در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
جزر و مد زندگی
یادم هست همه مان می خواستیم بروی ، برای آن که از همه آنچه که داشتی و داشتیم فراتر روی ، بیشتر باشی و بزرگ تر بمانی. یادم هست وقتی می رفتی باغچه به انتظار تو نشست.
20ساله بودی و حالا که 35ساله شده ای و برگشته ای هنوز هم به انتظار توست. نمی دانیم چه شد؛! اما وقتی بازگشتی همه مان فهمیدیم که فرق کرده ای. از جایت که کنده می شدی ، خودت نبودی.
گاه و بیگاه طوفان این فصل شوم تسخیرت می کرد. دلمان آشوب می شد و تو در آن دنیای غیرواقعی تخیلی با کابوسهای هراس آور متولد می شدی. این فصل بیگاه که پایان می گرفت ، آرام می شدی. دست خودت نبود و این را همه مان می دانستیم.
مادر، فصلهاست بر ایوان کوچک تو که حالا باغچه مشرف به آن شده است. مدام می بارد و در آشوب این دوگانگی به انتظار فصل آرامش تو می ماند. برخیز و بر ایوان بایست و باغچه را آبیاری کن. همه مان می دانیم از این زندگی سهمی داری که از آن توست. سالهاست که به او عادت کرده است. به تغییراتی که به ناگاه و پشت سر هم ظاهر و بعد ناپدید می شوند.
به دنیایی ناآرام که می آید هذیان و باورهای غلطش را متولد می کند، همه چیز را بر هم زده می رود. علوی زمانی که متوجه شد پسر 35ساله اش یک بیمار اسکیزوفرنی است ، پدرانه تر از گذشته برای او باقی ماند و او را که پس از بازگشت از کانادا حالا به دنیای دیگری هم تعلق داشت ، تحت سرپرستی و کفالت خود قرار داد.
علوی می گوید: خانواده های بیماران اسکیزوفرنی با مشکلاتی روبه رو هستند که تصور آن برای بسیاری از خانواده های عادی غیرقابل باور است.
این مشکلات به جایی می رسد که حتی می تواند خانواده بیمار را از هم گسیخته کند. بیمار هذیان می گوید، باورها و برداشت های غلط دارد و در حرکات و رفتارش اعمال خشونت و پرخاشگری می کند و حتی به دوره ای می رسد که از محدوده اختیار او خارج است.
مثل این می ماند که از بالا به او القائ می شود که این کارها را انجام دهد و یا این ضربه را بزند. علوی سعی کرده است در ارتباط با پسرش همواره منطقی ترین راه را انتخاب کند.
آنچنان که همچنان باور دارد او جزیی از خانواده و جامعه اوست ، چیزی که غیر از این هم نمی تواند باشد. او می گوید: بروز اختلالات بیماری این افراد بستگی به درجه شدت بیماری شان دارد. بعضی هایشان مرتب با کسی در حال بحث و مشاجره هستند.
پسر خودم که به زبان انگلیسی مسلط است به این زبان با افرادی نامعلوم مشاجره می کند. برخی اوقات با من دست به گریبان می شود و از من می خواهد هر چه سریع تر او را به سفارت کانادا برسانم.
اینان در واقع با توجه به بیماری ای که ناخواسته به آن مبتلا می شوند، نمی توانند راه درست را تشخیص بدهند و در صورتی که معالجه آنها هم پیگیری نشود، بیماری شان پیشروی می کند. علوی پدرانه پسر بیمارش را در تمام مراحل همراهی می کند و حتی مصرانه پیگیر روند معالجه و جلوگیری از بازگشت و پیشرفت آن است.
بارها برای بستری او اقدام کرده است. از مشکلات معالجه بیماران اسکیزوفرنیا در ایران گله مند است. این که هزینه بستری در بیمارستان های خصوصی سر به فلک می کشد و پرداخت یک میلیون و 200هزار تومان برای یک ماه بستری در این بیمارستان ها از عهده اغلب بیماران اسکیزوفرنی خارج است ، این که همین تعداد بیمارستان خصوصی هم سرویس دهی مناسبی ندارند و عملا پزشکان معالج به تجویز دارو مشغول هستند و مراحل مهم درمانی دیگر مثل روان درمانی ، توانبخشی ، موسیقی درمانی و حدود 20رشته دیگر که می تواند برای بازگرداندن توانایی از دست رفته این بیماران مفید باشد، از قلم می افتد و دیگر این که آموزش و آگاهی خانواده ها در ارتباط با این بیماران در سطح مطلوبی قرار ندارد و دولت و مسوولان نیز به لحاظ مالی کمک چندانی نمی کنند.
علوی به مرز پیری رسیده است ؛ اما به گفته خودش با عضویت در انجمن حمایت از بیماران اسکیزوفرنیا سعی در حفظ و ارتقای جایگاه این بیماران در جامعه دارد. جایگاه کوچکی که شاید به نتیجه بزرگی منتهی شود.
