تلویزیون و ظرفیت‌های بالقوه همسایه‌ها

از همین‌رو، به‌عنوان مثال، فیلم‌ها و سریال‌های استرالیایی یا بریتانیایی براحتی می‌توانند در بازار ایالات متحده مخاطب داشته باشند. روس‌ها هم می‌توانند محصولاتشان را به کشورهای سابق بلوک شرق بفروشند و از این رهگذر به درآمد قابل ملاحظه‌ای دست پیدا کنند، ضمن این‌که امکان تبادل فرهنگی به وجود می‌آید.

از سوی دیگر، زبان‌های مشترک معمولا از فرهنگ مشترکی استفاده می‌کنند به همین دلیل مخاطبان کالاهای فرهنگی مثل فیلم و سریال، جذب این محصولات شده و به استفاده از آنها راغب می‌شوند. همین فرهنگ مشترک است که باعث می‌شود کشورهای همزبان به دلیل تشابه زبانی و فرهنگی از بازیگران و عوامل مشترک در تولید کارهای خود استفاده کنند. این ظرفیت، می‌تواند به ایجاد سینما و تلویزیون‌های عضو یک محدوده زبانی ـ فرهنگی کمک کند.

ایران هم به دلیل موقعیت جغرافیایی خود و اشتراک فرهنگی با کشورهای همسایه می‌تواند بخوبی از این ظرفیت استفاده کند؛ ظرفیتی که تا به حال خیلی جدی گرفته نشده یا اگر بخواهیم خوشبینانه نگاه کنیم، کمتر از چنین ظرفیتی بهره گرفته شده است.

شکل‌گیری تلویزیون مشترک، یکی از اقداماتی بود که سه کشور افغانستان، تاجیکستان و ایران روی آن به اتفاق نظر رسیدند، اما اقدام عملی برای آن انجام نشد. شهریور 87 بود که در حاشیه اجلاس شانگهای در نشست سه‌جانبه کشورهای فارسی زبان یعنی ایران، تاجیکستان و افغانستان بیانیه مشترکی به امضا رسید که در بند ششم آن توافق شده بود: «طرف‌ها با تاکید بر اهمیت و نقش سازنده ایجاد شبکه تلویزیونی مشترک به منظور توسعه و تحکیم ارتباطات و پیوندهای مشترک تاریخی و فرهنگی ملل دوست و برادر» موظف شوند در مدت دو ماه اسناد مربوط به زمینه‌های حقوقی، ساختار تشکیلاتی، نیروی انسانی و مالی یک شبکه تلویزیونی مشترک را آماده‌سازی کنند.البته این فرصت دو ماهه هم به نتیجه‌ عملی منتج نشد، اما بعدها هم مسئولان رسمی این سه کشور بارها بر لزوم تاسیس چنین شبکه‌ای تاکید کردند. به‌عنوان مثال در اردیبهشت 90، محمدحسن جعفری دبیرکل حزب رفاه ملی افغانستان تاکید کرد که کشورهای فارسی‌زبان دارای ظرفیت فراوانی هستند که باید از این ظرفیت استفاده شود و خارجی‌ها میلیون‌ها دلار بودجه تخصیص می‌دهند تا خبر به زبان فارسی منتشر کنند، چرا کشورهای فارسی زبان شبکه مشترک و تلویزیون مشترک نداشته باشند؟

هرچند طرح تاسیس شبکه مشترک به جایی نرسید که تولیدات آن روی آنتن شبکه‌ای برود که قرار بود نام «آوا» داشته باشد و با آمیزه‌ای از تولیدات ایران، افغانستان و تاجیکستان تغذیه شود، با این حال تعدادی از سریال‌های ایرانی از شبکه‌های افغانستان و تاجیکستان روی آنتن رفت. تا به حال سریال‌های تلویزیونی یوسف پیامبر (ع)، پول کثیف، رستگاران و صاحبدلان از شبکه‌های آریانا، راه فردا، تمدن و کوثر افغانستان و مجموعه تلویزیونی یوسف پیامبر(ع) از شبکه سراسری تاجیکستان پخش شده است.

رضوان اناری