بیم و امید رهاورد سفر دیسکاوری

سرانجام پس از 13 روز پردلهره ، ماموریت بازگشت به پرواز شاتل فضایی دیسکاوری با فرود این فضاپیما در فرودگاه پایگاه کیپ کندی در فلوریدا به پایان رسید.

کد خبر: ۷۲۴۰۲

ایلین کالیز و خدمه شاتل فضایی دیسکاوری اگرچه توانستند ماموریت موفقی را پشت سر بگذارند، اما در تمام این مدت لحظه ای دلهره و اضطراب خدمه این پرواز مهم را رها نکرد و اکنون با پایان یافتن آن نیز موجی از نگرانی فعالان عرصه فضا و اکتشافات فراسوی جو رادر برگرفته است.
آیا شاتل های فضایی پس از ماموریت دیسکاوری بار دیگر عازم مدار خواهند شد؛ آیا مشکلات این پرواز در تمام پرتاب های بعدی باید تکرار شود؛ آیا عمر نسل فعلی شاتل های فضایی را باید تمام شده فرض کنیم ؛ اینها پرسشهایی است که باید در هفته های آینده به آنها پاسخ داد.

2/5سال پیش شاتل فضایی کلمبیا پس از پشت سر گذاشتن یک ماموریت کاملا موفق ، تنها چند دقیقه تا تماس چرخهایش با باند فرود فاصله داشت که ناگهان در جو زمین منفجر شد تا قطعات این فضاپیمای قدیمی در طول 4ایالت امریکا پراکنده شوند.
7فضانورد سرنشین کلمبیا در آن سانحه جان خود را از دست دادند تا جامعه فضایی و علمی با بزرگترین شوک تاریخی خود پس از انفجار شاتل فضایی چلنجر مواجه شود. بلافاصله لغو تمام ماموریت های برنامه ریزی شده شاتل های دیگر تا زمان تکمیل تحقیقات ، اعلام شد. به این ترتیب بررسی پرونده کلمبیا همزمان از سوی آژانس فضایی امریکا (ناسا) و گروه تحقیق مستقلی پیگیری شد.
پس از مدت کوتاهی با بررسی تصاویر و شبیه سازی های پرتاب ، علت حادثه دلخراش کلمبیا مشخص شد. هنگام پرتاب جدا شدن یک قطعه بسیار کوچک از زیر تانک اصلی سوخت و برخورد آن با زیربال چپ باعث آسیب دیدگی سپر حرارتی این شاتل فضایی شده بود و همین موضوع منجر به آن شد که هنگام برخورد شاتل با لایه های فشرده جو زمین هنگام بازگشت تعادل حرارتی بال از میان برود و این شاتل فضایی در بازگشت از مدار زمین و در فاصله تنها چند دقیقه تا فرود منهدم شود.
غیر از این مورد، بررسی های هیات تحقیق که همه اجزای شاتل ها را شامل می شد، منجر به عیب یابی بسیاری از بخشهای دیگر شاتل ها شد و در نهایت مهندسان با تشکیل گروههای کاری متعدد به اصلاح نواقص بالفعل و بالقوه موجود در شاتل ها پرداختند.
اگرچه در آن هنگام ، زمان پرواز مجدد شاتل ها مشخص نشده بود اما خدمه این پرواز که از همان زمان به ماموریت Return to flight موسوم شده بود، مشخص بودند. تنها تغییری که فهرست این خدمه نسبت به خدمه قبلی اعلام شده است ، فرمانده ماموریت بود.
کلنل ایلین کالیز که پیش از این عنوان نخستین زن خلبان و فرمانده زن شاتل های فضایی را به خود اختصاص داده بود با توجه به شرایط ماموریت بهترین گزینه از بین فضانوردان امریکایی به شمار می رفت که می تواند فرماندهی این ماموریت پراسترس را به عهده بگیرد. این گروه ، قریب به 2سال گذشته را در حال سپری کردن تمرین های آماده سازی خود برای پرتاب مجدد شاتل ها می گذراند.
