بمب تصویری

در قاب کوچک تلویزیون علاوه بر فیلم‌های تلویزیونی و مجموعه‌های متعدد در این حیطه شاهد ساخت نماآهنگ (ویدئوکلیپ)‌هایی با محوریت دفاع مقدس بوده‌ایم که برخی از آنها آثاری به یادماندنی و شاخص به‌حساب می‌آیند. دهه 70 را می‌توان دوران رشد و شکوفایی این فرم تصویری به حساب آورد که بهترین‌های این حوزه رامین حیدری‌فاروقی، شاهرخ دولکو، مسعود آب‌پرور و... هستند. نماآهنگ‌هایی با مضامین مختلف از اعتیاد و طلاق گرفته تا دفاع مقدس اصلی‌ترین مضامین آنها را تشکیل می‌داد که در پربیننده‌ترین ساعات لابه‌لای برنامه‌های مختلف روی آنتن می‌رفتند. اما جذاب‌ترین موضوعی که سازندگان این آثار روی آن مانور دادند همان دفاع مقدس و رشادت‌های رزمندگان ایرانی بود که جذابیت بصری فوق‌العاده‌ای را نیز با خود داشت.

مثلا بهروز افخمی که در آن ایام به‌عنوان فیلمسازی مطرح جاپای خود را در سینما محکم کرده بود، نماآهنگ شبانگاهان را براساس شعری از ساعد باقری و آهنگسازی فریدون شهبازیان و صدای دلنشین عبدالحسین مختاباد ساخت که بسیار مورد توجه مخاطبان خود قرار گرفت.

پس از آن باید به نماآهنگ کاروان براساس شعری از محمد ذکایی با آهنگسازی محمدرضا لطفی و صدای شهرام ناظری اشاره کرد که تماشای چند باره آن هم از جذابیتش نمی‌کاهد. رامین حیدری‌فاروقی از با‌استعدادترین کارگردان‌های تلویزیونی دهه 70 است که تسلط خوبی روی فرمت تازه به میدان آمده ویدئویی که در نظر بسیاری به بمب تصویری معروف شد، داشت و نقاط قوت و ضعفش را بخوبی می‌شناخت. وی در ساخت این نماآهنگ سراغ یکی از اسطوره‌های جنگ تحمیلی یعنی شهید حسین فهمیده رفته و روی زندگی وی از خانه و مدرسه تا جبهه تاکید کرده و وجوه سلحشورانه رزمنده ایرانی را به تصویر کشیده است.

جلوه‌های ویژه این نماآهنگ هم با وجود هزینه‌های نه‌چندان بالایی که در آن ایام صرف ساخت آنها می‌شد، باکیفیت و آبرومند از کار درآمد تا انجا که مخاطب را کاملا تحت تاثیر خود قرار می‌داد. مثنوی شهادت از مشهورترین اشعار مرتبط با جنگ تحمیلی است که بسیار مورد توجه مردم در آن ایام قرار گرفت که بدون شک نیمی از آن به صدای خاص و تاثیرگذار صادق آهنگران بازمی گردد. مثنوی شهادت یک شعر بلندبالای تراژیک با درونمایه شهادت است که حال و هوای غریبی دارد. مسعود آب‌پرور که در سال‌های اخیر با مجموعه هوش‌سیاه فیلمساز محبوب مخاطبان قاب کوچک شده در این نماآهنگ تلاش بسیاری برای نزدیک شدن به روح اثر کرده و غم و حسرت مواج در صدای آهنگران را به بهترین شکل به تصویر کشیده است.

در سال‌های بعد و بویژه در دهه 80 تولید نماآهنگ‌ها رو‌به کاهش گذاشت و کارگردان‌هایی مانند آب‌پرور نیز به سراغ تولید تله‌فیلم و سریال رفتند. در این میان تنها می‌توان به نماآهنگ لاله‌های عاشق با صدای محمد اصفهانی از آلبوم فاصله اشاره کرد که از ریتمی حماسی برخوردار است. در این نماآهنگ تصاویری از رزمندگان و فرماندهان آن سال‌ها کنار هم مونتاژ شده و هماهنگی خوبی با صدای شنیدنی اصفهانی دارد. در سال‌های اخیر هم تلاش‌های اندکی در این حوزه صورت گرفته و ما کمتر نماآهنگ‌های غافلگیرکننده دیده‌ایم. به نظر می‌رسد با توجه به برد رسانه‌ای این گونه هنری که بین مخاطبان بسیار با اقبال مواجه شده است، ضروری است بیش از اینها روی این‌گونه هنری سرمایه‌گذاری کرد و زمینه را برای حضور و پرورش نسل تازه که نگاه متفاوتی به مقوله جنگ دارند، آماده کرد.

محمد جلیلوند