طبیعت زیبا طراوت گردشگری

نهادهایی که اتفاقا بیش از نهادها و سازمان‌های دولتی مورد اقبال مردم است چرا که اعتماد مردم به‌این گونه نهادها به شکلی طبیعی بیشتر است. جالب این‌که نهادهای دولتی یا مردمی یا همان NGOها در حوزه گردشگری و محیط زیست بسیار فراوان است. فعالیت این نهادها خارج از چرخه تصمیم‌گیری دولت‌ها تاثیر بیشتری بر مردم داشته و بنابراین راه رسیدن به اهداف تعیین شده این نهادها را تسریع می‌کند.

جالب‌تر این‌که اغلب این نهادها از لحاظ مالی تامین هستند و این نکته را نه مدیون دولت‌ها که به‌واسطه همت اعضای خود دارند.

حالا یکی از این گروه‌ها توانسته است به قدری مورد اقبال قرار بگیرد که در 31 استان کشور شعبه داشته باشد. این گروه که از راه‌اندازی‌اش فقط یک‌سال می‌گذرد «رفتگران طبیعت» نام دارد و برای عضو شدن در آن نیاز به هیچ مدرک و سندی نیست و فقط باید طبیعت را از زباله‌ها پاک کرد.

زباله‌دانی طبیعت

برای نهیب‌زدن درباره میزان زباله در طبیعت نیازی به هیچ آمار و ارقامی نیست، حتی نیاز نیست بگوییم طبیعت استان زیبای مازندران برای پاکسازی از زباله‌ها نیاز به یک قرن مجاهدت دارد یا بوی تعفن جنگل‌ها و حاشیه رودخانه‌های گیلان را یادآوری کنیم، تنها کافی است یک روز به این‌مناطق سفر کنیم تا میزان زباله‌های رهاشده در طبیعت را به چشم ببینیم یا اگر حوصله سفر ندارید یک جستجوی ساده اینترنتی شما را به تلخی موضوع می‌رساند. اگر از سازمان‌های دولتی درباره میزان بودجه تعیین شده برای پاکسازی طبیعت بپرسید هیچ رقمی دستتان را نمی‌گیرد؛ چرا که هیچ بودجه‌ای برای این کار وجود ندارد، بنابراین دو راه برای پاک ماندن طبیعت از دست زباله‌ها می‌ماند؛ اول این‌که فرهنگسازی کنیم تا طبیعت به‌دست گردشگران آلوده نشود یا دست به کار شویم و خودمان طبیعت ناپاک را پاکسازی کنیم.

فیلمسازی برای فرهنگسازی

فرهنگسازی مقدم است بر قانونگذاری. مثال این گزاره بسیار زیاد است، اما شاید دم دست‌ترینشان رانندگی باشد. میزان جرایم رانندگی با بالا بردن جریمه‌ها و قانون‌های تنبیهی چندان تغییری نمی‌کند و فقط خلاقیت رانندگان متخلف را در دور زدن قانون بالاتر می‌برد، اما فرهنگسازی در این مورد به‌سادگی قانونگذار را به هدف خود می‌رساند. این مثال به موضوع بحث قابل تعمیم است. این‌که به جای گلایه و فغان از آلوده شدن طبیعت، به جای دست به دامن شدن دولت‌ها برای اجرای قانون‌های تنبیهی در آلوده کردن پیرامونمان نسل‌های آینده را از تخریب طبیعت به وسیله زباله‌ها آگاه کنیم. می‌توان با رسانه‌های موثری همچون سینما و تفریحات فراگیری همچون ورزش و البته فوتبال استفاده کرد و توده مردم را از این فاجعه آگاه کرد. تاثیر فیلمی همچون «نارنجی پوش» فارغ از تمام نقدها و تشویق‌های سینمایی‌اش بدون شک بیشتر از تصویب هر لایحه‌ای است. یا نگاه کنید به تاثیری که در شناخت یوز ایرانی به واسطه فوتبال شده است.

جمع‌آوری زباله دور باطل است؟

راه دیگر دست به کارشدن است. این‌که در کنار فرهنگسازی، خودمان زباله‌های رها شده در طبیعت را جمع‌آوری کنیم. برخی معتقدند اگر عده‌ای این عمل نابخردانه را انجام دهند و طبیعت را آلوده کنند و گروهی دیگر از شهروندان به جمع‌آوری زباله بپردازند دور باطلی خواهد بود؛ چرخه معیوبی که نتیجه مطلوبی نخواهد داشت.

باید این تلاش‌ها همراه با برانگیختن حس‌مسوولیت و آموزش شهروندان و جوامع محلی باشد تا مردم با نقش خود در جهت توسعه پایدار وحفاظت از محیط زیست آشنا شوند. این امر محقق نمی‌شود مگر این که نهادهای مدنی به‌صورت تخصصی و طبق اساسنامه‌ها و مرامنامه‌ها عمل کنند. بتازگی برخی نهادهای مدنی درتلاشند در تعامل با دیگر نهادها به سوی آموزش‌محوری حرکت کنند تا شاهد این چرخه معیوب نباشند و بر این امیدند شهروندان به جایگاهی برسند تا زباله کمتر تولید کنند و زباله‌ای در زمین ریخته نشود تاعده‌ای آن را جمع‌آوری کنند.

رفتگران طبیعت

نوآوری راه‎اندازی این گروه، حاصل تلاش کاظم نجاریون بود. او پیش از راه‎اندازی این گروه، به‎طور شخصی هنگام طبیعت‎گردی همراه با خانواده و دوستان اقدام به پاکسازی طبیعت از زباله می‎کرد. تا این که ۲۸ خرداد ۹۱ در بازدید از دریاچه چورت (استان مازندران) هنگام پاکسازی زباله‎های آن منطقه با گوشی تلفن همراه خود از زباله‎ها عکس گرفت و در صفحه شخصی خود در فیسبوک منتشر کرد. وی پس از دیدن استقبال کاربران فیسبوک از این عکس‎ها، صفحه‎ای به نام «رفتگران طبیعت ایران» در فیسبوک ایجاد کرد. در چند ساعت نخست بیش از هزار کاربر این صفحه را پسندیدند و عملا هسته اولیه این گروه شکل گرفت. این صفحه هم‌اکنون نزدیک به ده هزار کاربر دارد.

نخستین برنامه پاکسازی این گروه در بوستان سوهانک (شرق تهران) انجام شد که ۷۰ داوطلب در آن شرکت کردند. سپس پیرو درخواست‎‎های زیاد داوطلبان از شهرهای دیگر برای هر استان یک گروه راه‎اندازی شد و سازماندهی برنامه‎های پاکسازی محیط زیست آن‎ استان به گروه مربوط به آن استان واگذار شد.

هم‌اکنون ۳۱ استان ایران این گروه را دارند و در هر یک از آنها دست‌کم یک برنامه پاکسازی انجام شده است. جالب این‌که برخی چهره‌های مشهور هم به این گروه پیوسته‌اند تا دیگران را ترغیب به‌انجام چنین فعالیتی کنند. یکی از تازه‌ترین این چهره‌ها علی کریمی است، او از تازه‌ترین اعضای این گروه است.

رفتگران طبیعت در کمتر از  پنج ماه موفق به پاکسازی بیش از  صد منطقه در 22 استان شده‌اند

ضمیمه چمدان / میثم اسماعیلی