در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
شناسایی ژن های ایدز ایرانی!
چندی پیش باخبر شدیم پژوهشگران مرکز تحقیقات بیوتکنولوژی انستیتو پاستور ایران با همکاری پزشکان مرکز تحقیقات بیمارستان امام خمینی ، موفق شده اند برای نخستین بار، ژنهای ویروس اچ.آی.وی (عامل ایدز) را از ایران به بانک جهانی ژن ، گزارش و ثبت کنند.
آنالیز مولکولی ژنوم ویروس های اچ.آی.وی در ایران تا پایان سال جاری ادامه خواهد داشت ، ولیکن براساس آن تاکنون ، نزدیک به 200ایزوله اچ.آی.وی از ایران شناسایی و در بانک جهانی ژن ثبت شده است.
مسلما این مطالعات می تواند مراکز تحقیقاتی ما را در روند شناسایی ، تشخیص و درمان بیماری مهلک ایدز در دنیا، به طور موثری سهیم کنید.
تحقیقات پژوهشگران مرکز تحقیقات بیوتکنولوژی ، برای تعیین ژنوم ویروس اچ.آی.وی در ایران از 4سال پیش آغاز شد.
تا پیش از آغاز به کار این گروه هیچ اطلاعاتی درخصوص آن تعیین و ثبت نشده بود و در نقشه جغرافیایی کشورها، کشورما به عنوان منطقه کور لحاظ شده بود، بنابراین این انگیزه بهترین عامل ایجاد این گروه تحقیقاتی بود. نکته قابل توجه ، پس از شناسایی و ثبت 200ایزوله اچ.آی.وی از ایران ، مشاهده رفتار متفاوت ویروس های ایرانی با ویروس های خارجی از همان نوع بود.
کما این که معتادان تزریقی به عنوان قشر اصلی افراد آلوده به ویروس ، ساب تایپ متفاوتی را از دیگر گروههای آلوده نشان می دادند. نتیجه آن که گروههای مورد مطالعه با تنوع ژنتیکی خاص خود، تفاوت های قابل ملاحظه ای با نمونه های مشابه خود دارند که این تفاوت ها می تواند در امر شناسایی، تشخیص و درمان آنها موثر باشد.
ژنوم ویروس اچ.آی.وی ایران
براساس مطالعات انجام شده، حداقل 2 نوع ویروس غالب در ایران وجود دارد که سیر تکاملی آنها نشان می دهد این ویروس ها در حال طی کردن یک فرآیند مستقل از دیگر ایزوله های خارجی هستند.
دکتر فریدون مهبودی ، دانشیار بخش بیوتکنولوژی انستیتو پاستور و رئیس مرکز تحقیقات بیوتکنولوژی با اشاره به منبع و زیرگروههای ویروس های اچ.آی.وی در ایران می گوید: بیمارانی که در ایران اچ.آی.وی مثبت هستند، به 3گروه تقسیم می شوند، یکی مبتلایان از طریق خون (هموفیلی ها)، دیگری از طریق تزریق مواد مخدر و گروه سوم هم از طریق انتقال جنسی.
بر این اساس 2 گروه هموفیلی ها و معتادان تزریقی مورد مطالعه قرار گرفتند ومشخص شد که اچ.آی.وی در بیماران هموفیلی از نوع Bاست که در اروپا شایع و شبیه به گروهی است که در فرانسه هستند.
مطالعه این گروه موید این واقعیت تلخ است که فرآورده هایی که زمانی از اروپا خریداری شده آلوده بوده اند و این مساله به دلیل نبود تستهای حساسی که ویروس را شناسایی می کنند، در آن زمان اتفاق افتاده که البته پس از آن مراتب برای پیگیری به مسوولان وزارت بهداشت ارجاع شده است.
گروه دیگر، مبتلایان به اچ.آی.وی نوع A هستند که در معتادان تزریقی مشاهده می شود و شبیه به آن چیزی است که در آفریقا و اروپای شرقی شیوع دارد و در کرمان و زندان های کرمان و کرمانشاه و در میان معتادان تزریقی مشاهده شده است.
تعیین توالی ژنوم ایرانی
به علت نرخ بالای جهش در ویروس اچ.آی.وی که ناشی از خطای بالای آنزیم همانندسازی کننده ژنوم ویروس است ، تفاوت هایی در ژنوم این ویروس ، در منطقه های مختلف و حتی در افراد مختلف وجود دارد.
این تفاوت به حدی است که در بدن یک فرد ویروس هایی با توالی مختلف می توانند وجود داشته باشند.
رامین صرامی فروشانی ، محقق مرکز تحقیقات بیوتکنولوژی انستیتو پاستور در این ارتباط می گوید: تعیین توالی و خصوصیات ژنتیکی و آنالیز مولکولی و ژنتیکی ویروس های ایران از طریق جمع آوری اطلاعات بالینی و جداسازی DNA و RNA ویروس ها از سرم و سلولهای آلوده ، کلونینگ و تعیین توالی آنها به انجام رسید. در این پروژه 3منطقه ویروسی شامل پروتئین های پوششی ، آنزیمهای پروتئینی ویروس و کپسید ویروس انتخاب شدند که نواحی مورد مطالعه تکثیر و در وکتورهای مربوطه کلون شد.