چه کسی بیمار اسکیزوفرنی است؛
اسکیزوفرنی یکی از اختلالات شدید روانی است که برای تشخیص آن ملاکهایی از قبیل توهم ، دیدن یا شنیدن چیزهایی که وجود ندارد، توصیف می شود.
اسکیزوفرنی را معمولا به عنوان جدی ترین و شدیدترین اختلال روانی می شناسند و طبق آمار منتشر شده از هر 1000نفر یک نفر به اسکیزوفرنی مبتلاست و تقریبا روی نیمی از افراد که به بیمارستان های روانی ارجاع داده می شوند تشخیص اسکیزوفرنی گذاشته می شود.
اختلال های اسکیزوفرنی معمولا در نوجوانی یا جوانی روی می دهد و بندرت بعد از 45سالگی ظاهر می شود. این افراد در مواقع عود بیماری توهمها، باورهای تحریف شده ، اختلالات عاطفی و رفتاری را تجربه می کنند.
اسکیزوفرنی به اعتقاد متخصصان علوم روان شناسی به دلیل این یک اختلال شدید روانی تلقی می شود که بخش عمده ای از این بیماران یعنی چیزی حدود 60درصد، توانایی هایی روحی و روانی شان را از دست می دهند و در نتیجه به آن دلیل که منبع درآمدی نیز برای خود و خانواده نخواهند بود، به حمایت اطرافیان نیاز مبرمی پیدا می کنند. از درمان تا نگهداری ، مسیری که ناقص می ماند.
براساس آمار در ایران حدود 35هزار نفر مبتلا به اسکیزوفرنی وجود دارد که با توجه به بیماری های مشابه و اختلالات وابسته به آن این تعداد 2برابر می شود. در نگهداری از بیماران اسکیزوفرنی بیشتر صحبت از درمان و توانبخشی آنهاست و بحث نگهداری دیرینه بعد از این دو قرار می گیرد.
بخش عمده ای از بیماران اسکیزوفرنی قابل درمان هستند و به دوره سلامت خود برگشت پذیرند. اما بازگشت پذیری این دسته (هر چند به پایه سلامتی اولیه نمی رسد) به مرحله کار و بازدهی اقتصادی و زندگی معمولا با افت همراه است.
در بخش توانبخشی نیز که دوره پس از درمان است ، فعالیت های ذهنی بسیار شناخته می شود تا بتوانند عملکردهای مثبت روانی وی را بازگشت دهند.
در این میان ، حدود 10تا 15درصد بیماران اسکیزوفرنی که ممکن است توانبخشی مطلوبی نداشته باشند، نیازمند به نگهداری و مراقبت هستند.
در این مرحله که اولین دوره آن بستری کوتاه مدت است ، متاسفانه بسیاری از بیماران اسکیزوفرنی با کمبود تخت بستری مواجه هستند. در حالی که 7تا 8هزار تخت در سراسر کشور برای این بیماران وجود دارد، برای پوشش درمانی این بیماران و بستری یک هفته تا یک ماهه حداقل 15هزار تخت مورد نیاز است تا در از سوی دیگر، 30درصد بیماران مقاوم به درمان بوده و به اغلب داروهای موجود جواب نمی دهند.
از طرف دیگر، برخی داروهای مورد استفاده عوارضی برای بیماران دارد که پزشک معالج را ناچار به تجویز داروهای مختلف می کند. این در حالی است که برخی داروهای موجود برای درمان این نوع بیماری نیز در دسترس مراکز و بویژه خانواده قرار ندارد و یا این که قیمت آنها نسبت به توانایی خانواده ها خیلی گران است.
یعنی چیزی بین دانه ای 1300 تا 3000 هزار تومان. علاوه بر این بیماران اسکیزوفرنی نیز مانند سایر بیماران روانی از حمایت های بیمه ای برخوردار نیستند و در صورتی که بیماری آنها طولانی شود، پس از 45روز بیمه هزینه درمان آنها را دیگر تقبل نمی کند.
به این ترتیب ، بیماری که باید هر چند وقت یک بار به پزشک معالج خود مراجعه کند به دلیل نداشتن توان مالی بیمه های دولتی و یا خصوصی در تامین هزینه ها در خانه حبس می شوند و پس از مدتی در نتیجه قطع دارو بیماریشان دوباره بازگشت می کند.
اعتبار مالی برای بیماران روانی ناچیز است. بیماران روانی به علت بستری شدنهای طولانی مدت در بیمارستان ها هزینه های زیادی دارند و متاسفانه سرانه هر بیمار روانی در ایران آنقدر پایین است که به هیچ وجه تکاپوی مخارج سنگین درمان و نگهداری آنها را نمی کند.
