احوال مردان آتش مردانی که دل به دریا می زنند

فقط کافی است ، انگشت کوچک ما در تماس با آتش صدمه ببیند تا عظمت کار مردان آتش را دریابیم. آن گاه درک خواهیم کرد که بر سر حادثه دیدگان قطار نیشابور یا عرشیان مسجد ارک چه آمد و آتش نشانان جان بر کف چگونه خود را به آتش زدند تا جان هموطنی را نجات دهند.

کد خبر: ۶۳۳۷۷

مشکلات سازمان آتش نشانی ، میزان امکانات و تجهیزات موجود برای اطفای حریق در کلانشهری چون تهران را با مهندس احمد ضیایی ، رئیس سازمان آتش نشانی در میان گذاشتیم تا در واگویه های او از درد دل های مردان آتش بگوییم.

در حال حاضر، اغلب تصور می کنند، در حوادث و حریق ها آتش نشانی نقش نوشداروی بعد از مرگ سهراب را بازی می کند و علت آن را هم به روز نبودن امکانات ، تجهیزات ، آموزش ها و عدم تطابق مدیریت و ساختار این سازمان با استانداردهای جهانی می دانند.نظر شما چیست؛
نه تنها در شهر تهران و ایران ، بلکه در سطح دنیا در زمینه تجهیزات ، امکانات و مدیریت آتش نشانی استاندارد قطعی وجود ندارد بلکه به صورت نسبی و برحسب بافت و ساختار شهرها و تغییرات جمعیتی و ساختاری آنها و همچنین نحوه چینش و میزان وجود اماکن عمومی و مکان هایی مانند کارخانه ها ، انبارها و مراکز تجمع مردم استانداردهای لازم تعریف می شود ، اما در مواردی هم استانداردهای مشترکی وجود دارد ، از قبیل فاصله بین دو ایستگاه آتش نشانی ، تناسب ایستگاه ها، خودروها و امکانات با جمعیت و همچنین تناسب امکانات و تجهیزات با بافت های مختلف شهری و هر محله.
به طور مثال ، نوع ابزار ، امکانات و خودروهایی که در محله هایی با خیابان های عریض و فاقد تراکم ترافیکی برای انجام عملیات اطفای حریق و یا حوادث به کار می رود ، با امکاناتی که در ایستگاه هایی همجوار محلاتی دارای کوچه های باریک و معابر تنگ با خانه هایی فرسوده و قدیمی لازم است ، متقابل است البته به همین منوال ، استانداردها با یک پیش بینی باید بتدریج تغییر کنند; یعنی مثلا در بافت های دارای استعداد پذیرش جمعیت و گسترش بافتی به گونه ای باید ایستگاه ها و امکانات را توزیع کرد که در 20 یا 50 سال آینده با مشکل مواجه نشود یا این که در بافت های قدیمی این نکته را لحاظ کرد که ساختار محله تغییر نخواهد کرد بلکه تنها عامل متغیر افزایش یا کاهش تراکمی است لذا برحسب همین عامل برای آتش نشانی آن نیز باید تدابیر لازم را اندیشید، یعنی از نگاه دیگر در زمینه استاندارد سازی آتش نشانی باید آینده نگری داشت.
به لحاظ تجهیزات و امکانات نمی توان از امکانات روز دنیا و استانداردهای موجود استفاده کرد و به نوعی هم اکنون سازمان آتش نشانی تهران در این زمینه با ضعف هایی مواجه نیست؛
تا مدتی قبل آتش نشانی تهران در این زمینه نقص های زیادی داشت از جمله این که در بسیاری حوادث و حریق های کوچک اقدام به انجام ماموریت با خودروهای مخزن دار بزرگ یا خودروهای نجاتی حاوی 180 نوع وسیله امدادی می کرد ، در حالی که چندی پیش با وارد کردن تعدادی موتورسیکلت آتش نشان توانستیم در بسیاری حوادث و حریق های کوچک مانند گیر کردن در آسانسور ، فرو ریختن چاه و غیره بسرعت وارد عمل شده ، از بروز خسارت های جدی جلوگیری کرده ، از سوی دیگر با مشکلاتی مانند تراکم ترافیکی مواجه نیستیم.
