با هم اشتراک داشته باشند و فضا چگونه می تواند بر نحوه ارتباط انسانها با یکدیگر تاثیر گذار باشد.

آیا برنامه ای برای به اجرا درآوردن آن دارید؛
این طرح بسیار وسیع و سنگین است و نیازمند سرمایه گذاری و حمایت دولتی می باشد و برای من صرفا مجالی برای به کارگیری نظریه جنسیت و معماری در قالب پایان نامه کارشناسی ارشد بوده است.
ولی می توان این نظریه را در مقیاس های کوچکتر در مراکز فرهنگی ، آموزشی ، ورزشی مختص زنان به کار گرفت که به نظر من حرکت بسیار باارزشی است و در بالا بردن خودباوری و تقویت احساس هویت در زنان کشور تاثیر دارد.
متاسفانه فضاهای معدودی که امروزه به فعالیت های زنان اختصاص داده شده ، نه تنها به طور خاص برای ایشان طراحی نشده بلکه به هیچ وجه نیز در شان ایشان نیست. یکی از موارد اصلی ای که این شیوه طراحی می تواند در آن به کار گرفته شود، مدارس دخترانه کشور است که در ساخت شخصیت زنان فردای ما نقش انکارناپذیری دارد.

اگر صحبت دیگری دارید بفرمایید.
موردی که فکر می کنم لازم است راجع به آن کمی توضیح بدهم ، به خرده گیری برخی دوستان و اساتید درباره جداسازی جنسیتی برمی گردد که گمان می کنند من در این طرح انجام داده ام.
می خواهم تاکید کنم شخصا هیچ اصراری بر جداسازی فضاهای زنان و مردان ندارم و این حرکت به نوعی بر ساختار جامعه لطمه می زند و اصولا امکان پذیر و منطقی هم نیست.
اما برخی فعالیت های خاص وجود دارد (مانند ورزش) که مثلا به سبب نوع پوشش بانوان ما ملزم به تفکیک ایشان از آقایان هستیم.
حال که چنین ملزوماتی به سبب شرع ، قانون ، فرهنگ و باورهای عمومی وجود دارد (و مورد قبول و تایید همگان نیز هست) چرا نیاییم و از این فرصت استفاده کنیم و فضاهایی هدفمند برای ایشان طراحی کنیم و خصوصیات ، نیازها ، تمایلات و علایق بانوان را در طراحی خود دخالت دهیم تا این فضاها بالاترین بهره وری را داشته باشد.