بدرود احزاب سیاسی!

این که 27 خرداد معلوم نیست چه کسی گوی سبقت را خواهد ربود ، مهمترین ویژگی نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری به شمار می آمد و اینک که مرحله اول این انتخابات پایان یافته و بطلان بسیاری از نظرسنجی ها را آشکار کرده پرسش دیگری مطرح می شود: پیام رای مردم چیست؛

کد خبر: ۶۸۲۲۱

پاسخ به این پرسش از آن روی اهمیت دارد که در پهنه سیاسی کشور بویژه در مهندسی ساختار حزبی کاربرد پیدا می کند. شاید نگاهی که این نوشته ، به پیام انتخابات 27 خرداد دارد ، کمتر مورد توجه اهل سیاست کشورمان قرار گرفته باشد.
وقتی صلاحیت دکتر مصطفی معین برای نامزدی انتخابات ریاست جمهوری به تایید شورای نگهبان نرسید ، بیم آن می رفت که رخدادهای سیاسی مشابه ردصلاحیت ها در مجلس هفتم تکرار شود. انتظار می رفت عده ای از گروههای سیاسی قهر کنند و به تحریم انتخابات بپردازند. تدبیر رهبر انقلاب ، اما بسیاری از محاسبات را به هم ریخت.
تجدیدنظر در بررسی صلاحیت مصطفی معین ، انتخاباتی پرشور و با حضور همه سلایق و جریانات سیاسی را به همراه آورد. حتی گروههایی که به طور سنتی همیشه از انتخابات کناره می گرفتند به صحنه آمدند. نهضت آزادی از جمله آنها بود. با آمدن معین ، همه بهانه ها از میان رفت.
جناح دوم خرداد با 2نامزد اصلی (معین و کروبی) و یک نامزد فرعی و نسبتا مستقل (محسن مهرعلیزاده) به میدان آمد. اصولگرایان نیز 4 نامزد خود را وارد صحنه کردند (یکی از آنها در روزهای آخر کناره گرفت) و هاشمی رفسنجانی نیز از سوی بخشی از جریان دوم خرداد و قسمتی از جناح اصولگرا فرد شد. نظرسنجی ها از راهیابی قطعی هاشمی رفسنجانی به مرحله دوم خبر می داد ؛ اما نام فرد دومی که باید به مرحله دوم راه می یافت ، در ابهام باقی ماند. باقر قالیباف (فرمانده اسبق نیروی هوایی سپاه پاسداران و فرمانده پیشین نیروی انتظامی) بیشترین گمانه ها را متوجه خود کرده بود. برخی پایگاه های اینترنتی متعلق یا وابسته به او، حتی نامزدشان را نفر اول می دانستند و گاه ادعا می کردند ممکن است انتخاب در مرحله اول به کام او تمام شود.
برخی دیگر از گمانه زنی ها ، مصطفی معین را در رده دوم جای می داد. بیشترین تبلیغ در این زمینه را دوم خردادی هایی که سابقه تندروی را در پرونده خود داشتند ، انجام می دادند و طرفداران هاشمی رفسنجانی نیز به آن دامن می زدند. شاید آنها می خواستند اصولگرایان را متقاعد کنند که رقیب اصلی هاشمی ، مصطفی معین است و به همین دلیل برای کاهش آرای نامزد حزب مشارکت و سازمان مجاهدین انقلاب ، باید از رفسنجانی حمایت کرد. هم اکنون برخی مراکز نظرسنجی ادعا می کنند که تغییر جدی در رای نامزدها را در اولین روزهای تبلیغات می دانسته اند ؛ اما این ادعا مشکلی را حل نمی کند ، چون نتایج آن هرگز به مردم اعلام نشد.
آنچه در خاطر رای دهندگان وجود دارد این است که در بیشتر نظرسنجی ها هاشمی رفسنجانی ، قالیباف و معین در رده های اول تا سوم بوده اند. درصد مقبولیت هاشمی طبق این نظرسنجی ها بین 25 تا 30 درصد برآورد می شد و معین و قالیباف نیز بین 17 تا 24 درصد آرا را کسب کرده بودند ؛ اما نتیجه انتخابات ، تقریبا هر سه گمانه را به هم زد.
نه میزان آرای هاشمی آنقدر بالا بود که پیش بینی می شد و نه نفر دوم و سوم انتخابات کسانی بودند که نظرسنجی ها آنها را ارتقا داده بود. یک بار دیگر تعداد آرای نامزدها را بخوانید. بیشترین آرا، اندکی از 6 میلیون بیشتر است (حدود 21 درصد) و پایین ترین آنها نیز حدود یک میلیون رای را نشان می دهد. اصولگرایان به دلیل این که نتوانستند به وحدت برسند آرای بالقوه 40 درصدی خود را به 3 تقسیم کردند، (احمدی نژاد 19.5 درصد، قالیباف 14درصد، لاریجانی 6درصد)، رای 35 درصدی اصلاح طلبان نیز بین 3نامزد تقسیم شد (کروبی 17 درصد، معین 14 درصد، مهرعلیزاده 4 درصد) و هاشمی رفسنجانی نیز تنها توانست 21درصد آرا را به خود اختصاص دهد. نگاه دقیق تر به این ارقام ، نشان از تشتت فکری شدید جامعه دارد.

