ستایش موسیقی در ساحت تصویر

جدا از تصاویری تغزلی که خود به مثابه اشعاری ناب و نافذ بر روح و جان مخاطب اثر می‌گذارد و چشم او را می‌نوازد و هر کدام از آنها برای همیشه در حافظه تصویری سینمادوستان جاخوش کرده‌ است، باید به استفاده خلاقانه و عاشقانه او از موسیقی ایرانی اشاره کرد.

یکی از جلوه‌های ایرانی بودن در هنر گوشنواز موسیقی غنی و بی‌انتهای این سرزمین متجلی می‌شود و از این منظر حاتمی هم به عنوان شخصی شیفته هنر و فرهنگ ایرانی هیچ گاه از آن غافل نبود و به هر بهانه‌ای می‌شد صدای ساز را روی تصاویر فیلم‌های او شنید.

علاقه او به صدای ناب و زیبا، دست کمی از گرایشش به تصویر زیبا نداشت و می‌توان گفت صدا و تصویر در سینمای حاتمی همدیگر را کامل می‌کردند و در فرآیندی تاثیرگذار و تاثیرپذیر، نقش بسزایی در ساختار نهایی اثر داشتند. به همین علت فیلم‌های علی حاتمی را هم می‌شود دید و هم شنید و از چشم و گوش سیراب شد.

«حسن کچل»، نخستین سینمایی علی حاتمی فیلمی ریتمیک و موزیکال بود و به خاطر قصه بومی و ایرانی‌اش به چیزی جز ساز و نوای ایرانی راه نمی‌داد. از همین رو حاتمی با پی بردن به نقش برجسته موسیقی، ساخت آن را به افرادی‌کاربلد پیشنهاد کرد.

این روند در برخی فیلم‌های بعدی حاتمی یعنی «طوقی» و «خواستگار» ادامه پیدا کرد و در واقع آگاهی این فیلمساز چیره‌دست به نقش موثر موسیقی باعث می‌شد او به اهمیت این مقوله واقف باشد و ساخت آهنگ آثارش را به دست بزرگان موسیقی ایران بسپارد. به همین خاطر موسیقی فیلم‌هایی چون «باباشمل»، «قلندر»، «جعفرخان از فرنگ برگشته» و سریال به یادماندنی «هزاردستان» را به بزرگی چون مرتضی حنانه می‌سپرد و بر جاودانگی آنها مهر تائید می‌زد.

حاتمی برای ساخت موسیقی «حاجی واشنگتن» سراغ نوازنده چیره‌دستی چون محمدرضا لطفی می‌رفت و موسیقی «کمال‌الملک» را هم به فرهاد فخرالدینی پیشنهاد می‌کرد. تصاویر «مادر» با هنر ارسلان کامکار تزئین می‌شد و ساخت موسیقی «ستارخان» را هم فریدون ناصری انجام داد. مخاطبان قدیمی‌تر تلویزیون هم حتما مجموعه «سلطان صاحبقران» را ‌ پیش از انقلاب با موسیقی واروژان به خاطر دارند.

اما حاتمی جدا از همه این موارد، به طور خاص‌تر و متفاوت‌تر به موسیقی پرداخت و فیلمی در ستایش این هنر متعالی‌ ‌ساخت.«دلشدگان» محصول 1370 سیزدهمین فیلم سینمایی علی حاتمی است. این فیلم درباره موسیقی ایرانی و لبریز از صحنه‌هایی است که به نوازندگی و فرهنگ اهالی موسیقی در دوران قاجار می‌پردازد.

آواز خواندن امین تارخ به نقش خواننده گروه موسیقی ایرانی برای شاهزاده ترک (لیلا حاتمی) یکی از زیباترین و عاشقانه‌ترین لحظات پیوند درست موسیقی و سینماست. طوری که هر بیننده و شنونده‌ای سر ذوق می‌آید و با قهرمان سینه سوخته همنوا می‌شود.

علی رستگار / گروه فرهنگ و هنر