در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
کارنامه ای در دست چپ
اعلام نتایج کنکور، واکنش های مختلفی را در داوطلبان ایجاد می کند. عده ای از رتبه خود راضی و خوشحالند و از همان لحظه خود را دانشجویی می بینند که در یکی از رشته های مورد علاقه خود ثبت نام کرده و ادامه تحصیل می دهند.
این گروه ، آینده روشنی را در پیش چشم خود مجسم می کنند. عده ای نیز چندان به نتایج کنکور دل نبسته بودند و از همان روز برگزاری آزمون می دانستند نتیجه جالبی به دست نخواهند آورد. این گروه هم با مشکل چندانی مواجه نخواهند بود.
بعضی از آنها برای یک سال تلاش بیشتر برنامه ریزی می کنند و گروهی نیز به کلی قید درس و دانشگاه را زده و به برنامه دیگری برای زندگی خود می اندیشند. اما دسته سوم گروهی هستند که نتیجه اعلام شده بسیار دور از انتظار آنها بوده است.
بویژه اگر در طول سال گذشته با تلاش بسیاری که از خود نشان داده اند، به نتایج کنکور امیدوار بوده ، روی آن برنامه ریزی کرده باشند. واکنش های این دسته از داوطلبان بسیار متفاوت است.
از ناراحتی و گریه گرفته تا انزوا، ناامیدی ، افسردگی ، بی اشتهایی و احساس شکست. طبیعتا درهر امتحان عده ای موفق می شوند و عده ای نیز متاسفانه به نتیجه مطلوبی نمی رسند. استفاده از واژه شکست دراین زمینه ، به دلیل بار منفی بالایی که دارد، چندان صحیح به نظر نمی رسد؛ بلکه باید گفت کنکور رقابتی است که درآن عده ای از داوطلبان نتیجه دلخواه را به دست نمی آورند.
دراین میان ، طبیعی ترین واکنش ، برخورد واقع بینانه با نتیجه کنکور است. آن دسته از داوطلبانی که رتبه خوبی به دست آورده اند و امید به قبولی دارند، طبیعی است که خوشحال هستند و حتی دلشان می خواهد این نتیجه را به همه اعلام کنند.
پدر و مادرهم دراین خوشحالی سهیم اند. درطرف مقابل ، آن دسته از داوطلبانی که نتیجه مطلوبی به دست نیاورده اند واکنش هایی چون متاسف بودن ، ناراحتی و حتی گریه کردن ، منتها به صورت کوتاه مدت و پذیرفتن نتیجه و برنامه ریزی برای رفع اشکالاتی که منجر به عدم موفقیت شده است را می توان واکنش های طبیعی نامید.
هیجانات و نگرانی های ناشی از عدم موفقیت ، بویژه برای عده ای که علی رغم تلاش های زیاد خود نتیجه مطلوبی به دست نیاورده اند، کاملا طبیعی و مورد انتظار است ؛ اما تا جایی که این ناراحتی ها و نگرانی ها بر دیگر بخش های زندگی آنها تاثیر منفی نداشته باشد و آنان بتوانند همچون گذشته فعالیت های روزمره خود را ادامه دهند.
به این معنی که نتیجه غیر منتظره ای که به دست آمده نباید آنان را از مسیر طبیعی زندگی باز دارد؛ اما دراین میان گاه شاهد واکنش هایی هستیم که می توان آنها را غیر طبیعی و غیر عادی نامید.
دراین گروه داوطلب با نتیجه به دست آمده بسیار تکانشی برخورد می کند. یعنی بلافاصله عکس العمل نشان می دهد و به مواردی مانند دورشدن از خانواده و یا حتی خودکشی تهدید می کند. چنین داوطلبی مدام جملاتی درباره بی ارزش بودن خود بیان می کند؛ و این حالت ها به مدت طولانی ، حداقل 2هفته یا یک ماه ادامه می یابد.
