جویدن زیر خط‌کش فرهنگ

آدامس از بعضی‌ها جدا نمی‌شود و هر وقت بپرسی آدامس داری، جواب مثبت می‌دهند. بعضی‌ها هم بیشتر آدامس خورند تا آدامس بخر، چون بیشتر از این و آن آدامس می‌گیرند و کمتر می‌خرند. بعضی‌ها هم وقتی حوصله‌شان سر می‌رود، هوس جنبیدن دهان می‌کنند و آدامس می‌جوند. پس مخاطبان آدامس آدم‌هایی جورواجورند، با انگیزه‌های مختلف و البته سلائق متفاوت.

خیلی‌ها هنوز آدامس‌های ایرانی می‌جوند و به وطنی بودن آدامس همچنان پایبندند، البته ارزانی آدامس‌های داخلی نیز به خرید مجابشان می‌کند. در مقابل، عده‌ای جویدن آدامس‌های داخلی را کسر شأن می‌دانند و آدامس ارزان داخلی را که انگ بی‌کیفیتی هم به آن می‌زنند، مختص قشری خاص می‌دانند. البته اگر منصف باشیم به مشتریان آدامس‌های خارجی تا حد زیادی حق می‌دهیم، چون از وقتی یادمان است آدامس‌های تولید داخل کیفیتی حداقلی داشته و در بسته‌بندی‌های تکراری و نخ‌نما ظاهرشده، در حالی که خارجی‌ها هر روز رنگ عوض می‌کنند و با طعم‌های تازه وارد می‌شوند.

با این حال مردم چه آدامس ایرانی بجوند چه خارجی، باید تابع یک چارچوب باشند که فرهنگ تعریفش می‌کند. فرهنگ ایرانی کسی را که مدام آدامسی گوشه دهانش باشد و ملچ ملچ کنان روی آن دندان بگذارد، نمی‌پسندد. حالا اگر این فرد مشغول حرف زدن باشد و این تکه آدامس زیر دندان‌هایش دیده شود، سختگیری فرهنگ بیشتر می‌شود. آدامس خوردن موقع سخنرانی که قدغن است، برای دانش‌آموزان و دانشجویان نشسته در کلاس درس هم همین‌طور، حتی اگر توجیه بیاورند که آدامس را کنار لپ یا زیر زبانشان مخفی می‌کنند.

باد کردن آدامس هم وضعی بهتر از این ندارد، چون فرهنگ با این بادکنک‌های کوچک که از دهان مردم بیرون می‌زند و با سر و صدا می‌ترکد، کنار نمی‌آید. این آدامس‌های باد شده واقعا اعصاب خردکن است و چندش‌آور می‌شود وقتی آدامس می‌ترکد و لب و دماغ و صورت جونده رامی پوشاند. صدای تق‌تق آدامس زیر دندان‌ها هم صدایی است ضدفرهنگ که روی اعصاب آدم‌های حساس می‌نوازد و سمفونی‌ای گوشخراش راه می‌اندازد. علت مخالفت فرهنگ با این بازی دهان و دندان با آدامس هم همین است.

خط‌کش فرهنگ علاوه بر اینها در یک جای دیگر هم می‌نشیند و آن وقتی است که یک زن و یک مرد قرار است آدامس بخورند. طبق معمول آدامس خوردن زنان در ملاعام ناپسندتر از آدامس جویدن مردان است و با این دومی، فرهنگ راحت تر کنار می‌آید. گرچه وقتی آدامس را می‌ساختند، تفکیک جنسیتی برای مصرف‌کنندگانش قائل نشدند اما این تفکیک در فرهنگ ما وجود دارد.

با این حال زنان و دختران، امروز مشتری پر و پاقرص آدامس هستند و گرچه بیشتر آدامس خارجی می‌جوند، اما از قافله طرفداران آدامس جا نمانده‌اند.

این هم از انعطاف فرهنگ است و قابلیت تغییرپذیری‌اش، اما واقعیت این است که آدامس یک جویدنی محبوب است و نمی‌شود آدم‌ها را از آن منع کرد، گرچه باید قبول کرد در فرهنگی مثل ما که جنبیدن دائم لب و دهان و درآوردن صدا از این غار پرمروارید، رفتاری ناخوشایند است باید آدامس را محترمانه جوید، بدون ملچ ملوچ، بدون باد کردن، بدون ترکاندن و بدون جویدن آن در فضاهای ممنوعه.