کشف ردپای نخستین انسان‌ها در غار «کلدر»

به گزارش مهر، هیات مشترک ایرانی ـ اسپانیایی در قالب بخشی از تفاهم نامه منعقد شده بین پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ایران با موسسه دیرین بوم‌شناسی و تکامل اجتماعی بشر ایالت کاتالونیای اسپانیا اقدام به کاوش و مطالعه بقایای فرهنگی در غار «کلدر» کرده‌اند. آنان پس از ۴۰ روز کاوش باستان‌شناسی در غار کلدر، واقع در دره خرم‌آباد لرستان در دامنه سفیدکوه، شواهد ارزشمندی از فعالیت‌های انسان‌های جوامع شکارگر و گردآورنده غذا در دوران پارینه سنگی میانی و جدید را به دست آوردند که برخی شواهد نیز حاکی از ردپای نخستین انسان‌های هوشمند در این غار است.

بهروز بازگیر، سرپرست تیم کاوش غارهای خرم‌آباد در گفت‌وگو با مهر با اشاره به این‌که در جریان کاوش‌های خود گمانه زنی‌هایی در غارهای گیلوران، قمری، کلدر و گرارجنه انجام داده‌ایم، اظهار کرد: در لایه نگاری‌های غار گیلوران لایه‌های مربوط به دوره‌های پارینه سنگی میانه و جدید به چشم می‌خورد.وی با بیان این‌که گونه‌های جانوری کرگدن، اسب سانان و بز کوهی در غار گیلوران مشاهده شده است، تصریح کرد: در غار کلدر نیز یک گمانه زنی یک در یک زده‌ایم که لایه‌های پارینه سنگی میانه و جدید در آن پیدا شده است.

بازگیر با تاکید بر این‌که در گمانه زنی غار کلدر ابزارهای شاخص پارینه سنگی میانه و صنعت تیغه‌سازی مشاهده شده است، افزود: همچنین آثار گونه‌های جانوری گراز، گوزن قرمز، خرچنگ، بز کوهی و سمور در این غار یافت شده است.

سرپرست تیم کاوش غارهای خرم‌آباد با اشاره به گمانه‌زنی صورت گرفته در غار قمری گفت: قدمت این غار از لحاظ از دیگر سایت‌ها بیشتتر است و سه متر نیز گمانه را پایین بردیم و به صخره رسیدیم.

بازگیر با بیان این‌که کاوش در این غار نیازمند اعتبار بیشتری است، تصریح کرد: این غار به لحاظ کاوش مشکلاتی دارد. که باید برطرف شود.

وی با اشاره به این‌که در کاوش‌های صورت گرفته در غار گیلوران برای اولین بار در ایران آنالیزهای «یوزور» و «رزیدو» صورت گرفت، اظهار کرد: این آنالیزها آثار به جای مانده ریز میکروسکوپی را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد یک ابزار واقعا ساخت بشر است یا فقط شبیه ابزارهای بشری است.

بازگیر با بیان این‌که مطالعات ژئومتریک ـ مورفومتریک نیز در غارها انجام شد، تصریح کرد: در این آزمایش‌ها مشخص شد غار کلدر دارای بیشترین تنوع از لحاظ ابزارهای بشری است و این موضوع نشان‌دهنده این است که گروه‌های مختلفی در این غار زندگی می‌کرده‌اند.

سرپرست تیم کاوش غارهای خرم‌آباد با اشاره به آزمایش‌های انجام شده در حوزه گرده‌های گیاهی در غارها گفت: این آزمایش‌ها برای شناسایی دقیق شرایط آب و هوایی دره خرم‌آباد بسیار مهم است.بازگیر با اشاره به دستاورد پژوهش‌های انجام شده در این غارها گفت: در این کاوش‌ها دو سایت پارینه سنگی میانه و جدید اضافه شد و آنالیزهای جدیدی را که تاکنون در کشور انجام نشده بود در این غارها انجام دادیم.

بازگیر با بیان این‌که کشف استخوان کرگدن و گونه سمور که تا کنون در ایران گزارش نشده از دیگر دستاوردهای این پروژه بود، تصریح کرد: کشف قدیمی‌ترین دوره استفاده از قیر طبیعی در ایران در غار کلدر در لایه‌های پارینه سنگی میانه از دیگر دستاوردهای مهم این کاوش‌ها بود.

وی با تاکید بر این‌که اهمیت دره خرم‌آباد در رابطه با انقراض نئاندِرتال‌ها و در واقع انتقال از یک دوره به دوره دیگر است، افزود: در واقع در کاوش‌های انجام شده در دره خرم‌آباد، اولین ابزارهای ساخته انسان‌های هوشمند پیدا شده است.بازگیر عنوان کرد: البته باید این شواهد در دیگر سایت‌ها نیز پیدا شود و تنها نمی‌توان با شواهد به دست آمده از یک سایت، نظر دنیا را عوض کرد.