نشانه هایی مثل استرس ، افسردگی ، تغییر اشتها، تغییر خواب ، از دست دادن علاقه و انگیزه نسبت به فعالیت هایی که قبلا انجام می داده است ، درچنین فردی دیده می شود. برای مثال فعالیت های ورزشی ، ارتباطات دوستانه و دیگر فعالیت های روزمره را کنار گذاشته و به انزوا و گوشه گیری رو می آورد.
او بسیار پرخاشگر، بی حوصله ، کم طاقت و زودرنج می شود و بسرعت نسبت به موارد مختلف عکس العمل نشان می دهد. اگر پدر یا مادربه او پیشنهاد کنند که به خانه یکی از دوستان برویم ، به شکلی کاملا غیرطبیعی واکنش نشان می دهند.
اینها نشانه های افسردگی است که در داوطلب ایجاد شده وخانواده ها باید نسبت به آن توجه داشته باشند و شیوه برخورد صحیح با آن را از مشاوران و حتی روانشناسان بپرسند. دکتر زارع ، روان شناس و مشاور تحصیلی معتقد است واکنش های حاد معمولا زمانی ایجاد می شوند که نتیجه کاملا غیرمنتظره است ، چون اگر داوطلب بداند که آزمون خود را چندان خوب نداده است ، از همان ابتدا خود را برای آن نتیجه آماده کرده است ؛ ولی افرادی که نتیجه واقعا برایشان غیر منتظره است ، دچار حمله هیجانات منفی مانند افسردگی و پرخاشگری می شوند.
گاهی دیده می شود این گروه دچارخشم و عصبانیت می شوند، ولی نمی توانند آن را ابراز کنند. بعضی استرس بسیار شدیدی را تجربه می کنند.
افکار منفی به طور خودکار درذهن آنها به وجود می آید و دائم پیغام می فرستد که شما انسان به درد نخور و بی ارزشی هستی. شاید بتوان گفت پس از اعلام چنین نتیجه غیرمنتظره ای گروهی از داوطلبان دچار بحران روانشناختی می شوند. بحران ناشی از عدم موفقیت درکنکور می تواند درآن دسته از داوطلبانی که از قبل نشانه های افسردگی داشته اند به حدی شدید باشد که به خودکشی اقدام کنند.
اینجاست که خانواده باید مواظب باشد و بتواند با بحران ناشی از اعلام نتیجه بخوبی برخورد نماید. بویژه خانواده هایی که ازسابقه علایم افسردگی و حتی علایم تهدید به خودکشی دردانش آموزشان آگاهی دارند. این دسته از خانواده ها با اعلام نتیجه باید محتاط تر عمل کنند و بر واکنش های داوطلب خود نظارت داشته باشند. درایت و برخورد صحیح خانواده ها درمورد این موضوع بسیار حائز اهمیت است.
خانواده ، محور کنترل هیجانات
درزمینه کنترل هیجانات ناشی از اعلام نتایج کنکور، نقش اساسی به عهده خانواده و بویژه پدر و مادراست. متاسفانه برخوردهای نا مناسب بعضی والدین به گونه ای است که آنها نیز علاوه بر داوطلب وارد بحران می شوند و نگرانی ها و آشفتگی ها را تشدید می کنند.
گاهی مشاهده می شود برخی خانواده ها چنان انتظار بالایی را درباره داوطلب و نتیجه کنکور او دربین خود و اطرافیان ایجاد کرده اند، که داوطلب با نزدیک شدن به روز اعلام نتایج هر چه بیشتر دچار استرس و هیجان می شود.
گاهی نیز پدر و مادربه دنبال این هستند که دانش آموز با قبولی درکنکور آمال و آرزوهای دست نیافته آنان را برآورده سازد. بنابراین اگر دانش آموز رتبه مورد نظر را به دست نیاورده باشد یا شرایط لازم برای انتخاب رشته را کسب نکرده باشد، پدر و مادردچار بحران می شوند و جو پرتنشی درخانواده به وجود می آید. پدر احساس شکست می کند و مادرافسرده می شود.
