عصرآینده عصر کپسول های اکسیژن

تحقیقات انجام شده به وسیله شرکت کنترل کیفیت هوا و وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی حاکی است که میزان این آلاینده ها در شهر تهران 2/8برابر استاندارد جهانی است.
روزانه 1200تن آلاینده در هوای تهران پخش می شود، در حالی که رشد سالانه انتشار دی اکسید کربن در کشور 25درصد است. ذرات آلاینده های فلزی از قبیل کادمیوم ، نیکل ، ارسنیک ، یونهای سولفات ، نیترات و هیدروکربن های چند حلقه ای از طریق انتشار در هوا عوارض سوئ متعددی از قبیل کاهش بهره هوشی ، کندذهنی ، ضایعات کبدی ، تنگی نفس و آمفیزم به وجود می آورد.
نتایج حاصل از یک مطالعه منطقه ای در تهران نشان داد که در مدت 140روز، 1160بیمار تهرانی به دلیل مشکلات تنفسی و قلبی ناشی از آلودگی هوا در 5بیمارستان تحت معالجه قرار گرفتند.
بر پایه این گزارش ، سالانه 4000مرگ و میر بر اثر آلودگی هوا در تهران رخ می دهد که علاوه بر این تعداد مشابهی نیز که به بیماری سرطان ریه مبتلا شده اند و در معرض اکسیدهای نیتروژن بوده اند، گزارش شده است.
سرعت ترکیب اکسیدهای نیتروژن با هموگلوبین خون هزار مرتبه سریع تر از سرعت ترکیب منواکسید کربن با هموگلوبین است که موجب تشکیل مواد سرطانزا در خون می شود و 200برابر بیش از جذب اکسیژن است.
تمایل جذب هموگلوبین خون با منواکسید کربن و اثرات سوئ آن بر سلامت به صورت اختلال در بینایی ، تار دیدن ، خستگی ، سردرد و خواب آلودگی بروز می کند و باعث ایجاد تغییر در عملکرد قلب و شش می شود.
نتایج تحقیقات صورت گرفته در این زمینه حاکی است : آلودگی هوا در کاهش وزن نوزادان نیز بسیار موثر است و بر میزان مرگ و میر کودکان تاثیر می گذارد، زیرا حساسیت نوزادان به آلودگی هوا بیشتر است.
ابتلای کودکان به سرطان خون اولین پیامد زندگی در خیابان های پرترافیک است. منواکسید کربن ابتلا به بیماری های قفسه سینه را در کودکان افزایش داده و همچنین باعث عفونت های شدید تنفسی (ARI)در کودکان و اطفال ، بیماریهای مزمن تنفسی نظیر تنگی نفس و برونشیت، سرطان ریه و ابتلا به سرطان معده می شود و اختلالات ژنتیکی و ابتلا به بیماری های موروثی و اختلال در حافظه را افزایش داده، حملات آسم را تشدید و به دی.ان.ای آسیب می رساند.
مطالعات دانشمندان کانادایی نیز نشان می دهد آلودگی هوا ناشی از خودروها جهش و آسیب ژنتیکی در حیوانات و انسان را سبب می شود و همچنین حاصلخیزی خاک را کاهش می دهد و آن را از املاح تهی می کند.
دکتر مسعود قاسمی ، رئیس انجمن آترو اسکلروز ایران درخصوص اثرات سو استنشاق آلاینده های موجود در هوای تهران می گوید: تاثیر آلودگی هوا در بروز بیماری قلبی و عروقی نظیر افزایش فشار خون زیانبار است و تحقیقات نشان می دهد آلودگی هوا باعث غلیظ شدن خون و افزایش احتمال بروز التهاب می شود.
وی سردرد، ضعف ، سرگیجه ، تهوع ، اختلال در انتقال اکسیژن به بافتهای بدن ، ضربات شدید قلب ، سکته قلبی و کاهش ظرفیت ششی را از آثار آلودگی هوا بر سلامت افراد برشمرد و خاطرنشان کرد افرادی که زمینه ناراحتی قلبی دارند، هنگام رفت و آمد در خیابان ها، بیش از افراد عادی در معرض خطر حملات قلبی هستند.
وی با بیان این که مرگ زودرس ناشی از بیماری های قلبی در نواحی آلوده به اثبات رسیده است ، می افزاید: آلودگی هوا ناشی از ترافیک ، دود کارخانه ها یا دود سیگار موجب نازک شدن سرخرگ گردن و در نهایت بیماری قلبی می شود.


