کارنامه یا نمره نامه؛

در موضوع ارزشیابی تحصیلی نوین 2بخش جمع آوری اطلاعات و گزارش دهی ، مورد توجه قرار می گیرد. در مرحله جمع آوری اطلاعات ، معلم با استفاده از شیوه های مختلف و متعدد به جمع آوری اطلاعات در مورد میزان پیشرفت دانش آموز می پردازد.
مشاهده در محیط کلاس ، مشاهده در محیط مدرسه ، بررسی اطلاعات جمع آوری شده از طریق مشاهدات اولیا، بویژه در مورد دروسی که به طور مستقیم می توانند در رفتار فردی و اجتماعی دانش آموز تاثیرگذار باشند، از روشهایی است که در این بخش استفاده می شود.
به عبارت دیگر، معلم هم از طریق مصاحبه و هم با مشاهده می تواند چگونگی فعالیت و تعامل اجتماعی فرد با گروه و نحوه استفاده دانش آموز از روشهای مطالعاتی را مورد بررسی قرار دهد. در مرحله بعد، با توجه به اطلاعات جمع آوری شده در مورد کار دانش آموز، گزارشی ارائه می شود.
معلم می تواند این گزارش را با استفاده از حروف الفبای فارسی و یا لاتین ، نمرات صفر تا 20و یا صفر تا 100و یا به شکل درصد اعلام کند. نکته مهم این است که از این گزارش برای بهسازی و ارزیابی نقاط ضعف و قوت دانش آموزان بهره برداری شده و براساس آن ، روشهای جدیدی برای تدریس اتخاذ گردد تا دانش آموز دیگر، نتواند تجدید شود.
هنر معلم این است که دانش آموز نتواند تجدید و یا مردود شود. یعنی با استفاده از نتایج ارزشیابی های مستمر و تکمیلی آنقدر روشهای متعدد را مورد استفاده قرار دهد تا دانش آموز در مسیر صحیح یادگیری قرار گیرد. در سیستم آموزشی کشور ما گزارش دهی معمولا در مرحله پایانی یادگیری یا تدریس انجام می شود.
در صورتی که در بسیاری از کشورها مرحله ماقبل گزارش ، بیشتر مورد توجه و تقویت قرار می گیرد. به این ترتیب که در ارزشیابی از دانش آموزان صرفا به یک آزمون کاغذ مدادی بسنده نمی کنند، بلکه از دانش آموز خواسته می شود در فعالیت های گروهی شرکت کرده و یا این که مطالعه کتابخانه ای داشته باشند.
برای درسی مانند املا کلمه ای را با ویژگی های خاص در کتاب خود بیابند و یا در درس علوم یک گل را مورد بررسی قرار داده و ویژگی های آن را به صورت فردی یا گروهی بنویسند. سپس این کار را چند روز پشت سر هم انجام دهند و تغییرات آن را مشاهده کنند.
به این ترتیب دانش آموزان هم گزارش نویسی را تجربه می کنند و هم درس علوم را عملا می آموزند. با این شیوه ، دانش آموز به مرحله ای می رسد که خودش باید کشف کند. می توان گفت در این سیستم ، ارزشیابی و یادگیری با هم تنیده است.
معلم با مشاهده فعالیت های دانش آموز، کار او را به طور مستقیم مورد ارزیابی قرار می دهد. بنابراین دیگر لازم نیست دانش آموز ویژگی ها و تغییرات رشد گل را در یک برگه امتحانی شرح دهد.
همچنین این امکان برای معلم به وجود خواهد آمد که روش کار خود را متناسب با شرایط یادگیری دانش آموزان تغییر دهد. در بسیاری از کشورها، بیشترین توجه ها به مرحله قبل از گزارش معطوف است.
آنها برای انجام هر چه بهتر این بخش ، از روشها و شیوه های گوناگون استفاده می کنند. در این کشورها نیز برای گزارش دهی از همان نمره و درصد استفاده می کنند. اما نکته مهم این است که گزارش ارائه شده به هر شکل و صورتی که باشد، تنها در صورتی قابل اعتماد و مفید خواهد بود که بر پایه جمع آوری صحیح و اصولی اطلاعات شکل گرفته و در ارزشیابی پیشرفت تحصیلی دانش آموز صرفا به امتحانات کتبی اکتفا نشده باشد، بلکه فعالیت های او در موقعیت های متعدد مورد مشاهده قرار گرفته و به تعبیر آقای موسوی به سمتی حرکت کنیم که از ارزشیابی تک بعدی به ارزشیابی چندبعدی برسیم.
در غیر این صورت نحوه اعلام گزارش خواه به شکل طیفی ، به معنای استفاده از کلماتی مانند خوب ، بد، عالی و غیره باشد و یا با جملاتی مانند در حد انتظار یا بالاتر از انتظار وضعیت دانش آموز توضیح داده شود و یا از همان معیار نمره دهی استفاده شود، تاثیر چندانی در اعتبار نتایج به دست آمده نخواهد داشت.
در حال حاضر در بعضی از مدارس سعی می شود با انجام آزمون ها و پرسشهای مستمر مرحله پیش از گزارش تقویت شود، اما در این روش نیز متاسفانه پرسشها و امتحانات تدریجی مورد توجه قرار گرفته است که هر هفته و هر روز انجام می شود. این شیوه نیز نمی تواند انتظار جمع آوری صحیح اطلاعات را برآورده سازد.


