جاودانی نقش بهار

دکتر سیدطاهر صباحی نویسنده، گردآورنده و پژوهشگر قالی متولد تهران است. او پس از اخذ دیپلم دبیرستان به ایتالیا عزیمت کرد و دکترای خود را در رشته داروسازی از آن کشور اخذ کرد. او که همزمان با تحصیل وارد صحنه تجارت قالی شده بود، استعداد خود را در زمینه شناخت و ارزیابی انواع دست‌بافته‌ها بروز داد و دوره‌های آموزشی دروس قالی‌شناسی را برگزار کرد. وی سال‌های زیادی از عمر خود را وقف تحقیق پیرامون قالی‌های شرقی و پیوند آن با وقایع تاریخی و اجتماعی کرده است، با این هدف که قالی را به عنوان یک اثر هنری به دنیا بشناساند و حتی به خالقان آن به مردم شرقی که از چنین هنر ظریفی و فضای خلق آن دور شده‌اند. او در طول کار تحقیقاتی طولانی‌اش می‌خواسته و می‌خواهد یادآور شود که قالی تنها یک شئ مصرفی و تزئینی خانگی نیست، بلکه دنیایی فراتر از آن دارد. او مشاور بخش نساجی مشرق‌زمین در بسیاری از موزه‌های جهان و عضو کمیته علمی کنفرانس بین‌المللی فرش و دست‌بافته‌ها به نام «گره» است. نشریه گره هم به همت او سه بار در سال به زبان ایتالیایی و انگلیسی چاپ و در سراسر دنیا تکثیر می‌شود. از صباحی آثار متعددی از جمله: قالی‌های شرقی – هنر و سنت، واگیره، قشقایی ـ قالی‌های عشایری ایران، گلیم ـ زیراندازهای تخت‌بافت قفقازی، الفبای قالی‌های شرقی، پنج قرن قالیبافی در کرمان و مقالات قالی و گلیم در دایره‌المعارف بزرگ هنر کهن منتشر شده است و نمایشگاه‌هایی در رابطه با هنر بافندگی شرق ترتیب داده که می‌توان به نمایشگاه سوارکاران شرق – پوشش اسب و روزینی در میلان، سوماک در تورین، سمرقند ـ قالی‌های جاده ابریشم در ورونا، هم‌چنین برکامو و ویچنزا، قالی‌های آناتولی مرکزی در کاتو، چین ـ قالی‌های کهن امپراتوری و تبت اشاره کرد.

حال قالین نام فارسی کتابی است به قلم او که در نوامبر سال 2007 میلادی به زبان ایتالیایی نگارش و توسط انتشارات هنری الکتا وابسته به گروه انتشاراتی موندادوری چاپ شده بود. ترجمه این کتاب به زبان فارسی چهاردهم اسفندماه 93 در ساختمان کانون زبان پارسی در باغ بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار با حضور مولف اثر، سفیر ایتالیا در تهران، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، اندیشمندان و علاقه‌مندان بسیاری معرفی و رونمایی شد.

دکتر صباحی در «قالین» تاریخچه‌ای کامل و تحلیلی از هنر بافندگی ارائه می‌دهد. هنری باستانی و سنتی‌ای که به دوران نوسنگی بازمی‌گردد و پیدایش آن در آسیای مرکزی بوده و درطول سده‌ها و بلکه هزاره‌ها در سراسر شرق و خاور دور رواج یافته است. صباحی با استفاده از تصاویری متنوع و کمتر دیده شده و بکر از قالی‌های کهن به شرح جنبه‌های تاریخی و اجتماعی کاربرد قالی از زمان پیدایش آن پرداخته و به نقش قالی در میان قبایل، مفهوم قالی در جوامع عشایری، روستایی و شهری و ورود قالی به فرهنگ غرب اشاره کرده است. هنری پیچیده که تزئین، تخیل و مصرف را یکجا دارد و در بودن در هریک از این گونه‌ها کم ندارد.

کتاب قالین در دو جلد به بررسی مناطق تولید قالی‌های شرقی از جمله ایران، ترکیه، قفقاز، ترکستان، افغانستان، چین، تبت، هند و نواحی مدیترانه با توجه به گوناگونی سبک‌ها و تنوع تکنیک‌ها اشاره کرده است که بدین ترتیب می‌توان خاستگاه و محل بافت یک قالی را تشخیص داد.

شاید نگاه انداختن به زیر پایمان برای ما کاری هر روزه و متداول باشد. فکر می‌کنیم به راه‌های دور به هزار چیز جز همان گستره آرام‌بخشی که زیر پای ماست. قالی هزارنقشی که دست‌های پینه‌بسته آن را زیبا و گرانبها می‌کند. به قالی‌ها خیره شوید و ببینید چگونه بهار در نقش قالی جاودان می‌شود.

بهار میرزهره