چهره‌ها

میرزا ابوالحسن‌خان ایلچی شیرازی

میرزاابوالحسن‌خان ایلچی، خواهرزاده میرزا ابراهیم‌خان کلانتر شیرازی صدراعظم مشهور آغامحمدخان و فتحعلی شاه است. میرزاابوالحسن خان همراه جیمز موریه عضو هیات نمایندگی انگلیس در ایران به اروپا رفت و سخت تحت تاثیر فرهنگ و مدنیت اروپایی قرار گرفت. ایلچی اولین ایرانی است که به قاره آمریکا رفت. او در انعقاد عهدنامه گلستان هم مسئولیت هیات ایرانی را به عهده داشت و سپس برای دیدار با امپراتور روسیه به سن‌پطرزبورگ رفت. میرزاابوالحسن خان سال 1239 قمری (1203 خورشیدی) به وزارت امورخارجه انتخاب شد. عهدنامه ترکمانچای هم در زمان مسئولیت وی نگاشته شد. او ده سال وزیر خارجه بود و سپس در دوره‌ای دیگر و سال1257 قمری (1220 خورشیدی) نیز به وزارت خارجه انتخاب شد و این بار تا 1262 قمری (1225خورشیدی) این مسئولیت را به عهده داشت.

میرزاعبدالوهاب خان معتمدالدوله نشاط

نشاط از خاندانی مهم و تاثیرگذار در اصفهان بود و نیاکان وی از درباریان شاه عباس بودند. نشاط که ادیب و شاعری چیره دست بود با ایجاد انجمن ادبی در اصفهان مشهور شد و به جرگه نزدیکان فتحعلی شاه پیوست. او منشی شاه و مسئول نگهداری اسناد دیپلماتیک شد. نشاط، مسئولیت دو ماموریت مهم و کاملا متفاوت دیپلماتیک را به عهده گرفت؛ یکی مسئول هیات ایرانی اعزامی برای مذاکره با ناپلئون و دیگری مذاکره با بنیادخان افغان از متمردان دولت ایران در خراسان و جالب اینجاست که او در هر دو ماموریت دیپلماتیک موفق و پیروز بود. نشاط سال 1235 قمری (1198خورشیدی) به وزارت امورخارجه منصوب و به این ترتیب اولین وزیر امورخارجه ایران شد. وی تا سال1239 قمری (1203 خورشیدی) در این سمت بود. نشاط سال 1244 قمری (1207 خورشیدی) درگذشت.

میرزا مسعودخان انصاری گرمرودی آذربایجانی

خاندان انصاری از خاندان‌های مهم و بانفوذ آذربایجان بودند و از افراد مهم این خاندان عبدالله انصاری از رجال دربار شاه سلیمان صفوی است که او جد میرزا مسعود ایشلقی گرمرودی انصاری است. از خاندان انصاری در چند دهه، وزیران و دولتمردان مشهوری در تاریخ ایران ظهور کردند. میرزا مسعود خان به سبب درایت و ذکاوت خود، ضمن داشتن انشا و تحریر عالی و تسلط به پنج زبان ترکی، فارسی، عربی، انگلیسی و بویژه فرانسه به سمت مستوفی شاهزاده عباس میرزای ولیعهد برگزیده شد. او برای همین محاسن، همیشه مورد توجه ولیعهد بوده و همه جا درکنار عباس میرزا بود. میرزا مسعود خان به همراه خسرو میرزا پسر عباس میرزا برای جلوگیری از بروز جنگ سوم ایران و روس که می‌توانست جنگی فاجعه بار باشد به روسیه رفت و در این ماموریت دیپلماتیک خود کاملا موفق شد تا جایی که حتی امپراتور روس بخشی از غرامت مورد طلب از ایران را هم بخشید. میرزا مسعود خان در زمان پادشاهی محمدشاه و سال 1251 قمری (1220 خورشیدی) به وزارت خارجه ایران انتخاب شد و تا هفت سال در این منصب بود. کار مهم وی بسط نفوذ ایران در افغانستان بود تا جایی که امیران کابل، قندهار و هرات هر سه مطیع دولت ایران شدند. میرزا مسعودخان در سال 1262 قمری(1225 خورشیدی) بار دیگر وزیر خارجه شد. پس از درگذشت محمد شاه و پادشاهی ناصرالدین شاه و صدارت اعظمی میرزاتقی‌خان امیرکبیر. میرزا مسعود خان در منصب خود ابقا گردید و عملکرد او مورد تائید امیرکبیر هم قرار گرفت. میرزا مسعودخان انصاری را می‌توان از رجال و دیپلمات‌های مکتب تبریز دانست؛ مکتبی که عباس میرزا پایه‌گذاری کرد و امیر کبیر و قائم‌مقام از رجال نامدار آن هستند.