شهرهای آلوده و فقر ویتامین D

کارشناسان شرکت کنترل کیفیت هوای تهران نیز اعلام کردند ساکنان شهرهای آلوده ای که آسمان آنها با لایه ای از هاله سیاه و تیره پوشیده شده با فقر ویتامین D مواجه هستند.
آنها معتقدند در روزهایی که میزان آلودگی هوا، به علت افزایش انواع آلایندها، ذرات معلق و گرد و غبار بالا می رود، هاله ای از دود از تابش نور خورشید به سطح زمین جلوگیری می کند.
به همین دلیل در بسیاری از کشورها نگرانی هایی در ارتباط با کاهش نور آفتاب و در نتیجه کمبود ویتامین D به ویژه در کودکان وجود دارد.


پوشش گیاهی شهر هم رنگ می بازد

نتایج بررسی جایکا نشان می دهد بیش از 70 درصد درختان واقع در حاشیه بزرگراه های تهران به دلیل انباشت لایه ای از ذرات زیانبار روی شاخ و برگشان در حالت نیمه مردگی قرار دارند.
همچنین به دلیل آلودگی شدید هوا، بتدریج گونه های گیاهی سازگار با اقلیم تهران از پهن برگ به سوزنی برگ تغییر کرده اند و به واقع چنارستان سابق اکنون به شهر کاجهای نیمه مرده تبدیل شده است.
تغییر گونه های سازگار از پهن برگ به سوزنی برگ خود عامل دیگری برای افزایش آلودگی هوا می شود، زیرا توان پالایش هوا به وسیله سوزنی برگ ها خیلی کمتر از درختان پهن برگ است.
برخی دیگر از کارشناسان محیط زیست معتقدند اگرچه نمی توان از آلودگی هوا به عنوان عامل اصلی گریز حیات وحش بومی منطقه تهران نام برد، اما تردیدی نیست که این پدیده دست کم موجب کاهش شمار پرندگان بومی منطقه شده است.
قطعا در هیچ مقطع از تاریخ تهران ، شمار پرندگان موجود در این شهر تا به این حد کم نبوده است و پرندگان موجود نیز عمدتا گونه های جان سختی مانند کلاغ ، یاکریم و گنجشک هستند.
از گونه های کم نظیر دامنه های البرز، همچون عقاب طلایی و هما نیز سالهاست که مطلقا حتی یک نمونه در حوالی شهر تهران دیده نشده است.
درباره تاثیر آلودگی هوا بر آثار معماری و تاریخی شهر تهران ، این نکته قابل تامل است که تغییر نمای ساختمان های تهران از نمونه های سنتی و قدیمی آن مانند آجر و گچ به شیشه و سنگ نیز به خاطر عوارض آلودگی هوا باشد.
تصور این است که نماهای آجری که از جمله نمایه های اصلی معماری ملی ایران هستند، در تهران بسرعت کدر و کثیف می شوند و باز پیرایی و شستشوی آنها دشوار و پرهزینه و گاهی ناممکن است. تمامی آثار معماری مهم و بافت قدیمی شهر نیز با همین نما ساخته شده است.
به همین دلیل نگهداری این بناها همیشه هزینه های قابل توجهی به متولیان آنها تحمیل می کند. از این رو، بتدریج شاهد واپس نشینی آجر و پیشروی شیشه در تهران بوده ایم.
پدیده ای که باعث می شود تهران ، پایتخت و مهمترین شهر ایران ، نشانی از هویت این سرزمین نداشته و جهانگردان به محض ورود به آن ، سرخورده از حال و هوایی که از سرزمین هزار و یک شب در ذهن داشته اند، بخواهند بسرعت به اصفهان ، شیراز، یزد و کرمان بگریزند.


