در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پول در برابر سلامت
برای کسانی که عمری دراین کشور زیسته اند، تصور یک بیمارستان ساده چندان مشکل نیست. راهروهای تنگ، سرپرستار، کشیک شب، نگهبان و همه آن دلهره هایی که شما به دلیل حضور درچنین مکانی با آن گرفتار می شوید.
بوی مواد ضد عفونی کننده، صدای ناله های بیماران، مردی غرقه در خون ، درد، تب و باز هم درد. اینجا فقط یک بیمارستان است. سلامت آدمی درانتظار دستهای معجزه است. حتی اگر فقدان آرامش ناشی از یک سرماخوردگی ساده باشد.
به جرات میتوان گفت موضوع بیمارستانها جنجالیترین بحث بهداشت و درمان کشور در چند سال اخیر بوده است ؛ به این بهانه نگاهی به وضعیت بیمارستانهای کشور داریم.
غصه و ناراحتی در وجود مرد موج می زد، به شیشه گیشه پذیرش بیمارستان تکیه داده و نگاهی به بسته اسکناسی که در دست دارد، میاندازد.این پول کفاف بستری کردن فرزند او که مبتلا به سرطان شده است نمیدهد.
یکی از نگهبانها به او می گوید اگر پول نداری خب برو بیمارستان دولتی و مرد زیر لب میگوید آنجا بودم .یک نفر گفت تو بیمارستان دولتی دانشجوها پسرت رو میکشند اگر میخواهی خوب شود ببرش بیمارستان خصوصی و آدرس اینجا را به من داد، تازه مگر آنجا پول نمیگیرند.داستان بیمارستانهای دولتی ،هزینههای درمان ،خودگردانی و... برای همه ما داستانی روزمره و تکراری شده است.
سالهاست همگان از این موضوع ناراحت هستند ولی در عمل هیچ اتفاقی نمیافتد.
حق فراموش شده
بر اساس قانون اساسی، برخورداری از تامین اجتماعی از نظر بازنشستگی، بیکاری، پیری، ازکارافتادگی، بی سرپرستی، درراه ماندگی، حوادث و سوانح و نیاز به خدمات بهداشتی، درمانی و مراقبت های پزشکی به صورت بیمه و غیره، حقی است همگانی و بر همین اساس نیز دولت مکلف است طبق قوانین از محل درآمدهای عمومی و درآمدهای حاصل از مشارکت مردم، خدمات و حمایت های مالی فوق را برای یک یک افراد کشور تامین کند.
این در حالی است که پس از گذشت ربع قرن هنوز بسیاری از افراد جامعه فاقد بیمه درمان هستند.تازه آن افرادی هم که دفترچه بیمه دارند عملا آن را بی استفاده می دانند و در بسیاری از موارد باید از جیب هزینههای درمان را بپردازند.
اداره با چنگ و دندان
دکتر قائم پناه، معاون توسعه منابع و امور مجلس وزارت بهداشت در این خصوص میگوید: قانونا ما مکلف نیستیم بیماری را رایگان بپذیریم.
خودگردانی یک قانون نانوشته است و آن را سازمان مدیریت و برنامهریزی به ما تحمیل کرده است وی اعتقاد دارد: بیمارستان باید از یک سیستم و یا منبع مالی تامین شود، در غیر این صورت ، یا از مردم ، یا از نظام بیمه و یا از بودجه عمومی دولت تامین می شود.
در حال حاضر بیمارستانها از سه منبع پول میگیرند. ما اعتقاد داریم برای سلامت به جیب مردم نباید فشار وارد کنیم وی میافزاید: پولی که مردم از جیبشان برای سلامت میدهند، حدود 54 درصد است.
این در مقایسه با کشورهای سرمایه دار رقم بسیار بالایی است. در کشورهای نفتخیز حاشیه خلیج فارس 90درصد این هزینه را دولت میپردازد و اگر در امریکا هم 50 تا 60درصد مردم این هزینه را میپردازند، 90 درصد این هزینه را بیمهها پرداخت میکنند.