چنین واکنش هایی بسیار خطرناک است. دانش آموز درچنین شرایطی احساس می کند نه تنها دربرابر خود بلکه دربرابر خانواده و آرمان ها و انتظارات آن ها نیز مسوول است ، او بشدت احساس گناه می کند و خود را عامل ایجاد تنش و جو پرتشنج خانه می داند.
این دسته از خانواده ها باید پیش از بروز چنین بحرانی به مشاوران و روان شناسان مراجعه کنند و موضوع را با آنان درمیان گذارند، زیرا احتمالا باعث می شوند نوجوان نتواند این مسوولیت بزرگ و احساس گناهی را که دارد تحمل کند و لذا، دست به اقدامات ناراحت کننده ای بزند.
نکته مهم درزمینه واکنش های ناشی از اعلام نتایج این است که داوطلبی که رتبه مطلوب یا شرایط انتخاب رشته را به دست نمی آورد، قضاوتی ناعادلانه درباره خودش می کند. به این صورت که با خود می اندیشد من به درد هیچ کاری نمی خورم و من کلا انسان ناشایسته و بی ارزشی هستم . دراین جا است که نحوه برخورد پدرو مادرنقش خود را نشان می دهد.
پدر و مادرباید به فرزند خود تفهیم کنند که شما وارد رقابتی شده ای و فقط دراین رقابت نه درکلیه رقابت های زندگی ، رتبه یا شرایط لازم را به این دلیل که رقبای شما سختی های بیشتری را تحمل کرده و آمادگی بیشتری داشته اند، به دست نیاورده ای.
اگر شما رتبه مناسب یا شرایط انتخاب رشته را کسب نکرده و یا به نتیجه دلخواه نرسیده ای ، دلیل بر این نیست که درکلیه قسمت های دیگر زندگی هم نتوانی این شرایط را به دست آوری.
عضو هیات علمی دانشگاه آزاد، با اشاره مجدد بر اهمیت برخورد پدر و مادراضافه می کند که پدر و مادرباید برخورد عاقلانه ای داشته و متوجه باشند که قضاوت دانش آموز، قضاوتی شخصیتی است ، یعنی او کل شخصیت خود را مورد قضاوت قرار می دهد و خانواده ها باید مواظب باشند که با رفتار و سخنان خود این برداشت دانش آموز را از شخصیت خود مورد تایید قرار ندهند.
آنها باید به دانش آموز بگویند شما امتحانی داده ای که دراین امتحان موفق نبوده و نتیجه مورد نظرتان را به دست نیاورده ای. این یعنی واقع بینانه نگریستن به نتیجه کنکور، نه این که آنها آرمان های خودشان را درقبولی فرزندشان پیگیری کنند. برخورد صحیح خانواده درپایان یافتن واکنش های هیجانی نوجوان و دانش آموز بسیار مهم و موثر است.
این خانواده است که اعتماد و قوت قلب لازم را به دانش آموز می دهد که با توجه به شناختی که ما از تو داریم و توانایی ها و نقاط مثبتی که از تو می شناسیم اگر تو درامتحان کنکور موفق نشدی یا نتیجه یا رتبه مورد نظر را بدست نیاورده ای ، ولی درموقعیت ها و رقابت های دیگر خیلی موفق تر خواهی بود.
یعنی برخورد پدر و مادرباید به این شکل باشد که ما به ارزش و نقاط قوت و قدرت و توانایی های تو ایمان داریم و این را هم می پذیریم که تو دراین رقابت نتیجه مورد نظر را به دست نیاورده ای. این یک برخورد عاقلانه است یعنی درواقع پدر و مادربحران شخصیتی جوان و نوجوان خود را به این شکل مدیریت و اداره می کنند، ضمن این که همدلی و همدردی آنها نیز بسیار موثر است.
این که بگویند ما هم از این که نتیجه مورد نظر را به دست نیاورده ای ناراحت شدیم ، ما دوست داشتیم که تو موفق شوی ولی به هیچ وجه این قضاوت را نمی کنیم که تو دختر یا پسر به درد نخوری هستی. درواقع وظیفه اصلی درواکنش های ناشی ازاعلام نتایج و اداره کردن ، آرامش دادن وحفظ جو خانواده دربرخورد با این نتیجه به عهده خانواده است.