از طرفی در حالی که قرار بود دیسکاوری یک سال پس از کلمبیا راهی مدار زمین شود به دلیل حساسیت فوق العاده بالای این ماموریت و نگرانی از امنیت این پرواز از سوی دیگر، یک سال و نیم دیگر نیز با تاخیر مواجه شد. تقریبا تمام بخشهای شاتل دیسکاوری مورد بررسی و بازرسی مجدد قرار گرفتند و سیستم های امنیتی جدیدی برای آن طراحی شد، از جمله این سیستم ها می توان به بازویی مکانیکی اشاره کرد که با مجهز بودن به یک حسگر لیزری و یک دوربین تصویربرداری و همین طور یک کاردک ویژه می توانست تعمیرات کوچکی را در سپر حرارتی به طور مستقیم به انجام برساند.
سرانجام زمان پرتاب برای آخرین بار تعیین شد و فضانوردان در کابین خلبان قرار گرفتند، اما تنها چند ساعت مانده به زمان پرواز، ناگهان پرتاب متوقف شد؛ چرا که یکی از 4حسگری که مراقب وضعیت تانک اصلی سوخت بودند، درست کار نمی کرد و شاتل دیسکاوری ، در آستانه ترک زمین 3روز دیگر هم بر زمین ماند.
سرانجام شامگاه سه شنبه 4مرداد امسال ، شاتل دیسکاوری از جایگاه فضایی کندی به مدار زمین پرتاب شد. 107دوربین مختلف مراحل پرتاب این شاتل را زیر نظر داشتند و همگی امیدوار بودند ماموریت با این همه وسواسی که به خرج داده اند بدون هیچ دغدغه ای ادامه یابد؛ اما هنوز چند دقیقه ای از ورود فضانوردان به شرایط بی وزنی نگذشته بود که مرور تصاویر دوربین ها از حادثه ای نشان داشت که می توانست منجر به یک فاجعه بزرگ شود.
در حالی که توصیه اول کمیسیون بررسی و تحقیق حادثه کلمبیا اشاره داشت که پیش از هر چیزی وضع عایق تانک اصلی سوخت را باید مورد توجه قرار داد با وجود آن که تمام عایق آن بار دیگر طراحی شده بود، اما قطعه بسیار بزرگی از پوشش این تانک در دقایق ابتدای پرواز از آن جدا شده و از نزدیکی زیربال راست عبور کرده بود.
اگر تمام این قطعه به بال برخورد می کرد می توانست فاجعه ای بزرگ به وجود آورد. این خبر یک شوک بزرگ برای کارشناسان بود.
اولین بررسی ها نشان می داد اگر چه خطر کم است ، اما نباید آن را نادیده گرفت ؛ بنابراین تمام سناریوهای نجات در حال بررسی و آماده سازی قرار گرفت ، بدترین اتفاق این بود که حادثه آن قدر وخیم باشد که شاتل نتواند به زمین باز گردد. در این صورت شاتل باید برای مدت 2ماه در حال اتصال به ایستگاه بین المللی فضایی ISSباقی می ماند تا در شهریور ماه شاتل فضایی آتلانتیس برای نجات خدمه آن به سوی این ایستگاه پرواز کند و اگر آتلانتیس آماده نمی شد، از سایوزهای روسی کمک می گرفتند. اما حادثه آن قدرها هم فاجعه بار نبود.
بررسی دوربین های بازوی مکانیکی جدید در یکی دو مورد، عوارضی از خسارات را نشان می داد؛ اما نه آنقدر که نیازمند انجام حادترین سناریوی نجات باشد. همین خسارت اندک پس از 5/2 سال تحقیق و بررسی کافی بود تا مرکز کنترل و مدیریت پروازهای شاتل های فضایی اعلام کند تمام پروازهای بعدی شاتل پس از فرود دیسکاوری تا زمان نامعلومی متوقف خواهد شد.
ایلین کالیز هم در مدار زمین تعجب خود را از شنیدن خبر حادثه پرتاب پنهان نکرد و اعلام کرد من لغو پروازهای بعدی را تا حل نهایی مشکل اعلام می کنم. در چنین شرایطی و با وجود آن که بررسی ها از آسیب دیدگی مسیر حرارتی در دو ناحیه زیر دماغه و کنار پنجره فرمانده شاتل نشان داشت ، خدمه این فضاپیما ماموریت خود را ادامه دادند.
آنان در سومین روز پرواز به ایستگاه بین المللی فضایی ملحق شدند تا عملیات تکمیل ایستگاه و آزمایش ابزارهای ایمنی جدید را ادامه دهند. در این ماموریت 3راهپیمایی فضایی پیش بینی شده بود و هر سه راهپیمایی در زمان تعیین شده انجام شد؛ اما نگرانی کارشناسان زمینی از آسیبی که متوجه زیر دماغه شاتل شده بود، بسیار جدی بود.