او در ادامه تصریح میکند: هزینههای بخش خصوصی 10 برابر بخش دولتی است. یعنی 10 برابر پول میگیرند. اگر بیمهها بموقع پول را پرداخت کنند، بیمارستانها را میتوان اداره کرد؛ ولی دولت مکلف است در برخی مناطق محروم هزینه بیمارستان را تامین کند.
بالاخره برای بیمارستان باید یک منبع مالی داشته باشیم. وی خاطرنشان میکند: 2درصد بیماران بستری مجبورند برای درمان، زندگی خود را بفروشند. این در حالی است که بیمارستانهای خصوصی یا از بیمههای رنگی (تکمیلی) و یا از جیب مردم هزینه کارکنان خود را پرداخت میکنند، ما مخالف این هستیم که از جیب مردم پرداخت شود ، بنابراین بخشنامهای صادر کردیم که سعی نکنید از بیماران اورژانس قبل از پذیرش، پول دریافت کنید.
دکتر قائم پناه میافزاید: همه بیماران بیمه شده را بیمارستانهای دولتی پذیرش میکنند. فقط رقم خیلی کمی از بخش خصوصی با بیمهها قرار داد دارند این در حالی است که بیمارستانهای دولتی شاید از نظر ظاهر خوب نباشند ولی از نظر کیفیت درمان به علت وجود استادان و تجهیزات، بهترند.
وی تصریح میکند: اصلاح نظام بیمارستان نافی آن است که هزینه کمتر از جیب مردم پرداخته نشود؛ ولی باید بپذیریم که بخشی از هزینههای سلامت را دولت باید تامین کند. یعنی 56 درصد باید به 30درصد برسد. حال میخواهد این خرید خدمت را دانشگاه انجام دهد و یا از بخش خصوصی. بیمارستان بنگاه اقتصادی است ؛ ولی نه به قیمت این که افراد آسیبپذیر جامعه، مستضعف شوند.
معاون وزارت بهداشت با بیان این که بیمارستانها 30میلیارد تومان بدهکار هستند، تاکید میکند: بیمارستانها چه باید بکنند. قائم پناه با تاکید بر این که بیمارستانها هم اکنون با چنگ و دندان اداره میشوند، میگوید نظام امتیازبندی بیمارستانها باید اصلاح و بودجهبندی عملیاتی نیز اصلاح باید شود
ناقص اجرا شده
دکتر محمد هادی زاده ،رئیس اداره امور بیمارستان های وزارت بهداشت با بیان این که منظور از اجرای طرح خودگردانی، اجرای مطلق خودگردانی در بیمارستان ها نیست، اظهار میکند: در اجرای این طرح رعایت مورد الزامی بود که متاسفانه چنین نشد.
وی میافزاید: به موجب این طرح باید حقوق کارکنان ، هزینه تجهیزات و بخش آموزش از سوی دولت تأمین می شد که در این صورت اجرای این طرح در بیمارستان ها موفق تر می شد. وی علت عدم موفقیت این طرح را اجرای ناقص آن می داند و میگوید: اگر به کلیه مفاد این طرح عمل می شد پرت هزینه کمتر و کنترل کمی و کیفی بیشتری روی بیمارستان ها اعمال می شد.
وی تصریح میکند: از موارد تاکید شده در طرح خودگردانی تعهد دولت به پوشش کامل بیمه ای است؛ در حالی که بیمه ها توان پرداخت به روز را ندارند و اکثر بیمارستان ها به صورت قسطی خرید می کنند لذا اگر سازمان های بیمه گر ظرف 2 تا 3 ماه مطالبات بیمارستانی را پرداخت می کردند قطعا9 طرح خودگردانی طرح موفقی بود.