میرزا سعیدخان انصاری‌گرمرودی آذربایجانی (موتمن الملک)

میرزا سعید خان هیچ نسبتی با وزیر خارجه نامدار عصر محمدشاه یعنی میرزا مسعودخان نداشت و تنها با یکدیگر هم ولایتی بودند. وی در دونوبت مجموعا 23 سال وزیر امورخارجه ایران بود.میرزا سعید خان انصاری در بحرانی‌ترین سال‌ها وزارت خارجه ایران را به عهده داشت. جنگ ایران و انگلیس و عهدنامه پاریس و نیز حمله دوست محمدخان به هرات و اعتراض ایران به این موضوع و همچنین قبول حکمیت انگلیس در مرز ایران و افغانستان و کلات در سیستان و بلوچستان در عصر وزارت میرزاسعیدخان انصاری رخ داد. گرچه این رخدادها زیان‌های جدی برای منافع ملی ایران داشت، ولی وزارت خارجه و شخص میرزا سعیدخان کمترین نقش را در این مضرات داشتند. اسناد بسیاری از میرزاسعیدخان در آرشیو وزارت امورخارجه به جا مانده است که نشان از هوش و شم دیپلماتیک والای میرزا سعیدخان دارد. خدماتی چون اعاده حاکمیت ایران بر بندر عباس و چابهار و اخراج مسقطی‌ها از این دو ایالت عمده ایران از نتایج دیپلماسی میرزا سعید خان بود. میرزا سعید خان در برابر روس و انگلیس محکم بود و به قول بنجامین، سفیر آمریکا در ایران همواره در برابر آنها می‌ایستاد و با خونسردی سخنان مداخله جویانه و غیر دوستانه آنان را می‌شنید، ولی محکم و آهسته ولی قاطع پاسخ نه می‌داد. میرزا سعیدخان با میرزاحسین خان سپهسالار مناسبات خوبی نداشت و بعد از صدارت میرزا حسین‌خان بتدریج منزوی و درسال 1290 قمری (1251 خورشیدی) شد. میرزا سعیدخان در سال 1298 قمری (1259 خورشیدی) باردیگر وزیر خارجه ایران شد. در این دوره نیز عهدنامه آخال منعقد شد. میرزا سعید خان سال 1301 قمری (1262 خورشیدی) در حالی که وزیر خارجه بود، درگذشت. او در انشا و حسن خط و احاطه بر اشعار عربی و فارسی در عهد خود کم‌نظیر بود.

میرزاحسین‌خان (سپهسالار اعظم)

وزارت خارجه میرزاحسین‌خان هشت سال به طول انجامید. مهم‌ترین اقدام وی تلاش برای استرداد هرات و سیستان به ایران بود که حتی موفق به انعقاد قرارداد بازپس‌گیری هم شد، ولی با مخالفت روسیه و سنگ‌اندازی انگلیس‌ها در عمل موفق نشد. میرزاحسین‌خان همچنین موفق به بازپس‌گیری قطور از عثمانی و رفع اشغال این خطه از خاک ایران شد. دهستان‌های قطور در جنوب باختری شهر خوی قرار دارد. این دهستان‌ها سال 1265 قمری برخلاف عهدنامه دوم ارزروم و با این‌که در تصرف ایران قرار داشت، به ابتکار درویش پاشا مأمور سرحدی عثمانی به اشغال نظامیان عثمانی درآمد. عثمانی‌ها یک قراولخانه با 50 سرباز در قطور ایجاد کرده و به این ترتیب بر این منطقه از خاک ایران اعمال حاکمیت می‌کنند. میرزاتقی‌خان امیرکبیر صدراعظم وقت ایران تلاش کرد با اعتراض به عثمانی‌ها و درخواست از دولت‌های روسیه و انگلیس به اشغال قطور پایان دهد؛ ولی تلاش‌های او ره به جایی نبرد و عثمانی بدون توجه به مفاد عهدنامه ارزروم، این منطقه را در اشغال قرار داد.