از دیگر تغییراتی که در این زمینه صورت گرفت ، استفاده از انواع خودروهای امداد نجات از طریق طبقه بندی حوادث است ، به طوری که تمام آن 180 نوع وسیله امدادی در این خودروها برحسب نوع حوادث توزیع شده است. این مساله موجب افزایش سرعت عمل آتش نشانان شده است.از این خودروها در حال حاضر به چه میزان استفاده شده است؛
تاکنون بیش از 32 دستگاه خریداری و در حال تجهیز یا به کارگیری است البته در حال خریداری 30 دستگاه دیگر نیز هستم از جمله آنها ، خودروهای امداد کوهستان هستند که در کنار سد لتیان و کرج ، دریاچه ها و مناطق کوهستانی مستقر کردیم و همچنین برای حوادثی که در کانال های آب ، چاه ها و بزرگراه های داخل و خارج شهر روی می دهد، خودروهای ویژه ای طراحی شده است.
در حال حاضر چه تعداد ایستگاه آتش نشانی در تهران داریم و تناسب آن با جمعیت و وسعت این شهر چگونه است؛
در حال حاضر این سازمان با 60 ایستگاه که تقریبا تعداد قابل توجه آن فاقد استانداردهای اولیه به لحاظ ساختمانی است 750 کیلومتر مربع از مساحت تهران به استعداد 8 میلیون نفر جمعیت ثابت و 12 تا 13 میلیون جمعیت متغیر را پوشش می دهد. علاوه بر این ، سازمان ما در حوادث بزرگ و اضطراری حریم و حاشیه شهر تا حوالی کرج ، قم و سمنان را پوشش می دهد که البته با توجه به فرسوده و غیراستاندارد بودن ایستگاه ها و همچنین به دلیل تراکم جمعیتی و افزایش خطرات و سوانح طبیعی مدیریت شهری به این نتیجه رسیده که باید بسرعت تعداد ایستگاه ها را به دو برابر برساند لذا تا خردادماه سال آینده 78 ایستگاه آتش نشانی خواهیم داشت.
همچنین تا پایان سال 84 این تعداد را به 100 ایستگاه خواهیم رساند. البته در این مسیر با مشکلات عدیده ای بویژه مساله تهیه زمین مواجه هستیم. تاکنون از 40 قطعه زمینی که شناسایی شده ، فقط تقریبا بیش از یک سوم آن تملک شده است.
زمین های مورد نیاز احداث ایستگاه ها باید در نقاط مورد نیاز سازمان باشد. لذا هر چند در تهران زمین زیاد پیدا می شود، اما به کار ما نمی آید; چون در این زمینه مساله فاصله منطقی بین دو ایستگاه بسیار مهم است.
جناب مهندس ، هم اکنون به ازای هر چند نفر تهرانی یک ایستگاه آتش نشانی وجود دارد و آیا در این زمینه استانداردی قابل پیش بینی است؛
در شرایط فعلی ، تقریبا به ازای هر 130 هزار تهرانی ، یک ایستگاه داریم که البته این عدد را باید به نصف برسانیم ، به طوری که به حد قابل قبولی 35 تا 50 هزار نفر برسد و بر اساس برنامه ریزی های ما تا پایان سال 89 این مهم محقق خواهد شد. یعنی متناسب با افزایش جمعیت و بافت شهری ایستگاه ها نیز در فواصل منطقی توسعه پیدا می کند.
یک ایستگاه تا چه شعاعی را پوشش می دهد؛و در مجموع ایستگاه های موجود توانایی پاسخگویی به چه تعداد حریق و حادثه را دارند؛
هر 12.5 کیلومتر مربع به نوعی به شعاع 6 کیلومتر مربع یک ایستگاه داریم ، که بین 65 تا 70 هزار نفر را پوشش می دهد. در حالی که این شعاع باید به حالت استاندارد خود یعنی 3.5 کیلومتر مربع برسد. هم اکنون به طور متوسط روزانه شاهد وقوع حدود 40 حادثه و حریق هستیم و اگر با یک توزیع منطقی این رقم به 10 برابر برسد، سازمان قادر است بدون هیچ گونه افزایش زمان یا کاهش کارآیی عملیات های خود را انجام دهد ، اما نکته مهم این است که باید با منطقی کردن فاصله بین ایستگاهها ضمن کاهش زمان رسیدن به محل حادثه از میزان خسارات نیز کاست.
