شغل یا وظیفه؛

سالها پیش در یکی از قسمت های سریال خانه سبز، داستان زنی تصویر می شد که از رئیس دادگاه سهم خود را از زندگی می خواست و زمانی که رئیس دادگاه مقدار مهریه ای را که به او تعلق می گرفت
کد خبر: ۷۱۳۰۸
سهم او عنوان کرد، زن نپذیرفت و سهم خود را موفقیت های همسر و فرزندانش و کاهش سرمایه جوانی و عمرش عنوان کرد.
آن فیلم دقیقا داستان زنان خانه دار ماست که برای کار خانگی آنان در جامعه و گاهی در خانواده ارزشی قائل نیستند و حقوقی ندارند.
مهمتر از همه این که اساسا خانه داری به عنوان شغل تعریف نمی شود و هیچ سازمانی جایگاه حقوقی و هویتی حرفه ای برای آن قائل نیست.
این در حالی است که زن قبل از همه صبح کار خود را شروع می کند و نیز آخرین فردی است که دست از کار می کشد. همچنین زن خانه دار اغلب به عنوان مدیر اقتصادی خانواده شناخته می شود که یکی از ارکان اساسی و تعیین کننده مصرف در چرخه اقتصادی است.
بنابر یک تحقیق انجام شده در سال 1373، ارزش افزوده مبلغ پخت غذا به عنوان یک فعالیت رایج خانه داری ، 15هزار میلیارد ریال در تولید ناخالص ملی بوده است. شهلا اسکندری زن خانه دار 36 ساله (که با در دست داشتن میوه از بازار روز برمی گردد) می گوید: زنان خانه دار فقط به کار خانه نمی پردازند.
ما مجبوریم برخی از کارهای بیرون از منزل مثل خرید میوه و کالا را نیز انجام دهیم یا به مدرسه بچه ها برویم و وضعیت درسی آنها را پیگیری کنیم.
نفیسه قلی زاده زنی 27ساله که باردار نیز هست (این هم یکی از مشکلات زنان!) ضمن تایید صحبت های خانم اسکندری اضافه می کند برخی کارهای اداری و اجتماعی مثل اداره رفتن یا بانک رفتن نیز به دلیل مشغله های کاری مردها بر دوش خانمهای خانه دار می افتد. هدی صبوری که دانشجو و مجرد است از کار خانه به عنوان یک مانع عمده در رسیدن به کار اصلی خود (درس خواندن ) نام می برد که مردان از آن معاف هستند.


چیستی و اهمیت خانه داری
بنا بر تعریف ارائه شده از سوی مرکز آمار ایران ، خانه دار فردی است که شاغل ، بیکار (جویای کار) و محصل به حساب نمی آید.
به کارگیری واژه غیرفعال برای زنان خانه دار، حائلی بین این گروه و نظام اقتصادی اجتماعی است ، به گونه ای که زنان خانه دار ضمن این که احساس می کنند در امور اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی تاثیرگذار نیستند، نقشی نیز برای خود نمی بینند.
گزارش توسعه انسانی سازمان ملل (undp)در سال 1915که با استفاده از بررسی بودجه زمانی کشورهای مختلف تهیه شده از تفاوت های آشکار در ابعاد شغلی زنان و مردان پرده برداشته است.
مطابق این گزارش: 1-زنان نسبت به مردان ساعات بیشتری را در کارهای پرداخت نشده و ساعات کمتری را در کارهای جبران شده (پرداخت شده) می گذرانند.
2-کل ساعات کار روزانه زنان از کل ساعات کار روزانه مردان طولانی تر است ؛ بنابراین زنان اوقات فراغت کمتری نسبت به مردان دارند.
3-زنان ثروت و کنترل کمتری بر فرآیندهای اقتصادی ای دارند که در آنها مشارکت می کنند.
4-با وجود افزایش سهم مردان در خانه داری ، هنوز مردان از زنان کمتر در خانه کار می کنند.
اگرچه خانه داری به اموری شامل نظافت ، کارهای مربوط به سامان بخشی وسایل و اثاثیه منزل و تعمیر و نگهداری آنها می شود اما در عین حال کار زنان خانه دار بخش عمده ای از تولیدات خانگی غیربازاری را تشکیل می دهد.
تولید خانگی به قول مارگارت رید عبارت است از فعالیت پرداخت نشده ای که توسط او برای اعضای خانواده انجام می گیرد.