با وجود تلاش‌های دیپلماتیک ایران، دولت عثمانی به تصرف قطور ادامه ‌داد و اشغال قطور نزدیک به 30 سال ادامه ‌یافت تا این‌که سال 1295 قمری و به دنبال جنگ روس و عثمانی، کنگره‌ای در برلن با حضور نمایندگان شش دولت معتبر اروپایی و نماینده عثمانی برای حل مساله مشرق برپا شد. دولت ایران در آن هنگام تلاش کرد به‌عنوان ناظر در کنگره برلن راه یابد. تلاش‌های میرزاحسین‌خان سپهسالار، وزیر امورخارجه ایران به نتیجه رسید و دولت ایران در کنگره برلن حضور ‌یافت.

میرزا حسن‌خان وثوق‌الدوله

او فرزند میرزا ابراهیم معتمدالسلطنه و نوه پسری محمد قوام‌الدوله آشتیانی است. او در سفرهایی که به خارج رفت فرانسوی و همچنین انگلیسی را فرا گرفت.

وثوق در جوانی و سال ۱۲۷۱ شمسی مستوفی آذربایجان شد و لقب وثوق‌الملک را از ناصرالدین شاه دریافت کرد. سال ۱۲۷۳ لقب او به وثوق‌الدوله تغییر یافت. در دوره یکم و دوم مجلس شورای ملی به نمایندگی انتخاب شد و در مجلس به سمت نیابت ریاست مجلس دست یافت. او از سال ۱۲۹۰ خورشیدی 16 ‌بار عهده‌دار وزارتخانه‌های مالیه(دارایی)، خارجه، عدلیه (دادگستری)، داخله (کشور) و معارف (فرهنگ) گردید. پس از فتح تهران از سوی مجاهدین، مجلس عالی مرکب از 30نفر برای اداره مملکت تشکیل شد که وثوق‌الدوله عضو آن بود. پس از انحلال مجلس عالی و تعیین هیات مدیره، رئیس آن هیات شد که حکم اعدام شیخ فضل‌الله نوری از سوی آن هیات صادر شد. وثوق‌الدوله سال 1290 خورشیدی وزیر امورخارجه شد. مسئولیت وی در وزارت خارجه هنگامی بود که انگلیس و روس به ایران برای اخراج مورگان شوستر اولتیماتوم دادند. وثوق‌الدوله موضوع را برای مجلس توضیح داد و به آنان تشریح کرد وضع کشور در حالتی است که باید به هر نوعی شده، اولتیماتوم را پذیرفت. وثوق‌الدوله در بحرانی‌ترین شرایط توانست بیش از دوسال از خرداد 1290 تا مرداد 1292 وزارت خارجه را به عهده داشته باشد. وثوق‌الدوله بار دیگر و از مرداد 1295 تا خرداد 1296 نیز وزیر خارجه شد. سیاست وثوق‌الدوله نزدیکی به انگلیس برای حفظ منافع ملی ایران بود. وثوق‌الدوله مردمگرا نبود و نخبه‌گرا بود. او حاضر شد در هنگامه‌ای سخت، آبرو و اعتبار خود را با انعقاد قرارداد 1919به خطر اندازد؛ اما خودش از این اقدام به‌عنوان یک اقدام شجاعانه برای پاسداری از منافع ملی دفاع کرد. سیدحسن مدرس با وجود مخالفت شدید با قرارداد 1919 صداقت وثوق‌الدوله را مورد تائید قرار داد.