در حال حاضر ، مدت زمان رسیدن به محل حادثه چه مقدار است و برنامه سازمان برای کاهش آن چیست؛
متاسفانه زمانی که همکاران این زمان را 6 دقیقه و 37 ثانیه اعلام می کردند واقعیت این بود که زمان واقعی 9 دقیقه بوده ، چون حدود 2 دقیقه و 30 ثانیه از فاصله زمانی بین زنگ 125 تا اعلام زنگ ایستگاه در محاسبات گنجانده نمی شد; اما از زمان مدیریت جدید با هدف کاهش زمان رسیدن به محل حادثه پس از بررسی ها مشخص شد که به طور متوسط 5 هزار بار زنگ تلفن 125 در روز به صدا در می آید ولی تعداد حوادث واقعی 50 مورد بوده البته این زنگها زمان زیادی را اشغال می کرد. در حال حاضر با انجام برخی اقدامات و کاهش مزاحمت های تلفنی و تماسهای اشتباه 3 هزار بار زنگ 125 در روز به صدا درمی آید و در مجموع از زمان کلی 2 دقیقه و 30 ثانیه کاسته شده و همچنین با ورود تجهیزات جدید مانند موتورسیکلت ها و خودروهای نجات زمان رسیدن به محل حادثه از 6 دقیقه و 37 ثانیه به 5 دقیقه رسیده است و در کنار آن ایستگاه های جدید نیز به طور قطع این زمان را تا پایان امسال کاهش خواهد داد و اوایل اردیبهشت ماه 84 به 4 دقیقه و 30 ثانیه خواهد رسید.
فرمودید هم اکنون توان پاسخگویی به 400 حادثه با توزیع مناسب در طول شبانه روز را دارید بنابراین چه نیازی به احداث ایستگاه ها و تجهیزات جدید است؛ آیا با برخی تغییرات ساختاری و مدیریتی نمی توان وضعیت را به سوی نقطه مطلوب سوق داد؛
در حال حاضر، میانگین فاصله زمانی حضور در محل حادثه حدود 5 دقیقه و 30 ثانیه است. با توجه به وضعیت ترافیکی سطح شهر این مدت زمان از 1:30 دقیقه تا 30 دقیقه است ، در حالی که با کاهش فاصله بین ایستگاه ها می توان به طور قطع میزان ریسک پذیری یا زمان رسیدن به محل حادثه را کاهش داد. وقتی فاصله بین دو ایستگاه کم باشد، در صورت کمبود نیروی انسانی یا تجهیزات ، ایستگاه های مجاور می توانند سریعا از واحدهای عملیاتی پشتیبانی کنند و از سوی دیگر ایستگاه های خالی شده را هم پوشش دهند ولی در حال حاضر به دلیل منطقی نبودن فاصله بین ایستگاه ها و موقعیت یابی نامناسب امکان حمایت از ایستگاه های خالی و پشتیبانی در فاصله زمانی کوتاه ممکن نیست و به نوعی جای ایستگاه های مشغول عملیات خالی می ماند و در صورت بروز حادثه ای اعزام نیروهای ایستگاه مجاور با فاصله زمانی بیشتری صورت می گیرد.
به نظر می رسد هر ایستگاه آتش نشانی توان پوشش یک حادثه یا حریق را داشته باشد. در این صورت بفرمایید چرا توان ایستگاه ها در این زمینه تقویت نمی شود؛
منطقی است که به استعداد یک عملیات ، نیروی انسانی یا تجهیزات در هر ایستگاه دپو شود. در غیر این صورت ، شاهد حبس شدن بخشی از توان آتش نشانی در ایستگاه ها خواهیم بود زیرا در حال حاضر به طور متوسط سهم هر ایستگاه تقریبا در شبانه روز یک حادثه یا حریق است . براساس نظر تمام کارشناسان حالت منطقی این است که به جای استقرار مثلا 6 ماشین و 50 نفر در یک ایستگاه که با ایستگاه بعدی حداقل 12 کیلومتر فاصله دارد، بهتر است امکانات و تجهیزات را تقسیم بر 3 و در سطح شهر پخش کنیم.
