فرار از دوزخ با عینک دودی

هر انسانی مایل است از سوی دیگران شناخته و به نوعی دیده شود. حالت افراطی این میل به اشتیاق به شهرت تبدیل می‌شود. «شهرت» تا اینجا امری بسیار جذاب و مطلوب است و ما عموما به آن تمایل داریم. اما این میل، درونی است؛ غافل از عوارض و تبعات «شهرت» در عالم واقع.

معنای شهرت در عالم واقعی را باید از کسانی پرسید که آن را تجربه کرده‌اند. باید از آنها پرسید که آیا شهرت انتهای آمال فرد صاحب شهرت است یا یک همراه جهنمی. پاسخ این پرسش را می‌توان در عادت مرسومی که افراد مشهور در حوزه عمومی دارند، یافت: پنهان کردن هویت خود به راه‌های مختلف، مثلا به وسیله عینک دودی.

تردیدی نیست که وقتی پای یک منفعت، مثلا در یک اداره یا فروشگاه در میان باشد، افراد معروف و شناخته شده مایل هستند هویت خود را آشکار کنند تا مثلا در فلان اداره چندان معطل نشوند یا در فلان فروشگاه از تخفیف ویژه برخوردار شوند، اما به طور عموم و وقتی پای چنین منافعی در کار نیست، فرد مشهور مایل به پنهان‌کردن هویت خود است. آیا جز این است که او همچون ما زمانی آرزوی مشهورشدن و شناخته‌شدن را داشت و حال که به آن رسیده، از آن فرار می‌کند؟ اما چرا؟ او چه آگاهی‌ و تجربه‌ای از عوارض و تبعات شهرت را کسب کرده که از آن گریزان است؟ شهرت بر سر او چه آورده است که باعث شده از افشای «کیستی» خود حتی از کسانی که هوادار او هستند، امتناع کند؟

افراد صاحب شهرت دلایل متفاوتی در پاسخ به این پرسش ابراز می‌کنند: ترس از حمله هواداران رقیب، فقر فرهنگی هواداران در نحوه ابراز علاقه به ستاره مورد علاقه خود و... اما شاید هیچ یک از آنها مهم‌ترین دلیل را بیان نکند.

شهرت عامل توجه و نگاه دیگران به انسان است و در پس هر نگاه، یک حکم؛ یک قضاوت نهفته است. فرد مشهور، زیر نگاه هزاران چشم است و هر نگاه مسبوق است به یکسری معیارها و هنجارهای متفاوت و باید و نبایدها درباره چگونگی رفتار و کردار فرد در جامعه. فرد مشهور می‌داند که راضی‌کردن این همه نگاه، کار آسانی نیست و پیروز شدن از این همه دادگاه، مردافکن است. او می‌داند که شهرت دوزخ اتهام‌افکنی است و تنها راه خلاصی از آن، انکار خود است، پشت عینک دودی.

حسین شقاقی / جام‌جم