دکتر هادی زاده یادآور میشود: اجرای ناقص طرح خودگردانی به عنوان یک عامل در بروز مشکلات مالی بیمارستان ها مطرح است چرا که اکثر بیمارستان ها بیمه و افراد بی بضاعتی که توان پرداخت هزینه بیمارستانی را ندارند، تحت پوشش قرار می دهد.
خودگردانی نداریم
بسیاری از کارشناسان معتقدند در بیمارستان ها ما واژهای بنام خودگردانی نداریم.اینان میگویند صرف دریافت فرانشیز از بیمار را نمی توان خودگردانی نامید.
این در حالی است که مدیر بیمارستان حتی قدرت تعویض یک مستخدم را ندارد و عملا هیچ نظارتی نیز نمیتواند بر حضور و کار پزشکان داشته باشد.از سوی دیگر همه معتقدند دورهای که بودجه مشخص به بیمارستان داده میشد تا خود را اداره کند، سالهاست که سپری شده.
امروزه در تمام کشورهای پیشرفته با نظامهای دقیق بر اساس عملکرد بیمارستان به آن پرداخت صورت میگیرد.ضمن این که نظامهای بیمهای حمایتی از فقرا نیز در جای خود به وظیفه قانونیشان عمل میکنند. این در حالی است که در کشور ما هنوز بسیاری معتقدند میتوان به روشهای عصر حجر بیمارستان را اداره کرد.
به نفع مردم است
دکتر قناعتی، استاد دانشگاه اعتقاد دارد: در حال حاضر وجود طرح خودگردانی بیمارستان ها به نفع مردم است. وی با تاکید بر این که به جای لغو خودگردانی بیمارستان ها باید آن را تعدیل کنیم، میافزاید: تجربه نشان داده که هر تغییر کلی همیشه با ضرر و زیان همراه است بنابراین بهتر است به جای لغو این طرح موانع آن را برطرف کنیم.
دکتر قناعتی با بیان این که در حال حاضر بیمارستان ها با تمام مشکلات موجود در این طرح به بیماران خدمات میدهند، اظهار میکند: اگر سیستم بیمه را اصلاح و با دستمزدهای مناسب پزشکان و پرسنل بیمارستان را جذب سیستم دولتی کنیم، با امکانات عظیمی که در سیستم دولتی وجود دارد، نه تنها مشکلات مردم حل میشود بلکه در دانشگاه ها و مراکز آموزشی موجب افزایش کیفیت آموزش میشویم.
وی یکی از مشکلات بهداشت و درمان کشور را تصدیگری زیاد دولت و عدم حضور بخش خصوصی دانست و گفت: یکی از مسائلی که میتواند بدون این که طرح خودگردانی را لغو کنیم ، مشکل را حل کند، اجازه استقرار بخش خصوصی در بخش دولتی است. دکتر قناعتی اعتقاد دارد: هرگونه تغییر در طرح خودگردانی اگر بدون برنامهریزی انجام شود به صدمات فراوان به وضعیت نابسامان موجود منجر میشود.
داروخانه بیمارستان ها گامی مثبت
در روند خصوصی سازی بیمارستانها داروخانه های برخی بیمارستان های دولتی نیز به بخش خصوصی واگذار شده است. مجید عطایی ، مشاور معاونت غذا و داروی وزارت بهداشت معتقد است: " طی یک سال اخیر ، داروخانه های بسیاری از بیمارستان های دولتی در حال واگذاری به بخش خصوصی است که اتفاق خوبی است ؛ چرا که بدهی های قبلی این داروخانه ها ، پرداخت نشده و داروبهتر در دسترس مردم قرار می گیرد."
سعید واقفی ، رئیس انجمن داروسازان کشور نیز تحلیل خود را از این مساله ، این گونه بیان می کند: "داروخانه های بیمارستانی در گذشته ، معمولا به علت بدهی های مراکز درمانی ، مشکل داشتند و نیاز دارویی بیماران را برطرف نمی کردند.