میرزا محمد مصدق السلطنه (دکتر مصدق)

تابستان 1302 و در شرایطی که میرزاحسن خان مشیرالدوله، رئیس الوزرا و رضاخان، سردارسپه وزیر جنگ بود، دکتر مصدق در رأس وزارت خارجه نقش بارزی در دفاع از تمامیت ارضی ایران داشت و در چند ماه مسئولیتش در وزارت خارجه، منشأ تحولاتی شگرف برای دفاع از تمامیت ارضی ایران شد. پیگیری حق مالکیت ایران بر جزایر سه‌گانه، اعمال فشار به دولت عراق با عدم‌شناسایی آن، اعتراض‌های شدید و پیگیرانه به اشغال روستای بلاغ‌باشی ایران از طرف دولت ترکیه و اعتراض به تجاوزات مرزی شوروی تنها گوشه‌هایی از اقدامات دکتر مصدق در چند ماه مسئولیت وی در وزارت خارجه است. خرداد 1302 به قرارداد انگلیس با شیخ شارجه درباره ابوموسی اعتراض و بر مالکیت ایران نسبت به ابوموسی تأکید کرد. دولت انگلیس در پاسخ به این اعتراض دولت ایران در تغییر موضعی آشکار نسبت به گذشته، ابوموسی را متعلق به شیخ شارجه دانسته و دولت ایران را درباره پیگیری ادعای مالکیت بر این جزیره تهدید کرد. دولت ایران به تهدید انگلیس‌ها وقعی ننهاد و هیأت دولت جدید ایران که به ریاست میرزاحسن‌خان مشیرالدوله و وزارت خارجه میرزامحمدخان مصدق‌السلطنه (دکتر مصدق) تشکیل شده بود، ‌تهدیدهای انگلیس‌ها را رد کرده و با ابتکار مصدق‌السلطنه موضوع مالکیت ایران بر جزیره ابوموسی در صورت‌جلسات هیأت وزیران ثبت شد. شانزدهم شهریور 1302 نیز نظامیان شوروی به پاسگاه در حال ساخت ساری‌بلاغ یورش بردند و ضمن کشتن «غلامعلی‌خان» نایب رئیس پاسگاه، یک نفر نظامی همراه وی و هفت کارگر ایرانی را که مشغول ساخت بنای پاسگاه بودند، کشته و یک نظامی را نیز زخمی کردند. متعاقبا نظامیان روسی با حمله به پاسگاه «تولو» دو نفر نظامی را دستگیر کردند و به اسارت بردند. وزارت امور خارجه ایران که مصدق در راس آن بود، به این اقدامات دولت شوروی اعتراض کرد و خواستار مجازات نظامیان متجاوز شوروی و مرتکبان کشتار نظامیان و کارگران ایرانی و استرداد اسرای ایرانی و تخلیه اراضی اشغال شده ایران شد. به‌دنبال این درخواست، مذاکراتی بین دکتر محمد مصدق وزیر امور خارجه ایران و «شومیاتسکی» وزیر مختار شوروی در تهران آغاز شد. این مذاکرات به تنظیم و امضای پروتکلی برای حل اختلافات ایجاد شده در منطقه «دیمان» منجر شد.مصدق درهمین زمان با دخالت‌های انگلستان در جنوب ایران مبارزه کرد و با ارسال نامه‌ای رسمی به سفارت انگلستان در تهران خواستار دخالت نکردن انگلیس‌ها در جنوب ایران و بویژه جزیره هنگام گردید. بیست و چهارم سرطان (تیرماه) 1302، دکتر محمد مصدق وزیر وقت امور خارجه ایران طی مراسله‌ای به سفارت انگلیس در تهران از دولت انگلیس می‌خواهد ضمن خودداری از تأسیس عمارت جدید در هنگام، نظامیان خود را از جنوب ایران خارج کند.