از نظر کارشناسان شناسایی جغرافیایی حوادث و حریق و نقاط حادثه خیز در مهار، پیشگیری و کاهش خسارات جانی و مالی بسیار موثر است. آیا در آتش نشانی تهران چنین بانک اطلاعاتی ای موجود است؛
بله ، تا حدودی این مساله برای ما شناخته شده است . حریق های ریز و درشت معمولی را در تمام نقاط تهران داریم ولی احتمال وقوع حریق های بزرگ در نقاطی مانند محدوده مرکزی شهر ، بازار ، ناصرخسرو، باغ سپهسالار بیشتر است زیرا به لحاظ کاربری ها و اشیای احتراقی پرتراکم است . همچنین در مراکز خاصی مانند بازار مبل فروشان ، بازار چوب و... نیز انتظار وقوع حریق های بزرگ می رود، ولی مابقی حریق های سطح شهر چون در حد کاربری های معمولی است چندان بزرگ و خطرساز نیستند و مهار آنها نیز بسیار آسان تر است.
آقای ضیایی آیا سازمانی که ریاست آن را بر عهده دارید ، درخصوص ایمن سازی یا اعلام خطرزا و ناایمن بودن برخی از اماکن موجود در سطح شهر اقدامی کرده ، یا این که سازمان ها و دستگاه های مسوول را نسبت به موضوع مطلع نساخته است در این زمینه مستقیما اقدام به پلمب اماکن پرخطر کرد؛
ناایمن با خطرساز بودن فرق دارد. به نوعی اگر تشخیص داده شود محلی خطرناک است ، مانند اماکنی که به طور غیرمجاز اقدام به پر کردن کپسول های گاز می کنند ، به طور قطع شهرداری و نیروی انتظامی موظف به پلمب محل و ممانعت از ادامه فعالیت آن هستند ولی در برخی موارد در مناطقی مانند ناصرخسرو شاهد شناسایی و وجود انبارهای مواد شیمیایی هستیم که چندان مشهود نبوده ، ولی خطرناک هستند. در کنار اینها اماکنی مانند پمپ بنزین ها خطرناک هستند ولی اگر مسائل ایمنی رعایت شود خطرآفرین نیستند ولی از سوی یکی از مسوولان آتش نشانی نسبت به عدم رعایت نکات ایمنی در پمپ بنزین ها هم هشدار داده شده . درست است. کل پمپ بنزین های تهران از سوی سازمان بررسی شده و مشکلاتی که به لحاظ ایمنی داشتند احصاؤ و با امضای شهردار تهران به وزارت نفت ابلاغ شده است که باید این اشکالات در پمپ های نامبرده رفع شود. در کنار آن اگر ثابت شود پمپی به آستانه خطرآفرینی رسیده ، قطعا از شهرداری منطقه و نیروی انتظامی درخواست خواهیم کرد که نسبت به جلوگیری از ادامه فعالیت آن اقدام کنند ، اما در شرایط فعلی فقط به ارائه تذکرات برای اعمال دستورالعمل ایمنی ابلاغی اکتفا می کنیم.
تاکنون دستورالعمل مذکور در هیچکدام از جایگاه های اجرا شده است؛
اگر اجرا نکنند ، مانع فعالیت آنها می شویم. متروی تهران به لحاظ حجم جمعیتی که وارد آن می شود ، از اماکن حائز اهمیت است.
