فعالیت‌های داوطلبانه در باور ایرانیان ریشه دارد

به همین منظور در صفحات پرونده این روزنامه گزارش‌هایی با موضوع نحوه نظارت و صدور مجوز برای مراکز خیریه، گفت‌وگو با نیکوکاران، برگزاری جشن‌هایی مانند گلریزان برای کمک به نیازمندان یا زندانیان، جشن عاطفه‌ها و تاریخچه فعالیت‌های داوطلبانه در دنیا منتشر شد. این پرونده مورد توجه خوانندگان و برخی از مدیران مراکز خیریه قرار گرفت و بازخورد‌های مثبتی داشت، برای نمونه مدیر عامل موسسه خیریه محک با ارسال نامه‌ای از نحوه فعالیت مراکز خیریه در کشور گفت و از توجه روزنامه جام‌جم به موضوع مهم سازمان‌های غیردولتی و به طور خاص موضوع موسسات خیریه و بررسی آن از زوایای مختلف قدردانی کرد. او معتقد است طرح چنین موضوع‌هایی از سوی رسانه‌ها به آگاه‌سازی جامعه و توسعه پایدار سازمان‌های مردم‌نهاد کمک زیادی می‌کند.

مشارکت در سنت‌ها، آداب قومی و اعتقادات دینی ما ریشه دارد. پایه‌های ابتدایی سازمان‌های غیردولتی در ایران نیز به صورت مشارکت مردمی در دستگیری از مستمندان، تاسیس پرورشگاه، دارالمجانین، درمانگاه و مدرسه به دست نیکوکاران و معتمدان محلی شکل گرفته است. امروزه سازمان‌های غیر دولتی (سازمان‌های مردم نهاد) تداوم همان اندیشه و اعتقادات در طول تاریخ این سرزمین است.

موسسه‌های تاثیرگذار

بر اساس بند «الف »از ماده یک آیین نامه اجرایی سازمان‌های مردم‌نهاد که توسط معاونت امور سازمان‌های مردم‌نهاد وزارت کشور ارائه شده است، «سازمان غیردولتی به تشکل‌هایی اطلاق می‌شود که گروهی از اشخاص حقیقی یا حقوقی غیرحکومتی به صورت داوطلبانه با رعایت مقررات مربوط تاسیس شده و دارای اهداف غیرانتفاعی و غیرسیاسی است.» سازمان‌های غیردولتی به عنوان عوامل اثرگذار در امور فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی جامعه، نقش بسیار ارزنده‌ای دارند. آنها در توانمندسازی و فرهنگسازی در جامعه و شناختن و ریشه‌یابی مسائل اجتماعی و ارائه راه‌حل‌های عملی برای رفع کاستی‌ها می‌توانند با تقویت خودباوری و به‌کارگیری توان بالقوه قشر عظیمی از مردم، مانع هدر رفتن استعدادها شوند. سازمان‌های غیردولتی فرصت مناسبی برای حضور افراد در جامعه مهیا می‌کنند تا با انجام کارهای داوطلبانه، به رشد فکری و بالا بردن توانایی‌های خود بپردازند که اثرات مثبت آن در عرصه خانواده و جامعه انکارناشدنی است.

سازمان‌های مردم‌نهاد، کمک حال دولت

علاوه بر این، سازمان‌های مردم نهاد با جلب اعتماد و کمک‌های مردمی، ملی و بین‌المللی برای رفع گرفتاری‌های اجتماعی می‌توانند بار سنگینی از دوش دولت بردارند. سازمان‌های غیردولتی در ایران در چارچوب بند «الف» ماده یک آیین نامه اصلاحی ثبت تشکیلات و موسسات غیرتجاری مصوب پنجم مرداد 1337 موضوع مواد ۵۸۴ و ۵۸۵ قانون تجارت به ثبت رسیده و مجوز فعالیت خود را از وزارت کشور، نیروی انتظامی، سازمان بهزیستی و سازمان حفاظت محیط زیست دریافت می‌کنند.

این درحالی است که در صورت تصویب لایحه پیشنهادی در مجلس شورای اسلامی از آن پس فقط مرجع صدور مجوز معاونت امور سازمان‌های مردم‌نهاد وزارت کشور خواهد بود. بر اساس مواد ۶ و ۷ از فصل ششم آیین‌نامه اجرایی موضوع تبصره ۳ ماده ۱۳۹ اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم مصوب سی‌ام بهمن 1381 سازمان امور مالیاتی کشور به عنوان مرجع نظارت بر درآمد و هزینه سازمان‌های مردم نهاد که تحت شرایط فوق به ثبت رسیده‌اند و منابع مالی آنها از محل مشارکت‌های مردمی تامین می‌شود، تعیین شده است. همچنین در مواد ۸ و ۹ همان فصل نیز وظایف و تکالیف قانونی این موسسات در برابر ناظر مالی و سازمان امور مالیاتی به روشنی تعیین شده است.

فعالیت موسسه‌های خیریه در چارچوب قانون

بدیهی است موسسه‌های خیریه به عنوان یکی از انواع سازمان‌های مردم‌نهاد چنانچه تکالیف و وظایف قانونی فوق را در زمان‌های تعیین شده در قانون رعایت نکنند، موفق به تمدید پروانه فعالیت خود نمی‌شوند و با صادر نشدن پروانه قادر به ادامه فعالیت نخواهند بود. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت موسسات خیریه که در حال فعالیت رسمی و آشکار هستند تکالیف قانونی خود را به صورت مستمر انجام می‌دهند و فعالیت آنها در چارچوب قوانین جاری کشور مورد تائید مراجع قانونی نظارت بر فعالیت آنهاست. در کنار نظارت مراجع قانونی، نظارت مردم به عنوان تامین‌کنندگان منابع مالی سازمان‌های مردم نهاد حائز اهمیت زیادی است. کمک‌کنندگان به این موسسات می‌توانند با بررسی اساسنامه این موسسات و اهداف تعیین شده برای آنها و بررسی صورت‌های مالی رسمی این موسسات و همچنین بررسی گزارش حسابرس رسمی در رسیدگی به صورت‌های مالی از ترکیب عواید و هزینه این مؤسسات و انطباق هزینه‌ها با اهداف آنها اطمینان یابند.

لزوم عملکرد شفاف

در کنار این موارد توجه به شاخص‌های بین‌المللی و ملی حاکم بر موسسات مردم‌نهاد یا موسسات غیردولتی می‌تواند کمک‌کنندگان را از کارایی و اثربخشی این سازمان‌ها در تبدیل منابع مالی اهدا شده از سوی اهداکنندگان به خدمات مورد نیاز گروه‌های هدف مطمئن سازد.

امید است ترکیب این دو زاویه نظارت بر عملکرد موسسات خیریه (به عنوان یکی از انواع موسسات غیردولتی یا مردم‌نهاد) جامعه را قادر سازد بر اساس منطق و احساس و نه فقط بر اساس احساس به ارزیابی این موسسات بپردازند. چنین نظارتی که شفافیت و پاسخگویی سازمان‌های مردم‌نهاد شرط اساسی تحقق آن است، زمینه‌ساز فعال شدن ظرفیت بزرگ جامعه مدنی در حل مشکلات جامعه خواهد بود که ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای جوامع است.

آراسب احمدیان ‌/ ‌مدیر عامل موسسه خیریه محک