یکی از نگرانی های که بعضی داوطلبان درزمان اعلام نتایج با آن درگیر هستند علاوه بر موضوع عدم موفقیت و نحوه برخوردهای پدر و مادر، نوع نگرش و انتظاری است که فامیل و بستگان نسبت به آنها دارند. آنها از این که مورد قضاوت بستگان قرار گرفته و فردی ناتوان و دارای ضعف درتوانایی های درسی و یا هوشی به حساب آیند، نگران هستند. دکتر زارع دراین زمینه نیز نقش اصلی را به عهده خانواده می داند.
خانواده باید این دید را به دانش آموز و داوطلب بدهد که تصمیم گیرنده نهایی درزندگی خانواده خود ما و شما هستیم نه دیگران . ما تلاش نمی کنیم که دیگران راضی شوند، بلکه می خواهیم به هدف مورد نظر برسیم و خود ما بیش از دیگران نسبت به اشکالات و نقاط مثبت خودآگاهی داریم. قضاوت دیگران دلیل بر این نیست که ما انسان بی ارزشی برای خود و خانواده ومحیط باشیم.
این قضاوت نابحقی است که دانش آموز درمورد خودش انجام می دهد. این که دیگران چه می گویند، پدر و مادرچه می گویند، معلمین و دانش آموزان دیگر چه می گویند، بزرگ ترین خطایی است که دانش آموز درهمان ابتدا مرتکب می شود. یعنی قضاوت و تصمیم گیری را به دیگران واگذار کرده و خود را کاملا نادیده می گیرد.خانواده باید به دانش آموز تفهیم کند که شما برای خودتان درس می خوانی ؛ و نه برای دیگران.
شما خود عامل بوجود آورنده این نتیجه بوده ای. بنابراین ، اگر بخواهی به نتیجه مطلوب برسی باید از قضاوت ها و نگرش ها و نظرات دیگران فاصله بگیری ، و واقع بینانه مساله را بررسی کنی. ما تا زمانی که به دنبال علت های بیرونی می گردیم و برای دیگران یعنی فامیل ، پدر، مادرو غیره کاری را انجام می دهیم ، هنوز بالغ نشده ایم.
زیرا درتعریف انسان بالغ آمده است : انسانی که خود به صورت خود مختارانه تصمیم می گیرد و زندگی اش را اداره می کند و تحت تاثیر نظرات دیگران قرار نمی گیرد ولی از نظرات دیگران درپیشبرد کارهایش استفاده می کند. شخصیت بالغ شخصیتی است که تایید و تقویت و پاداش اولیه را خودش به خودش می دهد نه دیگران به او. ما باید با دیگران مشورت کنیم ، ولی تحت تاثیر آنها قرار نگیریم.
این واکنش کاملا طبیعی است که همه ما دوست داریم مورد تایید دیگران قرار گیریم ؛ ولی این که همیشه و درهر جا باید از سوی دیگران مورد تایید قرار گیریم تصور اشتباهی است. این حق ماست که گاهی حتی نتیجه مورد نظر را نگیریم و مورد توجه هم قرار نگیریم.
خود همین باعث تنشی دروجدان ما می شود تا برای رسیدن به نتیجه مطلوب بیشتر تلاش کنیم. شما داوطلب عزیزی که نتیجه مطلوبی از آزمون خود به دست نیاورده ای ، شاید عاقلانه ترین ، مهمترین و درعین حال سخت ترین برخوردی که باید با این نتیجه غیر منتظره داشته باشی ، پذیرش آن است.
اشکالات و نواقص خود را شناسایی و آنها را برطرف کنید واین امید را به خود بدهید که من می توانم درسال بعد و دردوره بعدی با تلاش و اراده ای قوی که خواهم داشت موفق شوم. این اولین و مهمترین گام درپذیرفتن نتیجه غیر منتظره است.
سعیده کافی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