آیا در خطوط 1 و 2 نکات ایمنی لازم در زمینه حریق و حادثه رعایت شده است؛
همکاران ما مشکلات موجود در این خطوط را بررسی و به مسوولان امر ابلاغ کردند که ازجمله آنها عدم تعبیه لوله های آب خشک ، آشنا نبودن اپراتورها با سیستم تهویه ، نبود معابر خروج و پله های فرار، عدم وجود خاموش کننده های دستی و سیستم اتوماتیک قطع برق ، نبود سیستم مخابرات در داخل تونل ها و آشنا نبودن پرسنل مترو با مسائل ایمنی بوده است ولی در حال حاضر با همکاری آقایان بسیاری از این نواقص برطرف شد و به لحاظ ایمنی وضعیت نسبتا خوبی دارد و حرکت به سوی ایمنی مطلوب است و تمام سیستم های مورد نیاز ازجمله پله فرار در داخل تونل ها ایجاد شده است . بهتر است اشاره ای داشته باشیم به شناسایی سینماها ، کتابخانه ها ، دانشگاه ها ، بیمارستان ها و تمام مراکز و اماکن عمومی دارای جمعیت 25 نفر به بالایی که فاقد ایمنی لازم بوده و تا حدودی نیز خطرساز هستند. در ارتباط با ایمن سازی هریک از این مراکز به مسوولان مربوطه ازجمله وزیران ارشاد، بهداشت و درمان و علوم و تحقیقات ، دستورالعملی به امضای شهرداری تهران ارائه شد. نکته حائز اهمیت این است که در شناسایی اماکن غیرایمن یا خطرساز اولویت ها براساس میزان جمعیت محاسبه شده است و در این زمینه ، به طور قطع ساختمان های بلند از مراکز حساس هستند که خوشبختانه تقریبا همه آنها مورد بازدید قرار گرفته و در حال حاضر تحت کنترل هستند و ساختمان های جدیدالاحداث نیز تا دستورالعمل ایمنی را رعایت نکنند ، برای آنها پایان کار صادر نمی شود.
از همه جا صحبت به میان آمد، الا بازار تهران که تقریبا هرچند ماه شاهد حوادث و حریق های هولناکی در آن هستیم؛
بالاخره تهرانی ها منتظرند ببینند چه بر سر این بازار خواهد آمد و کی نام بازار از تیتر صفحه حوادث مطبوعات حذف می شود. ما می گوییم وجود چنین بازاری با این میزان تراکم کالا و جمعیت و بافت ویژه در محدوده مرکزی شهر اصلا به صلاح نیست و تنها کاری هم که از دست ما برمی آید ، تعبیه یک سری سیستم های اطفای حریق مانند لوله های آب خشک با مخازن کافی در سر تا سر بازار ، آموزش بازاریان و استقرار ایستگاه ها و تجهیزات مناسب در سطح بازار است ولی راهکار اساسی را باید دیگران محقق سازند که آن انتقال آن به نقطه یا نقاط دیگری است که البته این مهم در حال حاضر براساس نظر مسوولان امر قابل تحقق نیست ، اما در شرایط فعلی سازمان آتش نشانی با بسیج تمام امکانات خود اقدام به فراهم کردن خودروهای ویژه معابر تنگ اطراف بازار و نیروهای کارآزموده ای کرده که وجب به وجب بازار را می شناسند و در مجموع هنگام وقوع حریق یا حادثه ای می توانیم از میزان خسارات بکاهیم . همان طور که مطلع هستید ، حادثه نیشابور به میدان جنگ بین آتش نشانان و برخی دستگاه ها مانند راه آهن تبدیل شده بود و موضوع جنگ نیز اعتراض به عدم آشنایی آتش نشانان با برخی حوادث یا حریقها، به طور مشخص در مسیر حوادث ناشی از عوامل شیمیایی بوده است.
آیا بواقع آتش نشانان کشور در این زمینه ها آموزش های لازم را ندیده اند؛ یا چنین امکانی در کشور وجود ندارد؛
پس از حادثه ما 13 نفر از بهترین کارشناسان خود را فرستادیم. نتایج بررسی همه جزییات و فیلم تهیه شده ، حاکی از این است که عملکرد نیروهای آتش نشان در آنجا غیرعلمی نبوده و فیلم نشان می دهد چون حرارت زیاد موجب وقوع انفجار در مواد موجود در تانکرها می شد در نتیجه آتش نشانان با گرفتن آب روی مخازن درصدد خنک کردن آن برآمدند لذا درست عمل کردند و این شائبه که آنها غلط عمل کردند ، هرگز صحت ندارد و نباید نتیجه عدم رعایت نکات ایمنی از سوی راه آهن یا دیگر دستگاه های مسوول را به گردن دیگران انداخت زیرا نه تنها در قطار بلکه در هواپیماها نیز به لحاظ قرار دادن اجناس در کنار یکدیگر و حمل و نقل آنها قوانین و مقرراتی وجود دارد. این را هم باید بگویم که در ارتباط با حوادث کم سابقه بویژه حوادث ناشی از فعل و انفعالات مواد شیمیایی هم همه آتش نشانان آموزش لازم را می بینند و به نوعی آتش نشانان با آموزش های شیمی یا فیزیک حریق آشنا هستند.