آنان نگران بودند قطعاتی که از میان سرامیک های محافظ حرارتی زیر دماغه بیرون زده اند باعث حادثه ای مشابه حادثه فرود کلمبیا شود به همین دلیل در پایان راهپیمایی سوم ، خدمه ماموریت یافتند به طور دستی این قسمت از شاتل را تعمیر کنند.
این برای نخستین بار در تاریخ پروازهای فضایی بود که فضانوردان یک سفینه در مدار زمین اقدام به تعمیر سفینه فضایی خود می کردند. اگر چه قرار بر این بود که این تعمیر با کمک ابزارهای فنی صورت گیرد، اما فضانوردان چاره ای جز این ندیدند که قطعه گیر کرده در زیر کاشی های شاتل را با دست بیرون آورند تا این ماموریت تعمیر با موفقیت به انجام برسد.
در پی موفقیت این ماموریت بود که ناسا اعلام کرد ممکن است راهپیمایی چهارمی برای خدمه در نظر گیرد تا آنها بتوانند قطعه زیر پنجره را نیز اصلاح کنند. در این باره خطری درخصوص سپر حرارتی وجود نداشت ؛ اما مهندسان نگران بودند با ورود شاتل به لایه های چگالی تر جو زمین این قطعه برآمده از آن جدا شده و با بال برخورد کند و این حادثه ای است که در صورت بروز می تواند منجر به فاجعه ای چون کلمبیا شود.
مهندسان ناسا دهها بار شرایط دیسکاوری را شبیه سازی کردند و سرانجام گفتند لزومی به راهپیمایی چهارم وجود ندارد و این فضاپیما می تواند در شرایط کاملا ایمن فرود آید. سرانجام شاتل پس از انجام ماموریت خود از ایستگاه بین المللی فضایی جدا و طبق برنامه عازم مراحل فرود شد؛ اما فرود دیسکاوری نیز همچون پرتابش با تاخیر مواجه بود.
در اولین فرصت فرود اعلام شد تلاطم جوی در لایه های پایین ممکن است برای شاتل ها خطرساز باشد و به همین دلیل یک روز فرود دیسکاوری به تاخیر افتاد و حتی امکان تغییر محل فرود از فلوریدا به کالیفرنیا مطرح شد.
سرانجام شاتل فضایی دیسکاوری به ماموریت خود پایان داد. ایلین کالیز و همراهان او در حالی از شاتل دیسکاوری خارج شدند که سرنوشت ادامه پروازهای فضایی شاتل ها با تردید مواجه است.
ضمن این که ناسا اصلاح سیستم های موجود را در دستور کار خود قرار داده است باید روی طرح نسل بعدی شاتل ها به طور جدی کار کند، اما نکته ای کنار این ماموریت وجود داشت که اهمیتی به مراتب مهمتر از آینده شاتل ها دارد.
ایلین کالیز که 4بار تاکنون به فضا سفر کرده و این فرصت را داشته تا زمین را از مدار و از فاصله ای دورتر ببیند، طی این ماموریت در ارتباطی تلویزیونی که با نخست وزیر ژاپن داشت نکته مهمی را یادآور شد. او خطاب به رهبر یکی از 8کشور جهان ، که میزبان امضای پرتکل زیست محیطی کیوتو بوده است ، گفت : «آقای نخست وزیر، اینجا اتفاقی را شاهد هستم که شما هم باید آن را بدانید.
آسیب هایی که به چهره سیاره ما خورده به حدی بالاست که می توان اثرات تخریب فاجعه بار محیط زیست را بوضوح از اینجا مشاهده کرد. همان طور که ما تلاش می کنیم تا فضاپیمای خود را تعمیر کنیم تا سالم به زمین بازگردیم ، همه بشریت نیز باید تلاش کنند تا سفینه فضایی خود (زمین) را تعمیر کنند تا بتوانیم سالم به سفر خود ادامه دهیم.»
شاید نگرانی از سرنوشت شاتل ها و سفاین فضایی یادآور ضرورتی باشد که نسبت به حفظ محیط زیست زمین وجود دارد. این واقعیتی است که آینده بشریت در فضا خواهد بود، اما هیچ کس حق ندارد به خاطر آینده گهواره رشد خود را ویران کند.