علل پذیرش نقش در خانه
بیش از 12میلیون تن از زنان ما خانه دار هستند، طبق سرشماری های انجام شده در سال 1380، درصد زنان خانه دار به 44/57 رسیده است.
در این سال آمارها بیانگر 31/88 درصد جمعیت غیرفعال و 69/11 درصد جمعیت فعال برای زنان است.
این ارقام مبین سهم اندک زنان در فعالیت های اقتصادی نسبت به مردان است و فقط فعالیت های 69/11 درصد زنان جامعه در GDP قابل محاسبه است. در واقع بیشتر زنان کشور خانه دار هستند.
آیا این مساله به دلیل میل ذاتی زنان به این کار است یا دلایلی دیگر در این زمینه موثرند. نتایج این پژوهش نشان می دهد میزان پرداختن به خانه داری از روی اجبار (71/29 درصد)، علاقه شخصی به کار بیرون از منزل (3/26درصد)، تمایل به امور خانه داری در صورت داشتن حق انتخاب (7/43 درصد)، رضایتمندی از امور خانه داری (5/36 درصد) و تمایل صرف ساعات کمتر به امور خانه داری (3/41 درصد) بوده است.
از سوی دیگر میزان انجام کار خانه داری به دلیل پیدا نکردن شغل مناسب در خارج از منزل (7/40 درصد)، تاثیر محدودیت های فرهنگی اجتماعی بر انتخاب نقش خانه داری ( 8/29 درصد) و به عهده گرفتن امور خانه داری به دلیل مسوولیت های مربوط به نگهداری فرزندان خردسال (8/31درصد) بوده است.
این آمارها مبین آن است که افراد متاهل از روی اجبار به امور خانه داری می پردازند، ولی از آن لذت می برند. در صورتی که افراد مجرد به میزان مشارکت زن و مرد در امور منزل اعتقاد بیشتری دارند.
گفتنی است افرادی که در آپارتمان زندگی می کنند اظهار کرده اند که در صورت افزایش سطح درآمد به استخدام خدمتکار منزل مبادرت می ورزند و همچنین علاقه دارند که در بیرون از منزل کار کنند و ساعات کمتری را به امور خانه داری بپردازند.
در صورتی که افرادی که در منزل زندگی می کنند عقیده دارند از روی اجبار و به دلیل پیدا نکردن شغل مناسب در خارج از منزل به کار خانه داری مشغولند. البته گروه دیگری از زنان شاغل هم هستند که به خانه داری علاقه بیشتری دارند و به دلیل مشکلات اقتصادی مجبور به کار کردن در بیرون از خانه هستند.
زهره ربیعی ، دبیر انگلیسی می گوید به کار خانه داری بویژه آشپزی علاقه زیادی دارم ؛ اما به خاطر بالا بودن مخارج زندگی مجبورم بیشتر وقتم را صرف امور کاری ام کنم.
مریم باب رحمتی ، کارمند وزارت بهداشت نیز همین عقیده را دارد. او می گوید: خانه داری بویژه رسیدن به مسائل بچه هایم اهمیت بیشتری نسبت به شغلم دارد؛ ولی به دلیل مشکلات معیشتی مجبورم از فرزندانم و امور خانه دور باشم.
خانم طاهری ، کارشناس دفتر مشارکت زنان وزارت بهداشت در این باره می گوید: مسائل خانه داری و رسیدگی به مسائل فرزندان ، دغدغه های عمده زنان کارمند است که همین موضوع در کارایی و مشارکت اجتماعی آنان تاثیر می گذارد. اکثر زنان کارمند بویژه آنهایی که بچه دارند مایلند هر چه سریع تر ساعت اداری به پایان برسد و آنها به امور خانه و فرزندانشان بپردازند.