در همین ایام ترکیه نیز به خاک ایران تجاوز و روستای بلاغ باشی را در خاک ایران اشغال کرد. این اقدامات با واکنش تند میرزا محمدخان مصدق‌السطنه وزیر امورخارجه ایران روبه‌رو شد. در همین گیرودار نظامیان ترکیه به تخریب علامت‌های سرحدی در مرز بلاغ‌باشی پرداختند تا به این ترتیب آثار حاکمیت ایران را از میان ببرند. چهاردهم شهریور 1302 دکتر محمد مصدق وزیر امور خارجه ایران در نامه‌ای به وزیرمختار ایران در اسلامبول از وی خواست به اقدامات جدی برای بازگرداندن بلاغ‌باشی که مِلک طِلق ایران است، مبادرت ورزد. مصدق در این نامه تاکید می‌کند، اگر نظامیان ترکیه، این بخش از خاک ایران را تخلیه نکنند، قوای آذربایجان اقدامات خود را برای بازپس‌گیری آن آغاز خواهند کرد. مصدق در نامه‌ای به رضاخان سردارسپه وزیر جنگ از وی نیز خواست دستورهای لازم را برای جلوگیری از تجاوزات به خاک مسلم ایران و تخلیه بلاغ‌باشی به فرمانده قوای آذربایجان صادر کند، اما این درخواست نیز با پاسخ مثبت وزارت جنگ همراه نمی‌شود و وزیر جنگ ایران کماکان با تاکید بر این‌که وزارت جنگ، انجام این امور را به قوه قهریه و قشون صلاح نمی‌داند، از وزارت امور خارجه خواست با مذاکرات دیپلماتیک به تجاوزات ترکیه خاتمه داده شود.

وزارت خارجه مصدق از خرداد 1302 تا مهر 1302 طول کشید.

حسین فاطمی

حسین فاطمی سال 1296 هجری شمسی در شهر نائین متولد شد. در دوران تحصیل وارد عالم نویسندگی شد و چند سالی در روزنامه‌هایی مثل باختر، مقالات ادبی خود را منتشر کرد. در مرداد 1324 برای ادامه تحصیل در رشته حقوق سیاسی به فرانسه رفت. وی در فرانسه گذشته از آن که در رشته حقوق تحصیل می‌کرد در مدرسه هوت اتود انتر ناسیونالیسم پاریس نیز به تحصیل در رشته روزنامه‌نگاری پرداخت. ابتدا به عنوان نماینده مطبوعات در کنفرانس کار به ژنو رفت، سپس در پاریس تحصیلات خود را دنبال کرد و پس از دریافت دکتری در شهریور 1327 به ایران بازگشت. وی پس از مدتی تقاضای امتیاز نشریه‌ای به نام «باختر امروز» کرد که پس از چندی به نام خود وی صادر شد. عصر روز هشتم مرداد 1328، دو روز پس از پایان عمر مجلس پانزدهم و معلق ماندن قرارداد الحاقی نفت، (گس ـ گلشائیان) که دولت ساعد قصد داشت آن را به تصویب مجلس برساند، فاطمی در نخستین شماره باختر امروز که با سرمقاله‌ای تحت عنوان «یا مرگ یا آزادی» منتشر شد به مخالفت با این قرارداد پرداخت. فاطمی مهر ماه ۱۳۳۱ با استعفای وزیر خارجه وقت به سمت وزیر امور خارجه دولت دکتر مصدق منصوب شد و به‌دنبال کشف مدارک جاسوسی انگلیس بلافاصله سفارتخانه انگلیس را در اول بهمن تعطیل و کارمندان آن را اخراج کرد. وی از مخالفان سرسخت خاندان پهلوی بود و در ماجرای منتهی به کودتای 28 مرداد از هر اقدامی برای نشان دادن نارضایتی خود از این خاندان فروگزار نبود. بعد از کودتا مدتی را در خفا زندگی کرد و سرانجام بعد از دستگیری و محاکمه غیرعلنی در دادگاه نظامی (هفتم مهر) به دلیل اقدام برای برکناری شاه و اقدام علیه سلطنت در سحرگاه نوزدهم آبان ۱۳۳۳ اعدام شد.