دکتر مهبودی با اشاره به تکنیک های به کار گرفته شده برای تعریف ژن خاص در 3 منطقه می گوید: بر این اساس ژنها توالی یابی (Sequencing)می شوند و توالی آنها به طورکامل تعریف و مقایسه می شود تا مشخص شود که این ژن چند درصد شباهت به انواع دیگر دارد و به این ترتیب ریشه آنها را می توان ارزیابی کرد.به این ترتیب با تکثیر مولکولی 3ناحیه مشخص ، می توان بیشترین شباهت را با نمونه های رفرانسی در آن ناحیه ها تعریف ، تکثیر و توالی یابی کرد و سپس از طریق بانک ژن (Gene bank)دراینترنت ، این مشخصات با نمونه های دیگر مقایسه می شوند.عادلی نیز می افزاید: پس از استخراج ژنوم ویروسی از خون افراد آلوده واکنش PCRدر دومرحله انجام می شود پس از تایید PCRدو حالت وجود دارد یا نمونه ها مستقیما برای توالی یابی فرستاده می شود و یا پس از کلون کردن ژن مورد نظر و تایید آن برای Sequencing فرستاده می شوند پس از آن با استفاده از نرم افزار های کامپیوتری ، توالی ها مقایسه و آنالیز انجام می شود.
این مطالعات در تعاملی با مرکز تحقیقات اچ.آی.وی بیمارستان امام خمینی صورت گرفته می تواند و در زمینه درمان و جلوگیری از شیوع مجدد ایدز موثر باشد.
به علاوه توالی یابی ژنها، در تعریف نواحی ارزش دارد که در دستیابی به واکسن ایدز می توانند مفید باشند.
نبود داروی موثر
احمد عادلی ، کارشناس ارشد آزمایشگاه بخش بیوتکنولوژی نیزبا اشاره به مشکل یافتن داروی موثر برای درمان قطعی بیماران آلوده به اچ.آی.وی اظهار می دارد: تفاوت هایی که در ژنوم ویروس ایدز رخ می دهد، منجر به تغییراتی در خصوصیات فنوتیپی ویروس می شود.
به عنوان مثال جهشهایی که رخ می دهند، باعث ایجاد مقاومت به داروهای مختلف شده و یا شدت تهاجمی ویروس را تغییر می دهد که درآن بحث مقاومت دارویی ویروس (drog resistancy) بسیار اهمیت دارد.
صرامی نیز می افزاید: رفتار متنوع ویروس ، گاهی موجب بروز مقاومت های دارویی نظیر درمان به Haart می شود که درآن 3داروی مختلف به طور همزمان برای سرکوب کامل ویروس به کار می رود وچون این ویروس جهشهای زیادی نسبت به دارو نشان می دهد که برخی از آنها بی اثر بوده ولی برخی پایدار شده و بر فرد غالب می شوند، جهش غالب سبب عدم تاثیر دارویا واکسن می شود.
دستیابی به واکسن ایدز
در طرح فوق الذکر با بهره گیری از فناوری و تجهیزات روز آمد، دو ایده نوین به منظور طراحی واکسن DNAو واکسن پروتئینی اچ.آی.وی در حال بررسی است.
دکتر مهبودی در این ارتباط می گوید: درحال حاضر ژنومها را شناسایی و نواحی را که می توانند کاندید واکسن باشند، مطالعه کرده ایم.البته ما درحال مطالعات ایمونولوژیک در حیوانات (موش) هستیم.
با این حال تاکنون فعالیت های انجام شده در دنیا در زمینه تهیه واکسن به نتیجه نرسیده است ، چرا که واکسن اچ.آی.وی تحت تاثیر تغییرات ژنتیکی قرار می گیرد و حالت ثابت ندارد و در نتیجه نمی توان بسادگی پروتئینی را پیدا کرد که بتوان با این ویروس مقابله کند.رئیس مرکز تحقیقات بیوتکنولوژی تاکید کرد: این تحقیقات از آن روی اهمیت دارد که ما را در ارائه اطلاعاتی برای مقایسه نامزدهای واکسن از سراسر دنیا، سهیم می کند.
واکسن ویژه هر منطقه!
صرامی نیز به نکته جالبی اشاره کرده و می افزاید: هر منطقه جغرافیایی فشارهای زیستی و میزبان های خاص خود را دارد که فشار ایمونولوژی خاصی را ایجاد کرده و ویروس تحت تاثیر این فشارها در حکم انتخاب طبیعی مسیر تکاملی خود را طی می کند و با توجه به موتاسیون های فاحش و مستمر ویروس اچ.آی.وی این ویروس شانس تغییرپذیری بیشتری داشته و این انتظار می رود که تحت تاثیر فشارهای گوناگون ، مسیرهای تکاملی متفاوتی را طی کند.
از این رو پیشنهاد می شود که به جای یک واکسن جهانی برحسب ویروس های هر منطقه واکسن ویژه آن ابداع شود.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