با این تفاسیر ، واگذاری این بخشها به بخش خصوصی می تواند نیاز دسترسی به دارو را برطرف کند ، اما این اتفاق نباید با هر شرایطی صورت گیرد،وی معتقد است : "واگذاری داروخانه های بیمارستانی به بخش خصوصی ، باتوجه به بدهی های قبلی این داروخانه ها ، گام مثبتی است".
باید قبول کرد دیگر دورهای که مدیر بیمارستان بتواند داروخانه آنرا نیز ارایه کند گذشته است .بیمارستان امام حسین(ع) میتواند شاهد خوبی بر این مدعا باشد.از زمان واگذاری داروخانه این بیمارستان از طریق مناقصه نه تنها داروی بیماران بموقع تامین میشود، بلکه سود خوبی نیز عاید بیمارستان شده است.
خصوصی سازی متوقف می شود
دکتر حسینعلی شهریاری عضو کمیسیون بهداشت و درمان در این رابطه می گوید: متاسفانه در برنامه توسعه سوم به علت فشاری که سازمان مدیریت بر وزارت بهداشت آورد و به دلیل تصویب سرانه بهداشت و درمانی که نمی توانست نیازهای وزارت بهداشت را برطرف کند، مجلس این اختیار را به وزارت بهداشت داد تا برای حل مشکل کمبود نیروی خود از بخش خصوصی استفاده کند.
وی می افزاید: اما قرار ما این نبود که بخشهای ویژه بیمارستانی بخش خصوصی سپرده شود و چنین مشکلاتی به وجود بیاید!او تصریح می کند: مطمئنا امسال مجلس برای جلوگیری از روند خصوصی سازی تمام تلاش خود را می کند؛ چرا که در زمان تصویب این طرح هم مجلس رضایت کافی نداشت و تنها بدی شرایط باعث شد تا تن به این کار بدهد.
اما خوشبختانه با تصویب سرانه 3500 تومانی برای بخش بهداشت و درمان و همچنین تصویب قانون استخدام نیرو برای وزارت بهداشت و درمان مشکلات این بخش تا حدود زیادی حل شده و دیگر نیازی به حضور بخش خصوصی در این رابطه نیست .دکتر شهریاری خاطر نشان می کند: اگر وضعیت به همین شکل ادامه یابد، مجلس با تصویب طرح 2 فوریتی مانع از ادامه خصوصی سازی در بهداشت و درمان خواهد شد.
خلاف قانون
بحث خصوصی سازی نادرست در چرخه بهداشت و درمان کشور و خطراتی که جان بیماران را تهدید می کند از مباحث جدی چند سال اخیر کشور است. شاید بارزترین نمونه آن بحث واگذاری ICU بیمارستان امام در سال گذشته بود.
پرستاران بخش ICU بیمارستان امام بعد از اینکه 3 ماه حقوق و مزایای خود را دریافت نکرده بودند، ناگهان با این مساله رو به رو شدند که مدیریت بیمارستان قرارداد خود با شرکت قبلی را لغو و با یک شرکت جدید قرارداد همکاری بسته است، آنها می دانستند رفتن مسوول قبلی شرکت و آمدن یک فرد تازه یعنی پایمال شدن تمامی حق و حقوق آنها.
پرستاران این بیمارستان برای دفاع از حقوق خود دست از کار کشیده و به رییس بیمارستان اعتراض کردند، اما رئیس بیمارستان نتوانست جواب قانع کننده ای به آنها بدهد. این در حالی بود که بعد از 30 ساعت تعطیلی این بخش شرکت جدید با کارکنان جدید کار خود را آغاز کرد و پرستارهای قبلی حالا باید منتظر بمانند تا زمانی که بتوانند حق و حقوق از دست رفته خود را باز پس گیرند.
تعطیلی 30 ساعته بخش ICU یکی از معتبرترین و قدیمی ترین بیمارستان های پایتخت یک بار دیگراین تکذیب های وزارت بهداشت را زیر سوال برد و باعث شد پیامدهای واگذاری نادرست بخش درمان جامعه به افراد ناوارد با وضوح بیشتری خود را نشان دهد.