سرپرست تیم کاوش غارهای خرم‌آباد اظهار کرد: در صورتی که بتوانیم وجود ابزارهای ساخته انسان‌های هوشمند در دره خرم‌آباد را در سایت‌های دیگر پیدا کنیم و نتایج آنالیزهای صورت گرفته در غار کلدر آماده شود. می‌توانیم ثابت کنیم منشأ انسان‌های هوشمند در دره خرم‌آباد است.

وی با بیان این‌که با اثبات این امر در واقع می‌توان اعلام کرد ما اجداد اروپایی‌ها هستیم، تصریح کرد: همچنین احتمال زیاد وجود دارد دلایل انقراض نئاندِرتال‌ها را که یک موضوع مبهم در باستان‌شناسی است، در این کاوش‌ها کشف کنیم.بازگیر ادامه داد: سایت کلدر لایه‌های بسیار سختی دارد که فقط با پتک می‌توان آنها را کاوش کرد و امروز فقط منتظر نتایج آزمایش گاه‌نگاری هستیم تا بتوانیم این خبر خوشحال‌کننده را بدهیم.

بررسی شواهد استقرار اروپاییان

دکتر آندریو اویه از موسسه دیرین بوم‌شناسی و تکامل اجتماعی بشر ایالت کاتالونیای اسپانیا، دیگر سرپرست کاوش غارهای خرم‌آباد است. او در این باره می‌گوید: علت حضور ما در لرستان و دره خرم‌آباد بررسی شواهد استقرار بشر در اروپا و آسیاست.

وی با اشاره به آتاپوئرکا، سایت تحقیقاتی در شمال اسپانیا می‌افزاید: این سایت یک کوه کوچک است که در آن محوطه‌های زیادی از قدمت یک میلیون و ۲۰۰ هزار سال تا دوره مفرغ وجود دارد. این سایت شامل محوطه‌های باز و غارهاست، صد سال پیش زمان احداث راه‌آهن در این مسیر، محوطه‌های روباز آن کشف و بعدا غارهای این منطقه نیز کشف شد.پروفسور اویه با تاکید بر این‌که این سایت با داشتن رسوبات زیاد یکی از سایت‌های بسیار جالب جهان است، افزود: این سایت برای مطالعه تکامل بشر در غرب اروپا از اهمیت فراوانی برخوردار است.

وی با اشاره به این‌که هر چند این سایت کوچک است اما یافته‌های انسانی آن شامل قدیمی‌ترین آثار و شواهد بشر در غرب اروپا ست، گفت: در این سایت آثاری از جمله فک انسان، دندان، انگشت دست و همچنین آثار برش روی انسان دیده می‌شود.پروفسور اویه با بیان این‌که در محوطه کرندولینا این سایت آثار مربوط به فک کرگدن پیدا شده، اما آثار مربوط به فسیل انسان پیدا نشده است، تصریح کرد: در طبقه‌های بالاتر این محوطه فسیل حیوانات مختلف دیده شده است و مصنوعات سنگی وتکنولوژی ساخت ابزارهای سنگی پیشرفت کرده و ابزار‌های تیز و دندانه دار دیده شده است.

وی با اشاره به این‌که موضوع مهمی‌که در این لایه دیده شده آثار مربوط به‌گونه‌ای از انسان بوده که بسیار جدید است و تاکنون محققان این‌گونه را پیدا نکرده‌اند، افزود: این‌گونه کشف شده از لحاظ تکامل بشر و شکل انسان‌ها و ریخت‌شناسی انسان بسیار مهم بوده و کمک زیادی می‌کند.

از دستاوردهای تیم کاوش غار کلدر می‌توان به کشف کف ـ بسترهای دوران پارینه سنگی و لایه‌های برجا و غیرمضطرب از دوران پلیستوسین (یکی از دورهای زمین‌شناسی که از 8/1 میلیون سال پیش تا ده هزار سال پیش را پوشش می‌دهد) اشاره کرد.دست‌افزارهای سنگی کشف شده شامل سرپیکان‌ها، خراشنده‌های جانبی و انتهایی و سنگ مادرهای منتسب به صنعت لوالوا و تیغه‌ها و ریزتیغه‌ها و سنگ مادرهای منتسب به صنعت اوریگناسی (یا برادوستی) همراه سنگ چکش‌های استفاده شده در تولید این دست‌افزارها می‌شود که این ابزارها نشانی از حیات نخستین انسان‌های هوشمند در این محل است.

صنعت لوالوا نوعی از ضربه به سنگ با روش خاص بوده که مختص انسان‌های نئاندرتال (گونه‌ای از انسان که منقرض شده‌اند) است و صنعت اوریگناسی ـ برادوستی روش ابزارسازی انسان هموساپین (انسان مدرن) بوده که از ویژگی‌های آن تاکید بیشتر روی تولید تیغه ـ و ریزتیغه است.