مالیات‌خورها، مالیات‌نخورها!

بنابراین مجموعه کالا و خدمات ارائه شده در جامعه می‌تواند جزو پایه مالیاتی قرار بگیرد و از آن مالیات اخذ شود. به این ترتیب پای مالیات‌خورها یعنی چیزهایی که در چتر مالیاتی قرار می‌گیرد، به ماجرا باز می‌شود. البته در گروه دیگر مالیات‌نخورها یا مشمولان معافیت‌های مالیاتی قرار می‌گیرند.

حقوق بگیران در راس مالیات‌خورها

براساس مالیات بر درآمد، از درآمد و حقوق دریافتی کارمندان و کارگران مالیات کسر می‌شود، اما از بخش‌هایی مثل اضافه‌‌کاری یا پاداش مالیات کسر نمی‌شود. این اضافات به طور اتفاق و نه مستمر بر حقوق و دستمزد اضافه می‌شود، بنابراین مشمول کسر مالیات نمی‌شود. طبق قانون «وجوهی که مشمول کسر حق بیمه نیست عبارتند از: بازخرید ایام مرخصی، کمک هزینه اولاد، هزینه سفر و فوق‌العاده ماموریت، عیدی و پاداش نهضت سواد‌آموزی، حق شیر و افزایش تولید، خسارت اخراج و مزایای پایان کار و حق تاهل.» این مزایا مالیات‌خور نیست.

در مقابل بخش‌های (وجوه) مشمول کسر مالیات مزد مبنا، اضافه‌کاری، حق اولاد، حق مسکن و حق بن است.

دیگر مالیات‌خورها

درباره اخذ مالیات در قوانین مالیاتی، پایه‌های مالیاتی نشان می‌دهد اشخاص به دو دسته حقوقی و حقیقی برای اخذ مالیات تقسیم می‌شوند.

اشخاص مشمول مالیات به استناد ماده یک قانون مالیات‌های مستقیم اشخاص ذیل هستند: تمام مالکان اعم از اشخاص حقیقی یا حقوقی نسبت به اموال یا املاک خود واقع در ایران.

هر شخص حقیقی ایرانی مقیم ایران نسبت به تمام درآمدهایی که در ایران یا خارج از ایران تحصیل می‌کند.

هر شخص حقیقی ایرانی مقیم خارج از ایران نسبت به تمام درآمدهایی که در ایران تحصیل می‌کند.

هر شخص حقوقی ایرانی نسبت به تمام درآمدهایی که در ایران یا خارج از ایران تحصیل می‌کند.

هر شخص غیرایرانی (اعم از حقیقی یا حقوقی) نسبت به تمام درآمدهایی که در ایران تحصیل می‌کند. همچنین نسبت به درآمدهایی که بابت واگذاری امتیازات یا سایر حقوق خود یا دادن تعلیمات و کمک‌های فنی یا واگذاری فیلم‌های سینمایی (که به‌عنوان بها یا حق نمایش یا هر عنوان دیگر عاید آنها می‌شود) از ایران تحصیل می‌کند.»

در همین تقسیم‌بندی بخشی وجود دارد به نام مالیات‌های تکلیفی. مالیات‌های تکلیفی، مالیات‌هایی است که پرداخت‌کنندگان آن طبق قانون مالیات‌های مستقیم مکلف به کسر و پرداخت آنها در مواعد قانونی تعیین شده هستند. این مالیات‌ها شامل این موارد است: «مالیات بر درآمد حقوق، مالیات حق‌الوکاله، مالیات حق‌الزحمه، مالیات بر درآمد اجاره املاک، مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی خارجی بابت واگذاری امتیازات و دیگر حقوق خود از ایران و واگذاری فیلم‌های سینمایی، مالیات اشخاص حقوقی خارجی و موسسات مقیم خارج، مالیات موسسات بیمه، مالیات مدیران تسویه اشخاص حقوقی، مالیات مسئولیت آخرین مدیران شخص حقوقی و مدیران تسویه و ضامن‌ها، مالیات منافع بلاعوض اموال، مالیات نقل و انتقال سهام.»

مالیات‌نخورها

در مقابل اشخاص زیر مشمول پرداخت مالیات نیستند:

ـ وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی.

ـ دستگاه‌هایی که بودجه آنها به وسیله دولت تامین می‌شود.

ـ شهرداری‌ها.

البته شرکت‌هایی که تمام یا قسمتی از سرمایه آنها متعلق به موسسات گفته شده باشد از پرداخت مالیات معاف نیستند. همچنین اگر هریک از موسسات گفته شده فعالیتی غیر از فعالیت‌های موسسه داشته باشد و از آن طریق کسب سود کند، درآمدهایی که از فعالیت‌های غیرفعالیت مشخص موسسه کسب می‌کند، مشمول مالیات است.

بعلاوه گستره بزرگی از فعالیت‌های فرهنگی و هنری مانند انتشار کتاب از پرداخت مالیات معافند. در بخش صنعت و تولید و بخصوص سرمایه‌گذاری نیز معافیت‌هایی برای افراد در نظر گرفته شده که در بیشتر موارد برای تشویق به سرمایه‌گذاری و ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی است.

معافیت‌های مالیاتی برای نهادها یا سازمان‌هایی که از طرف حضرت امام خمینی(ره) یا رهبر معظم انقلاب دارای مجوز هستند، براساس نظر رهبر معظم انقلاب است.

با این حال باید اشاره کرد در سال‌های اخیر سیاست دولت به سمت کاهش معافیت‌های مالیاتی حرکت کرده است. به طوری که بخش زیادی از اشخاص حقوقی معاف اکنون مجبور به پرداخت مالیات هستند. همچنین استفاده معافان از مالیات از این تسهیلات موکول به پرکردن اظهارنامه و ارائه اطلاعات مالی به سازمان امور مالیاتی کشور است تا اطلاعات همیشه موجود باشد.