علی‌اکبر ولایتی

ولایتی، پرسابقه‌ترین وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران است. علی اکبر ولایتی در چهارم تیر ۱۳۲۴ در رستم‌آباد شمیران به دنیا آمد. وی در دو دوره به عنوان نخست‌وزیر به مجلس معرفی شد؛ یک بار در سال ۶۰ و بار دیگر در سال ۶۴ که در این سال مصلحت امام(ره) این بود که نخست وزیر به خاطر جنگ عوض نشود.

مدتی در دانشگاه تهران تدریس می‌کرد؛ اما به دلیل حضور در بیمارستان مسیح دانشوری به دانشگاه شهید بهشتی منتقل شده و بتازگی عنوان استاد ممتاز را کسب کرده است. بعد از انقلاب از دوم آذر ۱۳۵۸ به‌عنوان معاون وزیر بهداری در دولت شورای انقلاب ـ که بعد از دولت مهندس بازرگان روی کار آمد ـ مشغول فعالیت شد. در خرداد ۵۹ به‌عنوان نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی انتخاب و در مهر ۱۳۶۰ به‌عنوان اولین نخست‌وزیر از سوی آیت‌الله خامنه‌ای به مجلس معرفی شد که به‌دلیل مخالفت سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی رای نیاورد. در بیست و پنجم آذر ۶۰ به‌عنوان وزیر خارجه به مجلس معرفی شد و توانست رای اعتماد نمایندگان را کسب کند. تا سی و یکم مرداد ۱۳۷۶ و زمان دولت خاتمی در چهار دولت، وزیر امور خارجه بود. وی از آن زمان تاکنون مشاور بین‌الملل رهبر معظم انقلاب است.

از جمله دیگر فعالیت‌های اجرایی وی می‌توان عضویت مجمع تشخیص مصلحت، فرهنگستان علوم پزشکی، شورای عالی انقلاب فرهنگی، دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی و بنیاد دائره‌المعارف اسلامی اشاره کرد. وی همچنین دارای چند دکتری افتخاری از چند دانشگاه معتبر بین‌المللی بوده و در تعدادی از انجمن‌های تخصصی و پژوهشی جهان نیز عضویت دارد. تصدی وزارت خارجه در دوران جنگ تحمیلی و مذاکرات سخت قطعنامه 598 و اعلام عراق به عنوان مقصر در جنگ هشت ساله از جمله اتفاقات مهم دوران وزارت اوست.

کمال خرازی

سیدکمال خرازی در دهم آذر سال 1323 در تهران متولد شد. وی وزیر امور خارجه‏ جمهوری اسلامی ایران در دوران ریاست جمهوری سیدمحمد خاتمی، استاد دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران‏، رئیس و عضو شورای راهبردی روابط خارجی است که در سال 1385، از سوی رهبر معظم انقلاب به این سمت منصوب شد. از نخستین سمت‌های او بعد از انقلاب، مدیر عاملی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بود. خرازی که مدیرعامل خبرگزاری ایرنا بود، در زمان جنگ عراق علیه ایران، مسئولیت ستاد تبلیغات جنگ را نیز به عهده داشت. وی پیش از انتصاب به سمت وزیر خارجه، مدتی نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد بود.

منوچهر متکی

منوچهر متکی سوم فروردین1332 در روستای گز شهرستان بندر گز متولد شد.

وی بعد از انقلاب اسلامی چند دوره نماینده مجلس بود و از سال 1363 وارد وزارت امور خارجه شد. وی یک سال بعد در تیر 1364 به‌عنوان سفیر جمهوری اسلامی ایران در ترکیه عازم آنکارا شد.

منوچهر متکی در بازگشت از ترکیه سال 1368 برای مدتی به سمت مدیرکل اروپای غربی وزارت امور خارجه منصوب و سپس معاونت امور بین‌الملل وزارت امور خارجه را سه سال عهده‌دار شد.

وی در نیمه دوم سال 1371 به‌عنوان معاون حقوقی کنسولی و امور مجلس وزارت امور خارجه به مدت دو سال انجام وظیفه کرد و در سال 1373 به‌عنوان سفیر کبیر جمهوری اسلامی ایران راهی ژاپن شد.