ضرورت بیمه زنان خانه دار
احساس بی ارزشی که برخی زنان خانه دار از کار خود می کنند به این دلیل است که علاوه بر ارزش قائل شدن معنوی و روانی برخی مردها و خانواده ها برای کار آنان ، نسبت به زنان شاغل از حقوق و مزایا و یا بیمه برخوردار نیستند.
دغدغه آینده و این که اگر روزی سرپرستی خانواده به دست آنان بیفتد زنان خانه دار را بیش از شاغلان آزار می دهد. لذا اجرای طرح بیمه زنان خانه دار راهکار مناسبی است تا هم آنها به خانه داری دلگرم تر شوند و هم با حمایت مالی از آینده روشن تری برخوردار باشند.
زهرا شجاعی ، معاون رئیس جمهور در امور زنان اولویت دولت آینده در بخش زنان را استفاده از توان مدیریتی زنان ، توجه ویژه به زنان سرپرست خانوار و اجرای گسترده بیمه زنان خانه دار عنوان کرده است.
فاطمه آلیا، عضو کمیته زنان ، جوانان و خانواده مجلس در این باره می گوید: طرح بیمه زنان خانه دار مدتی است که آغاز شده ، اما برای تحت پوشش قرار دادن تمامی زنان خانه دار در سطح جامعه باید به صورت جدی و گسترده تری اجرا شود.
شایان ذکر است طرح بیمه زنان خانه دار از سوی مرکز مشارکت زنان در سال 81 ارائه شد تا زنان خانه دار که جمعیت غیرشاغل کشور به حساب می آیند با سرمایه گذاری 5ساله این امکان را بیابند که تا پایان عمر مستمری دریافت کنند.
در واقع زنان خانه دار با سپرده گذاری ماهانه 5هزار تومان در بانک پس از 5سال مستمری ، ماهانه از حداقل 12هزار تومان تا پایان عمر برخوردار می شوند.
در مدت این 5سال دولت نیز هر ماه 5هزار تومان به حساب بیمه شدگان واریز می کند. دکتر سیدحسن علم الهدایی ، معاون امور اجتماعی سازمان بهزیستی کشور نیز اظهار می دارد: این طرح ، برنامه مفصلی بود که براساس آن هر سال باید یک میلیون زن ایرانی تحت پوشش بیمه قرار می گرفت ؛ اما با در نظر گرفتن بودجه های ناچیز، این طرح سالهای زیادی طول می کشد.
وی بیان کرد: هم اکنون طرح بیمه زنان خانه دار در 52شهر اجرا می شود که مناطق غرب و شمال غرب کشور مانند کردستان ، ایلام ، خوزستان و کرمانشاه بویژه در بخشهای روستایی به علت پایین بودن فرهنگ آن مناطق که زنان خانه دار با مشکلات بیشتری روبه رو هستند و با خشونت و فشار و برخوردهای ظالمانه بیشتری مواجهند در اولویت اجرایی قرار گرفتند.
مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی نیز ضمن تایید این طرح خواستار محاسبه دقیق ارزش کار خانگی شده و تاکید کرده است که با احتساب سهم زنان خانه دار و منظور کردن آن در محاسبات ساختار تولید کاملا دگرگون خواهد شد و سهم زنان از رقم کنونی 6/7 درصد تولید ناخالص داخلی به 47درصد تولید ناخالص افزایش خواهد یافت.
عباسعلی الصاق ، مدیرکل بهزیستی استان تهران هم در این باره می گوید: زنان خانه دار با پرداخت سالانه 60هزار تومان که 5هزار تومان آن توسط زنان خانه دار و 5هزار تومان نیز از سوی بهزیستی هر ماه به بانک ملت واریز می شود بیمه می شوند و پس از 20سال می توانند مانند یک کارمند ارگان دولتی از مزایای مستمری بازنشستگی مانند بیمه و مستمری بازنشستگی استفاده کنند.
همچنین براساس برآوردهای انجام شده ظرف 14سال آینده تمام زنان خانه دار کشور تحت پوشش بیمه اجتماعی قرار خواهند گرفت.


سخن پایانی
طرح بیمه زنان خانه دار به تنهایی نمی تواند ارزشهای کار این قشر از زنان را تضمین کند. این مهم نیازمند نگاه علمی ، عادلانه و انسانی به مقوله خانه داری است.
بدیهی است تحول در نگرش اجتماعی و حافظه جمعی یک جامعه مستلزم فرهنگ سازی و انجام کار فرهنگی است. این تغییر نگرش نسبت به خانه داری از2منظر قابل طرح است ؛ اول تغییر نگرش خود زنان نسبت به خانه دار چرا که به قول معروف حرمت امامزاده را متولی اش باید نگه دارد.
بسیاری از خانمها خانه داری را هدر دادن وقت و انرژی خود می دانند. دوم تغییر نگرش دیگران بویژه همسران نسبت به کار خانگی زن و همکاری با او در امور خانه است.
این کار ضمن این که مسوولیت خانمها را سبکتر می کند، یک نوع قدردانی و ارزشگذاری برای جایگاه آنان نیز محسوب می شود، اساسا یکی از شکایت های زنان خانه دار از امور خانه داری همکاری نکردن همسرانشان با آنان است.
زنان با خانه داری تولید درآمد می کنند ولی متاسفانه این درآمد پنهان می ماند.

سیدرضا صائمی
newsQrCode
ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰

نیازمندی ها