منشا آلودگی و راهکارها

بیشتر کارشناسان محیط زیست ، حمل و نقل ، بهداشت و درمان در این زمینه اتفاق نظر دارند که بخش اعظمی از آلاینده ها - حدود 70درصد - متعلق به خودروهاست و سهم دیگر منابع آلاینده اعم از کارخانه ها و منابع گرمایشی منازل بسیار کم است و همچنین بخش اعظمی از آلاینده های خطرناک و کشنده که همان منواکسیدکربن باشد به وسیله خودروها بویژه از نوع بنزین سوز و فرسوده آن تولید می شود.
سال 83، 900هزار خودروی سبک و سنگین در کشور تولید شده که پیش بینی می شود طبق برنامه این رقم در سال 84با 10 درصد افزایش به یک میلیون دستگاه برسد، همچنین آمارها نشان می دهد ظرفیت تولید بنزین ایران 40 میلیون لیتر در روز (250 هزار بشکه در روز) است ، در حالی که مصرف کنونی بنزین در ایران از مرز 65 میلیون لیتر در روز (450 هزار بشکه در روز) هم عبور کرده است ؛ به طوری که دولت فقط در 4ماهه اول امسال برای تامین بودجه واردات بنزین 6هزار و 242 میلیارد ریال از حساب ذخیره ارزی برداشت کرده و در صورت محاسبه هر دلار 9000ریال این میزان تقریبا برابر 694میلیون دلار می شود.
براساس این گزارش ، مجلس شورای اسلامی تاکنون 7/3میلیارد دلار بودجه برای واردات بنزین در نظر گرفته است و انتظار می رود این رقم تا پایان سال مالی (1384)به 5/4و حتی 5میلیارد دلار نیز افزایش یابد، زیرامصرف بنزین در ایران در مقایسه با دیگر کشورها بسیار بالاست و تولید خودروهایی با مصرف بالاتر از متوسط مصرف جهانی، عدم شکل گیری الگوی مناسب مصرف ، نارسایی حمل و نقل عمومی ، وجود یک میلیون و 600هزار دستگاه خودروی فرسوده بالای 20سال و همچنین پایین بودن قیمت بنزین از مهمترین دلایل رشد مصرف این ماده سوختی و تزریق انواع آلاینده های خطرناک و سرطان زا ناشی از مصرف بنزین به هوای کشور است ، درحالی که با اختصاص بخشی از این هزینه به طرحهایی نظیر گسترش ناوگان حمل و نقل عمومی و ریلی و... هم می توان از حجم بنزین وارداتی و صرف هزینه های کلان در این بخش کاست و هم آلاینده های کمتری را وارد هوای کشور کرد.


تزریق سالانه 420 هزارتن منواکسیدکربن

سالانه بیش از 420هزار تن منواکسیدکربن وارد هوای کشور می شود و شهر تهران با بیش از 2میلیون خودرو، حدود 50درصد از کل این آلودگی را ایجاد می کند، به این ترتیب تهران یکی از آلوده ترین شهرهای جهان به شمار می رود.
گروهی ازکارشناسان معتقدند عمده ترین عامل آلودگی هوای تهران ، خودروهای فرسوده هستند که بیش از حد معمول سوخت مصرف می کنند و به دلیل کهنه بودن ، مقدار زیادی مواد آلاینده وارد هوا می کنند.
متوسط عمر خودروها در ایران بسیار بالاست و معمولا تعداد بسیار کمی از خودروهایی که همه ساله وارد بازار مصرف می شوند، از رده خارج شده و طرحهایی هم که درزمینه خروج این خودروها به اجرا درآمده چندان موفق نبوده و علت آن هم این است که در بیشتر این طرحها، منافع شرکتهای خودروسازی و بانکها لحاظ شده بود تا حفظ محیط زیست یا کمک به دارندگان خودروهای فرسوده.
درصد زیادی از خودروهایی که در خیابان های تهران تردد می کند، فرسوده هستند و هر روز 10میلیون لیتر سوخت را بلعیده و تبدیل به انواع آلاینده ها و بویژه منواکسیدکربن می کنند، براساس اعلام کارشناسان ، بیش از 70درصد از آلودگی هوای تهران حاصل وجود خودروهای فرسوده است زیرا سوخت بدون سرب در بسیاری از این خودروها به دلیل کهنگی قابل استفاده نیست.
طرحهایی برای خارج کردن خودروهای فرسوده از خیابان ها و جایگزین کردن آنها با خودروهای جدید ارائه شد، اما هیچکدام از آنها تاکنون موفق نبوده است.
البته درخصوص خودروها به عنوان یکی از اصلی ترین منابع تولید آلودگی ، خودروهای شخصی بیشترین سهم را به خود اختصاص داده اند و هرچند نقش آنها در آلودگی هوا قابل کتمان نیست ، اما واقعیت این است که وسایل نقلیه عمومی و دولتی نیز سهم قابل توجهی در این آلودگی دارند.
علت اصلی آن نیز فرسودگی بخش قابل توجهی از ناوگان حمل و نقل عمومی شهری و وسایل نقلیه دولتی یا همان سرویس کارکنان دولت است.
هرچند تغییر در ناوگان عمومی و جایگزینی وسایل نقلیه جدید مستلزم صرف هزینه های قابل توجهی است ؛ اما به منظور مقابله با عوامل آلودگی هوا، پیش بینی چنین اعتباری از سوی مسوولان ، گریزناپذیر است که بالطبع می تواند از جمله اقدامات و تمهیدات دولت جدید و شورای شهر برای مقابله با عوامل آلوده کننده تهران باشد تا بتواند در عین حال ، الگویی برای دیگر شهرهای بزرگ کشور نیز شناخته شود.


