جشنواره تئاتر؛ آری یا نه؟

این یک واقعیت است که با گسترش دانشکده‌های تئاتر کشور و ارتقای سطح تحصیل تئاتر از کاردانی و کارشناسی به دکتری و وجود تعداد کثیر دانشجو و فارغ‌التحصیل تئاتر از یک سو و افزایش انجمن‌های نمایش و گروه‌های تئاتر شهرستان‌ها، اعتبارات و امکانات موجود اگرچه افزایشی نسبی داشته است ولی هنوز قادر به پاسخ گفتن به توقع تشکل‌های تئاتری کشور نیست.

البته وجود این نیاز نباید موجب ممانعت از شرایط تحریکی تشویقی و معارفه‌ای جشنواره‌ها برای ارتقای تئاتر شود. ضرورت وجود جشنواره‌ها زمانی زیر سوال می‌رود که تئاتر‌ها، فقط برای حضور در جشنواره‌ها تولید شوند و از این فراتر نروند. تردیدی نیست که به دلیل کمبود فضای لازم برای ارائه تئاتر، برخی گروه‌ها (بویژه در شهرستان‌ها) در پی شناسایی جشنواره‌های تئاتر هستند که برای حضور در آنها اقدام نمایند تا حمایت‌های مالی و فرصتی که برای حضور در یک تجمع تئاتری کسب می‌شود بسنده کنند و به دریافت جوایز احتمالی دلخوش شوند. از این منظر می‌توان چنین اقدامی را یک عارضه تلقی کرد، عارضه‌ای که هویت و ضرورت تئاتر را زیر سوال می‌برد.

متولی و صاحب اصلی تئاتر مردمند. هدف از اجرای تئاتر تاثیر بر ارتقای فرهنگ و هنر، تامین نیاز جامعه و گسترش ارزش‌ها‌ست. تئاتر به دلیل نزدیکی‌اش به ذات بشر در پرداختن به بازی، از جهت ارتقای شخصیت فردی و اجتماعی، مطلوب همه جوامع بشری است و اگر بدرستی و مطابق فرهنگ و دانش و نیاز هر جامعه تولید شود، حتما به کار خواهد آمد، از آن استقبال خواهد شد و اثرات مطلوب خود را به جا خواهد گذاشت.

از این منظر هدف اصلی باید تولید برای ارائه به آحاد مردم جامعه باشد، نه حضور صرف در جشنواره. جشنواره حاصل یک دوره تولید است که پس از بهره‌وری مردم، برگزیدگان آثار تولیدی در اجتماعی کارشناسانه حضور می‌یابند تا مقایسه شوند، قوت‌ها و کاستی‌هایشان مورد تاکید قرار گیرد و فرصت تجربه اندوزی و ارتقا کسب کنند. به همین دلیل است که در طراحی آگاهانه جشنواره‌های خاص، بر اجرای عمومی اثر، بویژه قبل از حضور در جشنواره تاکید می‌شود.

پس جشنواره یک ضرورت است و حتما باید برای بعد از برگزاری‌اش نیز برنامه‌ریزی شود. از این نگاه با ضرورت مهم دیگری نیز روبه‌رو می‌شویم و آن ثبت و ضبط آثار توانا برای بهره‌گیری گسترده‌تر علاقه‌مندان است. بدیهی است حتی جشنواره‌های گسترده‌ای چون فجر و سوره ماه و کودک و نوجوان با همه کثرت مخاطبان، از تعداد محدود مخاطب برخوردارند و بسیاری از کسان، به هر دلیل امکان دسترسی به آثار ارائه‌شده در زمان جشنواره را نخواهند یافت. لذا مسئولان محترم جشنواره‌هایی که به ثبت و ضبط آثار اقدام می‌کنند تا پس از برگزاری از آنها بهره‌برداری شود، تأثیر مثبت بیشتری به جا می‌گذارند.

این روزها «سومین جشنواره سراسری تئاتر کودک و نوجوان سوره» که توسط حوزه هنری در دست برگزاری است با هدف قرار دادن آموزش، ارتقای تئاتر کودک کشور و نیز ایجاد فرصت گسترده برای بهره‌گیری از آثار کیفی، اقداماتی را مد نظر قرار داده که در راس آنها می‌توان به برگزاری کارگاه‌های آموزش تئاتر، تأکید بر اجرای عمومی تئاترهای شرکت‌کننده قبل از حضور در مرحله‌ نهایی و تعیین چند موضوع خاص به عنوان هدف گروه‌‌های تولیدکننده اشاره کرد.

من به عنوان کسی که مسئولیت هنری برگزاری این رویداد را به عهده دارم، می‌کوشم به اهداف پیش‌بینی شده در مطلوب‌ترین شرایط برسیم تا فقط به صورت یک جشنواره با شرایطی که در آغاز به آن اشاره شد، برگزار نشود.

دکتر حسن دولت‌آبادی / کارگردان و مدرس دانشگاه