انتخابات 27 خرداد جنگ تمام عیار احزاب بود. جنگی که همه طرف های درگیر در آن دچار فرسایش شدند و بی نفس و بی رمق بر زمین افتادند

به وحدت نرسیدن اصولگرایان ، گویای این واقعیت است که آنها با وجود مشترکات فراوان ایدئولوژیک ، حاضر به همسان سازی سلیقه ها و کنار آمدن با هم نیستند و همین اختلاف سلیقه ، آنها را تا مرز جدایی کامل پیش می برد. در میان اصلاح طلبان نیز وضع مشابهی حاکم است. اگر آنها می توانستند نامزدهای بیشتری را به میدان بفرستند همین میزان رای فعلی هم پاره تر می شد. بعلاوه هاشمی رفسنجانی ، آرای خود را از میان 2 جریان اصلی سیاسی کشور و نیز نظرات خاکستری می جست.در واقع با حضور نیافتن او، انتظار می رفت علاقه مندان وی ، آرایشان را به نامزدهای دوجناح اصلی بدهند.
برخی ناظران نیز برآنند که تلقی عده ای از مردم آن بود که به هر حال او بر کرسی ریاست جمهوری قرار خواهد گرفت و نتیجه انتخابات ، از پیش روشن است. به همین دلیل ، عدم شرکت هاشمی می توانست رقابتی جدی تر و مشارکتی پرشورتر را رقم بزند. در هر حال ، آنچه امروز به آن دست یافته ایم ، جامعه ای با شش گرایش است که تقریبا قادر به ائتلاف با یکدیگر نیستند. حتی حمایت مجاهدین انقلاب و حزب مشارکت از هاشمی رفسنجانی و بخشی از گروه های جناح مقابل در مرحله دوم انتخابات را نمی توان به معنای نزدیک شدن آنها به همدیگر و کارگزاران دانست. این اتحاد، مقطعی و بسیار شکننده است و تنها دستاویزی نامطمئن برای جلوگیری از رای آوردن محمود احمدی نژاد است.
در آن سوی خط هم ، ائتلاف احتمالی اصولگرایان بر محمود احمدی نژاد را نباید به معنای یکی شدن استراتژی ارزیابی کرد ، بلکه حداکثر باید آن را تاکتیکی کوتاه مدت برای پیروز شدن بر رقیب نسبتا قدرتمند فرض کرد. این تشتت به سود کیست؛ آیا واقعا باید آن را از نتایج توسعه سیاسی به حساب آورد؛ آیا این وضعیت ، یک فرصت است یا تهدید؛ چرا در جوامع به اصطلاح پیشرفته سیاسی در مغرب زمین ، حداکثر 2 یا 3 گرایش عمده پای به میدان می گذارند و حتی اگر سلیقه های دیگر هم وجود داشته باشد، مدتها پیش از انتخابات ، به ائتلاف می رسند؛ تخریب برخی مدعیان اصولگرایی علیه نامزدهای جناح خود و تکرار همین رفتار سیاسی در اردوگاه اصلاح طلبان ، چه پیامی دارد؛ متاسفانه این وضعیت و بویژه تشدید آن ، عامل برهم زدن وحدت ملی است.
بااین که بیش از 8 سال شعار دمکراسی و توسعه سیاسی داده ایم ، احزاب و گروه های سیاسی نه تنها نقش متشکل شدن جامعه را ایفا نکرده اند که عامل تفرقه آنها بوده اند. حزب مشارکت و دیگر گروه های تندرویی که آنها را رهبری می کند، به شکست مطلق تن داده اند و بیم آن می رود که اصلاحات (به قرائت خودشان) را به قعر نابودی بفرستند. گروه های متعدد حاضر در جریان اصولگرا نیز به سوی برایند صفر حرکت می کنند. حتی کارگزاران و تشکلهای مدعی اعتدال نتوانسته اند محبوبیت شان را به 10 درصد برسانند. انتخابات 27 خرداد ، جنگ تمام عیار احزاب بود.
در این جنگ احزاب ، همه دچار فرسایش شدند و بی نفس و بی رمق بر زمین افتادند. آیا باید منتظر ماند و آخرین نفسهای احزاب و گروه های سیاسی را به نظاره نشست ، یا می توان این محتضر را نجات داد؛ پاسخ به این پرسش ، در گرو یک پرسش دیگر است ؛ آیا در کشوری مانند ایران ، حزب ، پایا و ماناست یا فقط مصرف فصلی و مقطعی دارد؛