قانونی است
در حالی که بسیاری واگذاری پرستاری بیمارستان به بخش خصوصی را کاری غیر قانونی، غیر عملی و نادرست میدانند دکتر سید حسن امامی رضوی، رئیس بیمارستان امام خمینی (ره) در این باره می گوید: خصوصی سازی مصوبه مجلس و وزارت بهداشت است و بر اساس آن بیمارستان ها می توانند برای تامین نیروی انسانی مورد نیاز خود از بخش خصوصی استفاده کنند.
وی تصریح می کند: برای ما بهتر است که نیروی رسمی داشته باشیم ؛ اما وقتی شرایط استخدام نیروی رسمی وجود ندارد مجبوریم که از بخش خصوصی کمک بگیریم. او میافزاید:دادن بخش ویژه بیمارستان ها به بخش خصوصی قرار نیست دایمی باشد و این کار تنها در چند بیمارستان به صورت آزمایشی در حال انجام است.
مدیریت ضعیف
بسیاری از کارشناسان معتقدند مدیریت نادرست مراکز درمانی ما علت اصلی بسیاری از این مشکلات است. دکتر ابراهیم صدقیانی رئیس انجمن اداره امور بیمارستان ها ،یکی از این افراد است. وی میگوید : 49 درصد تختهای بیمارستانی کشور عملا غیرفعال است.
وی میافزاید: شاخصهای کارایی و اثربخشی کیفیت خدمات بیمارستانی 2 معیار مهم ارزیابی وضعیت بیمارستان ها ست که متاسفانه از هر دو نظر بسیار عقب مانده و ضعیف هستیم و ارزیابی مشخصی نیز از این شاخصها نداریم.
صدقیانی اعتقاد دارد : در مورد شاخص کارایی که به میزان فعالیت تختهای بیمارستانی ، تولید خدمت از امکانات و هزینه ارائه خدمات مربوط می شود، بسیار ضعیف هستیم. ضمن این که هزینه پایین خدمات بیمارستانی و تعرفه ناچیز آن در بخش دولتی عامل مهمی در نقص کارایی بیمارستان های کشور است.
وی میافزاید: بیش از 90 درصد بیمارستان های کشور دولتی هستند و نبود انگیزه لازم در ارائه خدمت بهینه و محاسبه قیمت واقعی در آنها موجب پایین آمدن سطح کارایی آنها شده است.
رئیس انجمن اداره امور بیمارستان ها تصریح میکند: مشکل مهم دیگر نبود مدیران متخصص اداره بیمارستان هاست ، به طوری که فقط 10 درصد بیمارستان های کشور از سوی نیروهای متخصص اداره می شود و 90 درصد دیگر آنها توسط پزشکان متخصصی که تخصص آنها بسیار مهمتر از مدیریت آنها بر بیمارستان است ، اداره می شوند.
امیدوار به آینده
دکتر مسعود پزشکیان، وزیر بهداشت در حالی که کمتر از 3ماه به پایان احتمالی دوران وزارت وی باقی مانده، همچنان از حل مشکلات سخن می گوید.
در حالی که اعلام می کند طی 3 سال گذشته بار بیماری ها افزایش یافته و شواهد نیز نشان می دهد که مدیریت در بخشهای بهداشت و درمان، به دلیل کمبود اعتبارات چندان رضایتبخش نبوده؛ اما همچنان امید به آینده دارد.
واقعیت این است که حل مشکلات بهداشت و درمان در گرو تغییر نگاه بدنه دولت به این مقوله مهم و حیاتی است. تغییری که در 3 ماه پیش رو بسیار بعید به نظر می رسد.
