محافل اقتصادی جهان، آنان که فقط نامشان را شنیده‌ایم

بانک جهانی چه بانکی است؟

زمانی که کنفرانس برتون وودز در سال 1944 برای تدوین ساختار جدید اقتصادی جهان بعد از جنگ جهانی دوم برگزار شد، بنیان تشکیل بانک جهانی (WBG) گذاشته شد. بانک جهانی یکی از ارگان‌های سازمان ملل متحد است که برای پرداخت وام‌های کمکی به کشورها و بخصوص کشورهای فقیر به وجود آمده است.

ساختار بانک جهانی از پنج بخش‌ تشکیل شده است که عبارتند از: بانک بین‌المللی بازسازی و توسعه (IBRD)، انجمن توسعه بین‌الملل (IDA)، موسسه مالی - بین‌المللی (IFC)، آژانس چندجانبه تضمین سرمایه‌گذاری ـ میگا (MIGA) و مرکز بین‌المللی حل و فصل اختلافات سرمایه‌گذاری (ICSID).

۱۹۲ کشور عضو سازمان ملل متحد عضو بانک جهانی هستند و جیم یونگ کیم از اول جولای ۲۰۱۲ تاکنون ریاست این بانک را به عهده دارد. بنا بر عرف، دولت آمریکا، رئیس بانک جهانی و اروپا هم رئیس صندوق بین‌المللی پول را تعیین می‌کند. ریاست بانک جهانی یک دوره پنج ساله است و برای انتخاب مجدد محدودیتی ندارد.

صندوق بین‌المللی پول

صندوق بین‌المللی پول یک نهاد پولی مستقل جهانی است که سال ۱۹۴۷ به وجود آمد و هیچ ارتباط تشکیلاتی با سازمان ملل ندارد.

این سازمان اقتصادی جهانی نیز در سال ۱۹۴۵ براساس موافقـــــت‌نامه برتون وودز تاسیس شد و از سال ۱۹۴۷ فعالیت رسمی خود را آغاز کرد. این سازمان اهدافی چون بسط همکاری بین‌المللی در زمینه مسائل پولی و رفع محدودیت‌های ارزی، تثبیت نرخ‌های ارز و تسهیل کارکرد نظام پرداخت‌های چندجانبه بین کشورهای عضو را دنبال می‌کند.

در سال ۱۹۸۸ صندوق دارای ۱۵۱ عضو بود. مفاد قرارداد صندوق از کشورهای عضو می‌خواست نرخ ارزی را رعایت کنند که نوسان‌های آن محدود به ۱+ درصد ارزش اسمی ارز باشد. این ارزش اسمی بر حسب دلار آمریکا تعیین شده بود که آن نیز رابطه ثابتی با طلا داشت. تا ژانویه ۲۰۱۳ تعداد اعضای آن به ۱۸۸ کشور افزایش یافته است.

هر کشور عضو صندوق بین‌المللی پول که با مشکل کسری موقت تراز پرداخت‌ها روبه‌رو شود، می‌تواند در مقابل پول خود، ارز مورد نیاز خود از صندوق را دریافت دارد که البته این ارز دریافتی باید ظرف مدت سه تا پنج سال، بازخرید شود. البته هر کشور باید حق عضویت و سهم خود در این صندوق را به صورت 25 درصد طلای خالص و 75 درصد پول ملی خود به این صندوق بپردازد که همه کشورها و از جمله ایران چنین کرده‌اند. سهم ایران در این صندوق معادل دو میلیارد و 250 میلیون دلار است.

گزارش‌ها و پیش‌بینی‌های ماهانه، ششماهه ماهه و سالانه این صندوق درباره وضع اقتصاد جهان و ایران معمولا نقل محافل رسانه‌ای و کارشناسی ایران است.

سازمان توسعه صنعتی ملل متحد

یونیدو یا سازمان توسعه صنعتی سازمان ملل متحد در سال ۱۹۶۶ براساس قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل متحد تأسیس شد.

براساس قطعنامه یونیدو، هدف این سازمان، گسترش توسعه صنعتی در کشورهای عضو است. یونیدو فعالیت‌های خود را به دو صورت مستقل و هماهنگ‌کننده انجام می‌دهد. فعالیت‌های مستقل این سازمان شامل جمع‌آوری و ارسال اطلاعات مربوط به فناوری، سازماندهی امور اداری، ارائه کمک‌های فنی و تعلیم نیروی انسانی است. یونیدو مرکز هماهنگ‌کننده فعالیت‌های صنعتی کشورهای عضو نیز است و این فعالیت را بیشتر از طریق ارتباط و همکاری نزدیک با نهادهای اقتصادی منطقه‌ای انجام می‌دهد. مقر اصلی این سازمان بین‌المللی در شهر وین اتریش قرار دارد. در حال حاضر این صندوق 177 عضو دارد.