یعنی شما معتقدید حتی آتش نشانان یک شهر دورافتاده نیز با چنین آموزش ها و مسائلی آشنایی کافی دارند؛
بله باید چنین باشد ولی متاسفانه در گذشته نه چندان دور و حتی همین حالا در برخی نقاط شاهدیم که کارگر ساده خدمات شهری را برای آتش نشانی نیروی متخصص تشخیص می دهند ، در حالی که آن شهرداری برخی شهرهای کوچک باید این پنبه را از گوش خود دربیاورد زیرا آتش نشان یک نیروی متخصص است ، نه کارگر خدماتی . در حال حاضر بالای 95 درصد شهرها از نیروهای متخصص و آموزش های لازم برخوردار هستند. گریزی به میزان آمادگی این سازمان در برابر زلزله احتمالی داشته باشیم.
آتش سوزی ناشی از انفجار لوله های گاز مهمترین خطر پس از وقوع زلزله است. در این ارتباط چه تدابیری صورت گرفت؛
در این زمینه با مشکلاتی مواجه هستیم ، ازجمله این که متاسفانه در مواردی شاهدیم که نقشه های شرکت گاز با لوله ها و تاسیسات زیرزمینی موجود تطابق ندارد و به همین دلیل ، در مواقعی منازل یا مناطق مسکونی و غیره به اشتباه روی تاسیسات شرکت گاز ساخته می شود که این مساله می تواند بسیار خطرساز باشد. در منازل نیز سیستم های لوله کشی با نواقصی مواجه هستند ولی خوشبختانه متولیان مربوط بشدت در تدارک اصلاح این اشکالات هستند. با این حال در صورت وقوع زلزله و قطع سیستم گاز به دلیل باقی ماندن گاز در شبکه های زیرزمینی و داخل منازل خطر همچنان شهروندان را تهدید می کنند که البته در این زمینه نیز در پی کسب راهکارهایی هستیم و همچنین درصددیم تا نقاطی که امکان نشت گاز پس از وقوع زلزله در آنها زیاد است ، شناسایی کرده و شرایطی را فراهم کنیم که آتش به آنجا سرایت نکند و در کنار آن امکان دسترسی سریع به شیرهای کنترل نیز فراهم شده تا هنگام بروز حادثه بسرعت بسته شوند. با پیش بینی های صورت گرفته حداقل انتظار ما این است که آسیبها به حداقل برسد.
اگر همین امروز زلزله ای در تهران روی دهد، ایمنی را در چه حدی می دانید؛
اصولا بیش از 60 تا 80 درصد خسارات پس از زلزله های بزرگ از حریق ها ناشی می شود; یعنی حریق بزرگترین عامل وارد آمدن خسارت بعد از وقوع زلزله و تقریبا اجتناب ناپذیر است ; زیرا در تمام ساختمان ها وسایل تولید انرژی و لوله های گاز یا مواد سوختی وجود دارد. با این حال ، یکسری تدابیر پیشگیرانه در این زمینه صورت گرفته است ; مانند رعایت استانداردها در شبکه های سوخت رسانی شهری و لوله کشی ها و سیم کشی ساختمان ها ، آموزش شهروندان و نیروهای امدادی ، تجهیز تاسیسات گازرسانی به سیستم های اتوماتیک و غیره . در کنار این مسائل ، نکته حائز اهمیت این است که در زمان زلزله که معمولا کمتر از یک دقیقه است ، هیچ کاری نمی توان کرد ولی مردم باید یاد بگیرند که پس از اتمام لرزش ، بلافاصله باید نسبت به قطع فیوز برق و شیرهای آب و گاز اقدام کنند.
ساختمان های ایستگاه های آتش نشانی تا چه اندازه در مقابل زلزله مستحکم هستند؛
ایستگاه های جدیدالاحداث به طور کلی در برابر زلزله مقاوم سازی شدند ولی در مقابل تقریبا تمامی ایستگاه های قدیمی فاقد مقاومت بوده گروههای مشاور در حال بررسی و مقاوم سازی آنها هستند و علت این نقص این است که در گذشته کمتر به این موضوع پرداخته شد.