منوچهر متکی در سال‌های 1380 و 1381 به دعوت رئیس جدید سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی مسئولیت معاونت ارتباطات با امور بین‌الملل این سازمان را پذیرفت. وی با حضور در شورای مرکزی هماهنگی نیروهای انقلاب اسلامی و متعاقبا آبادگران ایران اسلامی در انتخابات دوره هفتم مجلس شرکت و در هفتم خرداد 1383 به‌عنوان نماینده مردم تهران وارد مجلس شورای اسلامی شد.

منوچهر متکی از سوم شهریور 1384 تا بیست و دوم آذر 1389 به عنوان وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در دولت‌های نهم و دهم انجام وظیفه کرد. یکی از مهم‌ترین اتفاقات در دوران تصدی وزارت، عزل وی از این مقام در دیدار از کشور سنگال بدون اطلاع قبلی بود.

علی‌اکبر صالحی

علی‌اکبر صالحی در چهارم فروردین سال 1328 در کربلای معلی به دنیا آمد. صالحی پس از اخذ دیپلم متوسطه، سال 1968 میلادی به دانشگاه آمریکایی بیروت رفت و سه سال بعد از این دانشگاه لیسانس مهندسی مکانیک گرفت و در سال 1977 از ام‌آی‌تی در آمریکا به اخذ درجه دکتری در رشته مهندسی هسته‌ای نائل شد. وی سپس، در دانشگاه صنعتی اصفهان و سازمان انرژی اتمی ایران شروع به کار کرد.

صالحی سیاستمداری است که در فاصله بین سال‌های 1997 تا 2013، نماینده ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، معاونت دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی، ریاست سازمان انرژی اتمی و وزارت امور خارجه در دولت دوم احمدی‌نژاد را در کارنامه خود دارد. او در دولت دکتر روحانی به سمت ریاست سازمان انرژی اتمی رسید. وی همچنین دانشیار دانشگاه صنعتی شریف است که به مدت دو دوره ریاست این دانشگاه را نیز به عهده داشته است.

صالحی در بیست و سوم اسفند 1375 از سوی رئیس‌جمهور وقت سیدمحمد خاتمی به عنوان نماینده دائم ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی منصوب شد و توانست این سمت را به مدت هشت سال یعنی تا سی و یکم مرداد 1384 حفظ کند. امضای پروتکل الحاقی در دوره فعالیت وی در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی صورت گرفت. پس از استعفای غلامرضا آقازاده از ریاست سازمان انرژی اتمی در تیر 88، رئیس‌جمهوروقت احمدی‌نژاد، صالحی را به ریاست این سازمان منصوب کرد. از اقدامات دوران مدیریت صالحی بر وزارت خارجه، برگزاری اجلاس سران جنبش عدم تعهد بود.

محمدجواد ظریف

محمدجواد ظریف سال ۱۳۳۸ در شهر تهران دیده به جهان گشود. ظریف در سال ۱۳۵۵ با ویزای دانشجویی به آمریکا رفت و 1367 دکترای مطالعات بین‌المللی خود را از دانشگاه دنور ایالت کلرادو گرفت. او سال‌های 57 تا 59 مشاور سرکنسولگری ایران در سانفرانسیسکو بود. پس از آن تا سال61 مشاور سیاسی، رایزنی و کارداری نمایندگی ایران در سازمان ملل را تجربه کرده است. ظریف همچنین سال‌های 67 و 68 مشاور علی‌اکبر ولایتی، وزیر خارجه وقت بوده است.

وی سال 68 تا 71 سفیر و معاون نماینده دائم نمایندگی در سازمان ملل شد و با پایان ماموریتش در سازمان ملل، ده سال معاونت حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه را به‌عهده داشت. از 81 تا 86 برای بار دوم به‌عنوان سفیر ایران مسئولیت نمایندگی دائم ایران در سازمان ملل را پذیرفت و به نیویورک اعزام شد. ظریف پس از بازگشت تا سال 89 دستیار ارشد وزیر امور خارجه بود. پس از آن به دانشگاه آزاد رفت و معاونت بین‌الملل دانشگاه آزاد اسلامی شد.