در ایران، دفتر یونیدو سال ١۹۹۹ با هدف پشتیبانی از اولــــویت‌های صنعتی دولت جمهوری اسلامی ایران و به منظور برقراری ارتباط نزدیک با وزارتخانه‌ها، ارگان های دولتی و خصوصی، مؤسسات مدنی و تحقیقاتی و همچنین بخش خصوصی افتتاح شد.

سازمان بین‌المللی کار

سازمان بین‌المللی کار (ILO) یکی از موسسات تخصصی سازمان ملل متحد است که به امور مربوط به کار و کارگران می‌پردازد. این سازمان سال ۱۹۱۹ و در نتیجه بحث‌های کنفرانس صلح پاریس تأسیس شد. سازمان بین‌المللی کار در آغاز وابسته به جامعه ملل بود و پس از تأسیس سازمان ملل متحد از سازمان‌های وابسته به آن شد. منشور فعلی سازمان که به بیانیه فیلادلفیا معروف است، سال ۱۹۴۴ تصویب شد.

مقر این سازمان در شهر ژنو سوئیس است. سازمان هر سال در ماه خرداد کنفرانسی برگزار می‌کند. کارهای گوناگون ILO در چهار هدف استراتژیک ارتقا و واقعیت بخشیدن به استانداردها و اصول اساسی حقوق کاری، ایجاد فرصت‌های بیشتر برای زنان و مردان برای دستیابی به استخدام آبرومند و حقوق مکفی، ارتقای پوشش‌های اجتماعی و موثر برای همه و تقویت سه‌جانبه‌گرایی و گفت‌وگوهای اجتماعی جمع‌بندی شده است.

مانند دیگر سازمان‌های بین‌المللی، مجمع عمومی ILO نیز نهادی‌ترین اصل به شمار می‌رود. هر کشور عضو دارای دو نماینده در مجمع عمومی است. علاوه بر این دو، یک نماینده از سوی کارفرمایان آن کشور و یک نماینده نیز از سوی کارگران آن کشور می‌توانند در کنار دو نماینده دولتی حضور داشته باشند. گزارش‌های این سازمان درباره نرخ بیکاری در ایران در سال‌های اخیر مورد توجه بوده است.

فدرال رزرو کجاست؟

فدرال رزرو (Federal Reserve‏)، نام رسمی بانک مرکزی ایالات متحده آمریکاست که در لغت معنی ذخیره فدرال را می‌دهد. این بانک در سال ۱۹۱۳ با هدف نظارت بر عملیات بانکی در آمریکا تأسیس شد و در حقیقت مسئول تدوین سیاست‌های پولی، پیگیری رسیدن به اشتغال کامل، تثبیت قیمت‌ها و رشد اقتصادی در آمریکا است.

براساس قانون مصوب کنگره آمریکا، سراسر ایالات متحده به ۱۲ منطقه بانکی تقسیم می‌شود و تمام فعالیت‌های بانکی این مناطق توسط هیات مدیره فدرال رزو کنترل و هماهنگ می‌شود.

کمیته بازار باز فدرال رزرو نیز سیاست‌های پولی را تعیین می‌کند. این کمیته متشکل از ۱۲ عضو است که هفت نفر از آنها برای مدت ۱۴ سال توسط رئیس آمریکا منصوب می‌شوند. به این ترتیب که هر دو سال و در ماه ژانویه (دی ـ بهمن) یکی از این اعضا که دوره‌اش به پایان می‌رسد، جای خود را به کسی می‌دهد که رئیس‌جمهور وی را انتخاب کرده است. پنج عضو دیگر شامل رئیس فدرال رزرو نیویورک (که عملیات بازار باز در آنجا انجام می‌گیرد) و چهار رئیس فدرال رزروهای منطقه‌ای دیگر هستند که به صورت دوره‌ای از میان ۱۱ فدرال رزرو منطقه‌ای باقیمانده انتخاب می‌شوند.

رئیس‌جمهور آمریکا از میان این هفت نفر یک نفر را به عنوان رئیس فدرال رزرو و یک نفر را به عنوان نایب‌رئیس برای یک دوره چهار ساله انتخاب می‌کند. هیات مدیره فدرال رزرو، رئیس و نایب‌رئیس هر یک از مناطق دوازده‌گانه را انتخاب می‌کنند. هم‌اکنون ریاست فدرال رزرو را بن برنانکی به عهده دارد که البته قرار است خانم جانت یلن شصت و هفت ساله جایگزین وی شود. وی اولین زنی است که می‌تواند رئیس قدرتمندترین بانک مرکزی جهان شود. همسر وی برنده جایزه نوبل اقتصاد است.

کتایون مافی / گروه اقتصاد