سازگاری ‌در‌ پرندگان‌ چرنوبیل

حادثه چرنوبیل یکی از دردناک‌ترین رخدادهای تاریخی و یکی از بزرگ‌ترین فجایع زیست‌محیطی جهان است و به‌رغم تغییرات زیست‌محیطی گسترده، تحقیقات جدید حاکی از آن است که ظاهرا صفحات روشن‌تری از تاریخ طبیعی آن هم در این منطقه در حال ورق خوردن است.

کد خبر: ۶۸۳۸۵۲

تحقیقات علمی مرکز مشاوره عالی کشور اسپانیا با قطعیت نشان می‌دهد که پرندگان این منطقه گویی پس از قرار داشتن طولانی‌مدت در معرض تشعشعات، آرام‌آرام در حال سازگاری با شرایط محیطی هستند. در عین حال در پرهای برخی از پرندگان وحشی این ناحیه رنگدانه‌های مولد رنگ قرمز یا قرمز و زرد بیشتری تولید می‌شود و این موردی است که به گفته محققان از جهاتی نگران‌کننده است.

خبرهای خوشحال‌کننده

دکتر اسماعیل گالوان معتقد است: «در تحقیقات پیشین که به بررسی شرایط حیات در مناطق جنگلی چرنوبیل تاکید شده بود، محققان به این جمع‌بندی رسیدند که شرایط حاد ناشی از قرارگیری در معرض امواج به اندازه‌ای است که باعث شده میزان آنتی‌اکسیدان‌های گیاهی به طور کامل از بین برود و میزان آسیب‌های ناشی از اکسیداسیون نیز به حداکثر برسد. با وجود این تحقیقات مرکز مشاوره عالی نشان داد که در دنیای حیات‌وحش ما با شرایط تقریبا متفاوتی مواجه هستیم. میزان یا سطح آنتی‌اکسیدان‌ها افزایش پیدا کرده و خوشبختانه فشارهای ناشی از اکسیداسیون نیز در حال کاهش است. هر دوی این موارد به اندازه کافی برای ما و دیگر محققان خوشحال‌کننده است.

جزئیات تحقیق

گروه تحقیقاتی تعداد 152 پرنده از 16 گونه مختلف را در هشت مکان از جمله در داخل و نزدیکی محدوده اصلی انفجار مورد مطالعه قرار داده‌اند. در این تحقیقات میزان گلوتانیوم به‌طور دقیق مورد محاسبه قرار گرفته است. گلوتانیوم یک ترکیب پروتئینی کوچک حاوی سه نوع اسید آمینه است. این ترکیب درواقع نوعی آنتی‌اکسیدان مهم در گیاهان، حیوانات و حتی قارچ‌ها به حساب می‌آید که از آمینواسیدها مشتق می‌شود. عملکرد گلوتانیوم نیز کمک به حفاظت از سلول‌هایی است که نسبت به مقادیر مختلف اکسیژن از خود عکس‌العمل نشان می‌دهند. رادیکال‌های آزاد و پروکسیدها ـ ترکیباتی اغلب ناپایدار و خطرناک که مرکب از پیوند تکی اکسیژن ـ اکسیژن یا یون پروکساید هستند ـ ازجمله مواردی است که این آنتی‌اکسیدان بر آنها تاثیرگذار است. تشعشعات معمولا سبب تحریک سلول‌ها برای تولید ترکیبات شناخته شده‌ای از جمله رادیکال‌های آزاد می‌شود. موجودات زنده نیز برای مقابله با رادیکال‌های آزاد از آنتی‌اکسیدان‌ها استفاده می‌کنند، اما اگر میزان این مولکول‌ها خیلی کم باشد، تشعشعات عملا بر آنها بار سنگین اکسیداسیون و آسیب‌های ژنتیکی را وارد می‌کنند. ادامه این روند نیز به پیر شدن سریع سلول‌ها و در نهایت مرگ آنها منجر خواهد شد. نتایجی که تیم تحقیقاتی پروفسور گالوان به آن دست یافته، بیانگر این مساله است که با افزایش تشعشعات پایه، میزان آنتی‌اکسیدان گلوتانیوم افزایش پیدا کرده و این در حالی است که با گذر زمان میزان فشار اکسیداسیون و آسیب‌های وارده بر DNAنیز کمتر شده است.

گونه‌های آسیب‌پذیر

در این میان پرندگانی که میزان زیادی از رنگدانه‌های مولد رنگ قرمز و قرمز زرد را تولید کرده‌اند؛ عملا از نظر بدنی ضعیف‌تر شده و میزان آنتی‌اکسیدان گلوتانیوم آنها نیز بیشتر کاهش پیدا کرده است. تحت این شرایط بالطبع فشارهای ناشی از اکسیداسیون و تخریب DNAنیز بیشتر شده است. تحقیقات نشان داده که برخی بشدت آسیب‌پذیر هستند در حالی که برخی دیگر توانسته‌اند تا حدودی خود را با شرایط وفق دهند یا اصطلاحا سازگاری پیدا کنند. در این تحقیق بخصوص دانشمندان پرندگان را به صورت انفرادی مورد مطالعه قرار داده و به جای تاکید بر گونه‌های مختلف ترجیح داده‌اند که ویژگی‌های فردی را مورد ارزیابی قرار دهند.