از برنامه جامع مبارزه باآلودگی هواچه خبر؛

از چندسال پیش ، یک برنامه 10ساله برای مبارزه با آلودگی هوای تهران آغاز شد، ولی مقامات اعتراف کرده اند که تاکنون تنها نیمی از اهداف این برنامه تامین شده است و حدود 15تا 20سال طول می کشد تا نتایج مثبت این برنامه احساس شود، در حالی که بسیاری از کارشناسان و حتی مردم عامی نیز این موضوع را بخوبی حس کرده اند که هنوز نهاد مشخصی به عنوان متولی مبارزه با آلودگی هوا وجود نداشته و این وظیفه بین وزارتخانه ها و دیگر ادارات دولتی پاس داده می شود و تقریبا همه این نهادها توپ را به میدان دیگری می اندازند و از خود سلب مسوولیت می کنند و تنها اقدام جدی آنها اعلام وضعیت هشدار و درخواست عدم حضور سالخوردگان ، کودکان و بیماران در خیابان ها یا تعطیلی مدار س به علت افزایش آلودگی است.
اما دکتر حجت ، رئیس کمیته اجرایی کاهش آلودگی هوای تهران معتقد است ، طی سالهای اخیر برای کاهش میزان انتشار آلودگی ها زیست محیطی برنامه های گسترده ای اجرا شده و روند رو به رشد آلودگی که ناشی از توسعه اقتصادی و مصرف بی رویه سوخت است تا حدی تحت کنترل قرار گرفت.
وی می افزاید: ازمهمترین اقدامات سازمان حفاظت محیط زیست ، تعیین استاندارد آلودگی برای خودروهای سواری تولید داخل است ، به طوری که از بهار سال 2005استاندارد برای خودروهای تولید داخل اجرا می شود و هم اکنون این استاندارد درباره خودروهای وارداتی نیز لحاظ می شود.
وی دیگر اقدام سازمان را حذف سرب از بنزین که باعث جلوگیری از ورود روزانه 25تن سرب به هوای کشور می شود اعلام کرد و همچنین گسترش مراکز معاینه فنی خودروها، تولید و به کارگیری هزاران خودروی سواری ، مینی بوس و اتوبوس گازسوز در تهران ، پایش کنترل صنایع آلاینده و استفاده از جرایم زیست محیطی برای کاهش آلودگی توسط صاحبان صنایع و تدوین برنامه جامع کاهش آلودگی هوا برای شهرهای بزرگ کشور را از جمله این اقدامات دانست.
معاون سازمان حفاظت محیط زیست نتایج حاصل از این اقدامات را طی 4سال اخیر کاهش چشمگیر آلودگی هوا با وجود افزایش 50درصدی تعداد خودروهای شهر تهران و افزایش مصرف بیش از 70درصدی بنزین دانست و افزود: در 6ماهه اول امسال تعداد روزهای با هوای ناسالم در تهران 50روز کمتر از همین مقطع زمانی در سال گذشته محاسبه شده است.
اما در پایان ذکر این نکته خالی از لطف نیست که توسعه حمل و نقل عمومی ، ریلی و خودروهای گازسوز، سرعت بخشی به روند از رده خارج کردن خودروهای فرسوده ، اجرای طرحهای ترافیکی برای کاهش ترافیک ، حذف تقاطع ها و افزایش سرعت خودروها به منظور کاهش تولید منواکسیدکربن ، استفاده از مبدل کاتالیزوری جهت تبدیل منواکسیدکربن و هیدروکربن های نسوخته به دی اکسیدکربن، تعویض فیلتر هوای خودروها به صورت رایگان در ایستگاه های پمپ بنزین داخل شهری ، توزیع گازوئیل های کم گوگرد، تنظیم بازار تولید خودرو در کشور و... از جمله پیشنهادات کارشناسان ترافیکی و محیط زیست به مقامات مسوول برای کاهش حجم آلاینده ها در هوای کشور بویژه تهران و دیگر کلانشهرهاست.

روح الله قلی پور