فرهنگ واژگان سیاسی سال

اعداد سیاسی: در سالی که گذشت، بعضی عددها سیاسی شد و علاوه بر اعداد، حتی جمع و تفریق‌های جبری هم بار سیاسی به خود گرفت. ایرانی‌ها که در سال‌های قبل با عبارت جبری ـ سیاسی 1+5 آشنایی داشتند، امسال چشمشان به 1+2 هم روشن شد. ائتلاف سه نامزد اصولگرا که از آخر معلوم نشد، چرا به جای یک، دو نامزد آن در عرصه باقی ماندند! علاوه بر اینها، در سالی که گذشت همان 1+5 هم نام مستعار دیگری به خود گرفت و شد 3+3 و خلاصه هر جمع و تفریقی، یک بار سیاسی مستقلی به خود گرفت. حالا باید منتظر بود و دید که در سال جدید، جهت تقویت هوش ریاضی ایرانیان، چه عبارت‌های جبری دیگری به دنیای سیاست پا می‌گذارد.

اجماع: از ابتدا تا انتهای سال حرف بر سر این بود که کجا و با چه کسانی اجماع داریم یا نداریم. اول سال و در ایام انتخابات، نبود اجماع میان اصولگرایان عامل شکستشان شد. پایان سال و با اوج گرفتن مذاکرات هسته‌ای، نداشتن اجماع بهانه‌ای شد برای فشار داخلی بر مذاکره‌کنندگان و نیز تاکتیک دولت باعث شکستن اجماع تحریم‌کنندگان شد. خلاصه در سال 92 خیلی‌ها دنبال اجماع می‌گشتند اما مردم با خلق حماسه سیاسی نشان دادند که در دفاع از منافع ملی، اجماع خوبی دارند.

کم‌سواد: هنوز کلام رئیس‌جمهور منعقد نشده بود که خیلی‌ها صدایشان درآمد که به ما گفته‌اند بی‌سواد. هرچند حسن روحانی گفته بود «بعضی منتقدین» اما خیلی از منتقدان توافق ژنو این بعضی را به خودشان گرفتند و این شد که کم‌‌سواد نامیدن مخالف، بلای جان دولت شد. البته از دولتی که تکریم مخالف، شعارش بود، کمی بعید بود که اینچنین بی‌محابا مخالفانش را از خود براند، اما منتقدان هم نشان دادند که در بازگرداندن توپ به زمین حریف، مهارت دارند.

گزینه روی میز:مقامات آمریکایی آن‌قدر از این‌که تمام گزینه‌ها روی میز است گفته‌اند که این دیگر شده اسباب خنده ایرانی‌ها. واشنگتن که حالا خوب می‌داند تحریم‌هایش بی‌اثر است، هیچ امیدی به کارآمدی گزینه نظامی نیز ندارد اما نمی‌خواهد دیگران متوجه ضعف روزافزونش بشوند. چنین است که مدام ادعاهای خود علیه تهران را تکرار می‌کند و مجبور است که بار سنگین لبخندهای کنایه‌آمیز جوانان ایرانی را هم به جان بخرد.

تدلیس: سعید حجاریان، همان تئوری‌پرداز اصلاح‌طلبی که در دهه 70 از فشار از پایین و چانه‌زنی از بالا گفته بود، امسال وقتی با این سوال مواجه شد که به نظر شما در انتخابات 88 تقلب شده یا نه، آنچه را در رقابت‌های انتخاباتی آن سال رخ داده بود تدلیس، آن هم از نوع سیستماتیک نامید. به نظر می‌رسید که استفاده از این واژه به‌دلیل هزینه بالای ادعای تقلب، مورد استفاده قرار گرفته است و خودش تدلیسی است برای فرار از زیر بار یک ادعا. از آن به بعد هرچند کمتر از واژه پیچیده تدلیس استفاده شد اما پس از انتخابات 92 دیگر کسی از تقلب هم سخن نگفت.

بردـ ‌‌برد: در سالی که گذشت همه از بازی برد ـ‌ برد گفتند، چه در داخل و چه در خارج. دستگاه دیپلماسی از بازی برد ـ برد در مذاکرات گفت و بعضی از فعالان سیاسی از بازی برد ـ برد در داخل کشور و در رقابت‌های حزبی سخن گفتند. معلوم نشد حالا که همه برنده هستند، پس اختلافات موجود بر سر چیست و اصلا «بُرد» به چه معنا برای هر دسته و گروه است که حالا همه در جستجوی بازی «برد ـ‌ برد» روزگار می‌گذرانیم؟

مناظره:​واژه مناظره و بگم بگم از چهار سال قبل مهمان لغت‌نامه سیاسی ایرانی‌ها بود. با وجود این امسال هم مناظره‌های انتخاباتی در سیما چنان پرطرفدار بود که برخی، تغییر نتیجه انتخابات را ناشی از این مناظره‌ها دانستند و حتی کتاب این مناظره‌ها هم چاپ شد تا حسابی ماندگار شود. سیما هم برنامه‌ای به همین نام تولید کرد تا اهمیت برگزاری مناظره، از یادها نرود. اما جدای از​ این دست مناظره‌ها، امسال نامه رئیس‌دولت قبل به رئیس‌جمهور و دعوت وی به مناظره هم باز این واژه را مطرح کرد و ذهن‌ها را بُرد به چهار سال قبل، هرچند دیگر کسی حاضر نشد به چنین مناظره‌هایی اهمیتی بدهد.

فیسبوک: فیسبوک گرچه مدت‌هاست که سیاسی شده اما امسال به سبب صفحات دولتمردان و لایک‌هایی که می‌خورد، اهمیتی مضاعف یافته است. فعالیت مثال‌زدنی محمدجواد ظریف در فضای مجازی چنان حیرت همه را به دنبال داشت که طی چند ماه گذشته شایعات مختلفی از رفع فیلتر فیسبوک به گوش رسید و البته هیچ‌گاه محقق نشد. بسیاری امیدوارند که با توسعه شبکه‌های اجتماعی داخلی، بازار فیسبوک کساد شود، ​ هنوز گزارش‌های مرتب دستگاه دیپلماسی را باید در شبکه مارک زاکربرگ پی گرفت!

افراط‌‌/‌‌ اعتدال: دولت اعتدال، جریان اعتدال، گفتمان اعتدال و...​ حتی همایشی هم برگزار شد تا همه بفهمند این اعتدال یعنی چه. اما خب به نظر می‌رسد که این واژه نیز فعلا به سرنوشت واژه اصلاحات دچار شده و ابهام‌زدایی از آن به‌دلیل برخی مسائل سیاسی دردسر فراوان دارد. دولت به مخالفانش افراطی می‌گوید و مخالفان هم تندروی را به بعضی از حامیان جریان اعتدال نسبت می‌دهند. در این میانه روشن نیست که بالاخره متر و معیار اعتدال و افراط چیست.

حصر: ​رفع حصر، توبه، بخشش، دادگاه و خلاصه این دست موضوعات امسال باز هم مطرح بود. علی مطهری از جمله چهره‌هایی بود که امسال نگران حصر و پرونده برخی سیاسیون بود. با این حال دستگاه قضایی گفت که کار ساده است، توبه کنند. برخی هم می‌گفتند که بهترین راه، برگزاری دادگاه است و پاسخ شنیدند که جامعه آماده برگزاری دادگاه نیست.