تاثیر حذف نمره در ارزشیابی

به گفته موسوی ، پژوهشکده تعلیم و تربیت وزارت آموزش و پرورش مسوولیت ارزشیابی علمی از طرح «ارزشیابی توصیفی» را به عهده دارد که باید در پایان این روند، نتیجه ارزشیابی خود را اعلام کند که فعلا اعلام نشده است ، اما در مجموع نظرات آموزگاران حاکی از موفقیت این طرح است و اگر چه در یکی دو ماه اول ممکن است این شیوه برای والدین مبهم باشد ولی پس از یکی دو ماه که به بازخورد فرزندشان در منزل توجه کرده و همچنین با شرکت در جلسات مدرسه راجع به نحوه و آثار اجرای طرح توجیه می شوند از انجام آن استقبال می کنند.
در میان دانش آموزان هم به نظر می رسد که اعتمادبه نفس ، قدرت بیان ، تعامل بین دانش آموزان با یکدیگر و ترس و اضطراب کمتر خودبخود شخصیت بهتری از دانش آموزان شکل می دهد، اما استقبال عمومی نمی تواند دلیل کافی برای تعمیم طرح باشد زیرا اگر بدون آموزش و نگرش لازم به اجرای طرح در سطح وسیع و گسترده اقدام شود، بی توجه به مرحله ماقبل گزارش و جمع آوری اطلاعات تنها شکل گزارش دهی را تغییر داده ایم.
لذا تعمیم طرح ، ضمن بررسی و مطالعه نتایج ارزشیابی که توسط پژوهشکده تعلیم و تربیت در حال انجام است ، باید با آموزش هایی برای همه کسانی که می خواهند در این زمینه کار کنند همراه باشد.
تلاش های متعددی که توسط وزارت آموزش و پرورش در حال انجام است ، از قبیل طرح دانش آموز پژوهنده ، مهارت های زندگی ، ارزشیابی توصیفی و غیره مبتنی بر این است که یک دیدگاه انسان گرایانه در محیط آموزشی حاکم باشد. فضای مدرسه به شکل یک محیط از بالا به پایین نباشد.
محیط آموزشی از این حالت که صرفا معلم ، گوینده و امرکننده و دانش آموز، پذیرنده باشد خارج شود، بلکه در امر یادگیری خود کودک ، فعال باشد و بتواند اظهارنظر کند وخودش روش یادگیری را شکل دهد. در این صورت معلم می تواند تعریف جدیدی به عنوان تصویرگر و به عنوان یکی از اعضای افقی کلاس ، نه عضو عمودی از بالا به پایین ، داشته باشد.
در چنین شرایطی بحث دانش آموز محور بودن و دانش آموز پژوهنده بودن مطرح می شود این که دانش آموز بتواند به منابع مختلف مراجعه کند و در حد و موقعیت خود چیزی را ابداع کند. همه اینها درواقع همان دانش آموز محوری و توجه به کانون یادگیری یعنی دانش آموز را در نظر دارد.
به عبارتی ، با اجرای این طرحها مرحله ماقبل گزارش تقویت می شود که مستقیما می تواند در نتایج پایانی ارزشیابی پیشرفت تحصیلی ، تاثیرگذار باشد.
در این صورت می توانیم با دیدن کارنامه دانش آموز خود مطمئن باشیم که ریز نمرات بیانگر واقعی تلاش و توانایی هایی است که دانش آموز در طول یک سال تلاش خود در محیط مدرسه به دست آورده است و تنها در این صورت است که می توان گفت کارنامه واقعا کارنامه است.

سعیده کافی