اعظم صادقی فر مسوول روابط عمومی انجمن حمایت از بیماران اسکیزوفرنیامی گوید: اکثر بیمارستان های تخصصی این بیماران که تعداد آنها محدود هم هست ، در برخورد با بیماران روانی نگرش مثبت و سرویس دهی مناسبی ندارند.
این برخوردها و نگرشهای منفی نسبت به بیماران اسکیزوفرنی به عنوان دیوانه نه یک فرد با اختلال روانی قابل درمان در روحیه بسیاری از خانواده ها تاثیر می گذارد.
هستند افراد سالمندی که با وجود نیازهای سرسام آور بیماران خود و پیری و کهولت سن همچنان از آنها نگهداری می کنند و خانمهای سرپرست خانوار زیر بار فشار ناشی از بیماری همسر، تامین مخارج و نگهداری زندگی و فرزندان در حال خرد شدن هستند.
به اعتقاد صادقی فر، خانواده های بیماران اسکیزوفرنی به نگهداری از بیماران خود مصر هستند. به شرطی که زمینه های آن از جمله تامین اعتبارات وجود مراکز نگهداری کوتاه مدت و آموزش عمومی فراهم باشد.
حمایت های موثر، گامی در جهت درمان
اسکیزوفرنیا به معنی زندگی کردن در آن واحد در دو جهان است ، یکی جهان واقعی با واقعیت های خشن آن و دیگری جهان غیرواقعی با تخیل ها و کابوس های ترسناک آن.
درمان موفقیت آمیز به معنی رفع این تخیلات و توانمند کردن بیمار برای بازگشت به دنیای واقعی است. حمایت های موثر به خانواده ها امکان بیان سازنده ، نیازها و نظرات خود به متخصصان و مسوولان را فراهم کرده و زمینه های مشارکت مفید را فراهم می کند.
هدف از حمایت موثر گشودن راههای ارتباطی بین خانواده و متخصصان بهداشت روانی ، مدیران و مقامات اداری و انتظامی است تا از طریق آن بتوان حمایت های لازم را برای بیماریشان فراهم آورد.
دکتر سیدکاظم ملکوتی ، روانپزشک و عضو هیات مدیره انجمن حمایت از بیماران اسکیزوفرنی درباره حمایت از بیماران اسکیزوفرنی می گوید: برای بهبود وضعیت بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی حمایت های درمانی ، دارویی ، بیمه ای و افزایش تختهای بستری کوتاه مدت اهمیت بیشتری دارد.
اگرچه در زمینه تامین اعتبارات مالی از سوی دفتر سلامت روان حمایت های صورت می گیرد؛ اما امیدواریم در جهت پیگیری خدمات درمانی در منازل این حمایت ها در سطح وسیع تری صورت گیرد. وی ادامه می دهد: برچسب زدن در این نوع بیماران چه برای خانواده و چه برای بیمارانشان اثرات سویی را در بر دارد.
آن چنان که منجر به کناره گیری از اجتماع و شرکت نکردن در مراحل درمانی و توانبخشی می شود. در این رابطه رسانه های گروهی با ارتقای سطح آگاهی عمومی از این نوع بیماران می توانند نقش موثری داشته باشند. این که به مردم بیاموزند به بیماران اسکیزوفرنی به عنوان یک بیمار نگاه کنند، مانند سایر بیماران جسمی نه به عنوان یک دیوانه و از جامعه طرد شده.
این روانپزشک می افزاید: بکرات مشاهده شده که در نتیجه برخورد نامطلوب جامعه و حتی پزشکان با این بیماران ، خانواده این بیماران و حتی خود بیماران داشتن این بیماری را یک نوع ننگ دانسته اند.
دکتر ملکوتی معتقد است: در حمایت از بیماران اسکیزوفرنی که بخشی از جمعیت کشور را تشکیل می دهند، سایر نهادهای دیگر نیز دخیل اند.
وی در این باره می افزاید: نیروی انتظامی و خدمات اورژانس در مواقعی که بیماری عود می کند و حتی به بروز خشونت رفتاری منجر می شود، باید عملکرد مثبتی را نشان دهند، نه این که بی تفاوت برخورد کنند.
از طرف دیگر، شهرداری نیز می تواند با در اختیار گذاشتن مراکزی برای ارائه خدمات درمانی و روان درمانی به این بیماران و خانواده هاشان در جهت ارتقای سطح سلامت آنها مفید و موثر باشد.
بازگشت
تماشای تقلای تو در این فصل پرآشوب ، حنجره ام را از بغض پر می کند. آرام که نیستی. همه چیز را پس می زنی ، حتی دستهای چروکیده مرا.
اما چه می شود کرد جز انتظار کشیدن ، تا از این تنگه پرپیچ و خم زندگیت عبور کنی و به آغوشم بازگردی. پس پدرانه به انتظار می نشینم تا برگردی ، به اکنون و خودت...
سمیه فصاحت 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