دکتر مسعود پزشکیان ،وزیر بهداشت در خصوص وضعیت بیمارستانها میگوید: نگاه کلان ما این بود که سلامت حق مردم است و انسان کالا نیست و قابل واگذاری به بازار نیست. نمی توانیم بگوییم در شرایطی که جان انسان به خطر افتاد، باید ببینیم که اگر آن فرد پول دارد، نجاتش بدهیم و اگر پول ندارد او را به حال مرگ رها کنیم.
در قبال این نگاه، نحوه برخورد دانشگاه ها در پذیرش بیماران تغییر کرد. با وجود آن که طی 3 سال گذشته که مسوولیت وزارت بهداشت را به عهده گرفتیم، هیچ افزایشی در اعتبارات نداشتیم. اما با افزایش بار بیماری و افزایش در پذیرش بیماران مواجه بودیم.
طبیعتا9 بدهی ایجاد می شد چون قادر نبودیم پول خدمات انجام شده را بپردازیم. مجلس هم پیگیر این تناقضات بود که بحث خودگردانی بیمارستان ها باید حذف شود و چارچوب قانونی آن اصلاح شود. اما تاکید می کنم که بر مبنای همین اعتبارات در بسیاری از بخشها سعی کردیم تا حد ممکن پاسخگوی مردم باشیم.
برای بیمه نشدهها
هر ساله در قانون بودجه اعتباراتی برای درمان افراد بی بضاعت و کسانی که فاقد هر نوع بیمهای هستند، منظور میشود.اما ظاهرا مبالغ اختصاص داده شده کفاف این امر را نمیدهد.
دکتر امامی رضوی، رئیس بیمارستان امام در این خصوص میگوید: براساس بخشنامه ای که وزارت بهداشت صادر کرده است ،در باره پذیرش بیماران تهیدست ما سال گذشته بیماران مستمند زیادی را به رایگان معالجه کردیم که هزینه درمان آنها چیزی حدود 800میلیون تومان شد و وزارت بهداشت از این مبلغ تنها 100میلیون تومان را پرداخت و این مساله باعث شد که ما در مورد پذیرش بیماران به صورت رایگان سختگیری کنیم ، ابتدا بیماران را به بخش مددکاری می فرستیم و در صورت تایید آنها به رایگان مداوا می شوند.
بیمارانی هم که دارای شناسنامه ایرانی باشند، بلافاصله بعد از بستری بیمه می شوند.
سخن آخر
همواره مشکلات اقتصادی شرایطی را برای برخی از افراد جامعه به وجود می آورد که در دو راهی شک و تردید نمی دانند کدام عمل درست یا نادرست است.به طور مثال زمانی که بیمار می شوند یا باید به قولی "چوب حراج به زندگیشان بزنند" تا در یک بیمارستان خصوصی بستری شوند، یا به مرکز بهداشتی درمانی دولتی مراجعه کنند تا هزینه های درمانشان به حداقل برسد.
در پاره ای موارد فرد با یک بار بیمار شدن برای درمان بیماری خود از ادامه زندگی درمی ماند. بیماران بی بضاعتی که برای درمان، بیمارستان دولتی را تنها مأمن خود می شناسند، همیشه امیدشان به این است که در مقابل هزینه های کم، امکانات قابل توجهی را دریافت کنند این تختها، تمامی یأس فروخورده به ناله ای برمی خیزد و در راهروی بیمارستان طنین می اندازد.
چهره ای عبوس و گرفته از رنج کسانی می گوید که یکی از عزیزانشان در بستر درد افتاده است. راه چاره چیست؛
بیمارستان های دولتی نه به علت اجرای طرح خودگردانی، بلکه به علت ضعف شدید مدیریتی دچار مرگ تدریجی شده اند و از مهمترین وظیفه شان که همانا رسیدگی به بیمارن بخصوص افراد تهیدست و فقیر است، بازمانده اند و این همان فاجعه ای است که از یک بحران واقعی در نظام درمانی کشور پرده برمی دارد.
علی اخوان بهبهانی 
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