وی سال 71 رئیس کمیته حقوقی مجمع عمومی چهل و هفتم سازمان ملل متحد در نیویورک بود و سال 72 ریاست کمیته نگارش اجلاس آسیایی حقوق بشر را در بانکوک به عهده داشت. در اجلاس افتتاحیه کنگره حقوق بین‌الملل ملل متحد در نیویورک رئیس بود. او همچنین ریاست اجلاس‌ و نشست‌های متعددی مانند کمیته حقوقی مشورتی آسیایی ـ آفریقایی، کمیته سیاسی هشتمین اجلاس سران کنفرانس اسلامی تهران، نشست کارشناسان ارشد هشتمین اجلاس سران کنفرانس اسلامی تهران، کمیته کارشناسان اعتمادسازی، کمیته سیاسی دوازدهمین اجلاس سران غیرمتعهدها در دوربان، سمپوزیوم اسلامی گفت‌وگوی تمدن‌ها، کمیسیون خلع سلاح ملل متحد، کنفرانس آسیایی نژادپرستی و تبعیض‌نژادی، کمیته متخصصان گفت‌وگوی تمدن‌ها در جده و کمیسیون فرهنگی یونسکو در نیویورک را به عهده داشته است. وی از 82 تا 84 معاون مجمع عمومی سازمان ملل متحد بود. ظریف سخنگویی هشتمین اجلاس سران کنفرانس اسلامی تهران در تهران را نیز به عهده داشت.

ظریف با حضور در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی در روز چهاردهم مرداد (روز بعد از مراسم تحلیف) به تشریح برنامه‌های خود و پاسخ به پرسش‌های نمایندگان کمیسیون مربوط پرداخت. وی در پاسخ به نمایندگان مجلس اظهار کرد: «بنده هرگز گرین‌کارت نداشته‌ام، در حالی که ده سال است شرایط دریافت آن را داشته‌ام. فرزندانم در حالی در ایران زندگی می‌کنند که می‌توانستند در ایران نباشند. من هم پس از رجعت به ایران هرگز به آمریکا سفر نداشته‌ام، در حالی که از سه دانشگاه معتبر آمریکا برای استادی دعوتنامه داشتم. در تمام مراحل کاری‌ام نظرات مقام معظم رهبری را عملیاتی کردم، حتی اگر نظرم مخالف با نظر آقا بوده است. ما یک پیام جهانی و یک الگوی جهانی برای ملت‌ها داریم و آمریکا از این پیام و الگو می‌ترسد. ما باید زبان بین‌المللی را بدانیم و هدف خود را با کمترین هزینه و بیشترین منافع دنبال کنیم. خودباوری و توانمندی جمهوری اسلامی قادر به برداشتن موانع از سر راه سیاست خارجی است و ضرورت آن فهم مشترک و هم‌افزایی در حوزه اجراست.»

ظریف دیپلماتی است که به قواعد بازی سیاسی در عرصه بین‌المللی آگاه است و از همین رو، در نگاه غربی‌ها او کسی است که در مذاکره سرسخت است، اما می‌شود با او در مورد مهم‌ترین مسائل سخن گفت. دنیس راس، دیپلمات و مشاور سابق باراک اوباما در امور خاورمیانه در سال 2011، ظریف را «دیپلماتی نرمخو» و «با حسن نیت» می‌داند که البته به‌هیچ وجه برای منافع ملی ایران پا پس نمی‌کشد یا مثلا برنت اسکوکرافت، مشاور امنیت ملی جورج دبلیو بوش، رئیس جمهور سابق ایالات متحده هم، ظریف را فردی «معقول» می‌داند.

وی در دوران ریاست جمهوری روحانی به‌عنوان وزیر امور خارجه از مجلس شورای اسلامی رای اعتماد گرفت و با گذشت صد روز از شروع به کار کابینه یازدهم، با پیگیری مذاکرات سخت و دشوار با کشورهای 1+ 5 موفق به انعقاد توافق‌نامه ژنو درباره فعالیت‌های هسته‌ای ایران شد.‌ از ظریف به‌عنوان یکی از مشهورترین دیپلمات‌های ایران یاد می‌کنند.