این بده‌بستان مخرب

رشوه می‌تواند سازمان‌های دولتی و غیردولتی را تحت تاثیر خود قرار دهد و روی تمام جنبه‌های مختلف یک جامعه و کل زندگی مردم اثر منفی بگذارد. خیلی مواقع رشوه هنگام تشکیل قوانین دولت، تنظیم قراردادهای مختلف و دیگر سیاست‌های دولت به نفع شخص یا گروه‌های خاصی اثرگذار است. افراد مختلف در هر سطح و مقامی که باشند، ممکن است دست به رشوه‌خواری بزنند. رشوه‌های کلان معمولا میان مقامات بلندپایه یک نظام فاسد رایج است و رشوه‌های خرد بین مقامات جزء و دون پایه رواج دارد. مثلا بازرسان سازمان‌های مختلف دولتی یا غیردولتی برای دستیابی به سودهای شخصی از طرف‌های مورد بازرسی رشوه دریافت می‌کنند. گاهی اوقات هم افراد مسئول در قبال خدماتی که باید ارائه دهند، کم‌کاری کرده و سپس با دریافت رشوه وظایف مورد نظر را انجام می‌دهند. رشوه‌خواری به شدت مسری بوده و هربخش از جامعه که با آن در تماس است به سرعت آلوده می‌شود و اگر ادامه یابد، می‌تواند موجب بحران شود. جامعه‌ای که مردمانش از طریق رشوه در جستجوی سود غیرمشروع شخصی هستند، جامعه‌ای فاسد و هر نظامی که ثروتش را از این راه به دست می‌آورد نظامی مخرب است.

اثرات مخرب رشوه

رشوه صدمات جبران‌ناپذیری به پیکره جامعه می‌زند و موجب دریافت مالیات بیشتر از کسانی می‌شود که توانایی پرداخت آن را ندارند. در واقع رشوه‌خواری دزدیدن از یک فرد معمولی و دادن آن به یک ثروتمند است.

متاسفانه با این‌که رشوه‌خواری پدیده‌ای جهانی است، اما در کشورهای در حال توسعه رواج بیشتری دارد و می‌تواند به آنها که دارای اقتصادی شکننده، ساختارهای سازمانی ضعیف و میزان بالای فقر هستند بشدت صدمه برساند.

توسعه در چنین کشوری مفهومی ندارد، زیرا منابع اختصاص یافته برای رشد جامعه از سوی افراد رشوه‌گیر به نفع تجارت‌های شخصی دزدیده می‌شود. جامعه‌ای که گرفتار ارتشاء است، طعم رشد اقتصادی را نخواهد چشید و منابع طبیعی کشورش روز‌به‌روز تحلیل می‌رود و دولت دیگر توانایی ارائه خدمات مناسب به مردم را نخواهد داشت. از طرفی اگر دولتی به رشوه‌خواری متهم شده باشد این بدنامی موجب می‌شود نتواند در سرمایه‌گذاری‌های مناسب خارجی شرکت کند، زیرا وجهه آن به سبب پارتی‌بازی و غیرقابل اعتماد بودن لکه‌دار است و همیشه این احتمال وجود دارد که هزینه‌های به دست آمده از سرمایه‌گذاری‌ها راهشان را برای پرکردن جیب اشخاص باز کند و در جهت رفاه مردم و رشد جامعه مصرف نشود. رشوه‌خواری معایب بسیاری از جمله سوء‌استفاده از قدرت، ثروت‌اندوزی از راه نامشروع، پولشویی، کلاهبرداری، جعل اسناد دولتی و قاچاق دارد.

از طرفی، معیارهای خوب اخلاقی جامعه را از بین می‌برد، چراکه پس از مدتی مردم به فکر پول درآوردن از راه‌های غیرمشروع و غیرقانونی خواهند افتاد و فساد کل جامعه را می‌گیرد. زمانی که در جامعه رشوه‌گیری به معیاری تبدیل شود، تمام افراد جامعه مجبور می‌شوند برای راضی نگهداشتن دیگران برنامه‌ریزی کنند. در واقع برای دریافت هر نوع خدمات از تعمیر وسایل‌شان گرفته تا درمان، مجبور به پرداخت رشوه می‌شوند و هرکس در هرشغلی که هست برای انجام دادن وظیفه خود مبلغی بیش از آنچه حق اوست از دیگری مطالبه می‌کند.​ از طرفی، مردم چنین جامعه‌ای دیگر به اخلاق درست و بخشندگی اهمیتی نمی‌دهند، چراکه به افرادی حسابگر تبدیل می‌شوند. در حقیقت دیگران را با آنچه می‌توانند برای آنها انجام دهند، می‌سنجند و برای مهربانی و بخشش دیگر ارزشی قائل نخواهند شد و به تدریج انسانیت از بین می‌رود.

ارتشاء از جرایمی است که همیشه به فقیرترین افراد جامعه به بدترین شکل ممکن ضربه می‌زند و معمولا رشد درآمد این گروه از افراد جامعه را کاهش می‌دهد. در چنین جامعه فاسدی حتی فقرا بیش از افراد دیگر مجبور به پرداخت رشوه می‌شوند تا بتوانند خدمات بحق خود را دریافت کنند.

عامل فرهنگی: وقتی افراد جامعه‌ای برای قوانین وضع شده در کشورشان ارزشی قائل نیستند و به آنها احترام نمی‌گذارند، احتمال این‌که دست به رفتارهای مخرب مانند ارتشاء بزنند بسیار زیاد است. به طور مثال در زمینه مالیات، بسیاری از افراد برای فرار از مالیات رشوه می‌دهند و برخی ماموران دریافت مالیات نیز با گرفتن رشوه، حداقل مالیات را برای افراد تنظیم می‌کنند. این نوع رفتار در بسیاری از سازمان‌های دیگر و حتی سیستم قضایی کشوری که گرفتار مشکل ارتشاء است دیده می‌شود. در چنین محیطی بیشتر مردم به این نتیجه می‌رسند که رشوه کارشان را آسان‌تر راه می‌اندازد.

عامل روان‌شناسی: برخی افراد دارای شخصیت بد و مجرمانه‌ای هستند و برای رسیدن به منافع شخصی از هیچ کار خلافی رویگردان نیستند و بنابراین در مواقع لزوم رشوه‌خواری نیز می‌کنند. البته این نوع رفتار وقتی به فراوانی در جامعه دیده شود، روی اخلاق دیگران بشدت تاثیر می‌گذارد و بسیار مسری است. وقتی مردم می‌بینند دیگران ـ حتی مقامات دولتی یا افراد سرشناس ـ برای منافع خود رشوه‌خواری می‌کنند، آنها نیز به این فکر می‌افتند و در واقع تشویق به انجام چنین کاری می‌شوند. بعضی افراد نیز از شخصیت ضعیف و سستی برخوردارند و به محض شنیدن پیشنهاد رشوه و مبلغ آن نمی‌توانند خودداری کرده و تن به ارتشاء می‌دهند. در برخی جوامع، گاهی اوقات ترس از واکنش مقام بالاتر این شرایط را به وجود می‌آورد. مثلا در شوروی سابق برخی افراد به خاطر ترس از مقام بالاتر از خود به سبب انجام نشدن طرح و برنامه‌ای دست به ارتشاء می‌زدند تا به طور ظاهری نشان دهند برنامه مورد نظر بدرستی و سرموعد انجام شده است.

منبع : ‌Web.aua.am