بسیج؛ نماد اراده عمومی برای دفاع از یک نهضت

با این همه کم نیستند آنها که بازگشت به گذشته مربوط به دوره نامناسب پنداشته شده پیش از انقلاب را خطری پیش‌روی انقلاب‌ها تلقی کرده و به انقلابیون هشدار می‌دهند مراقب دستاوردهای انقلابی‌شان باشند؛ هشداری که چهره‌های برجسته انقلاب‌ها در سراسر دنیا گاه آن را جدی می‌گیرند و گاهی نیز به دست فراموشی سپرده می‌شود تا انقلاب در بایگانی تاریخ خاک بگیرد.

همین بیم از فرجام انقلاب‌ها باعث شد در ایران تلاش‌های بسیاری برای دفاع از آرمان‌های انقلابی صورت گیرد و رهبر کبیر انقلاب نیز با آینده‌نگری مثال‌زدنی خود الگوهایی ماندگار برای حفظ آرمان‌های انقلاب اسلامی ارائه کردند؛ الگوهایی که شاید مهم‌ترین آنها تشکیل بسیج 20میلیونی است؛ نهادی خودجوش، مردمی و غیردولتی که مقابل هرگونه انحراف از آرمان‌های انقلاب بایستد و اجازه ندهد تا دور باطل انقلاب‌ها چنان که در دیگر کشورها تکرار شده، سرنوشت انقلاب اسلامی را به بیراهه کشاند.

پنجم آذر 1358 یعنی کمتر از یک‌سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی، امام‌خمینی(ره) حکم به تشکیل بسیج مستضعفین دادند؛ فرمانی که یک سال بعد در دی‌ 1359 با تصویب مجلس شورای اسلامی شکل قانونی به خود گرفت و اکنون سه دهه بعد از این فرمان، بسیج به نیرویی قدرتمند و سازمان‌یافته تبدیل شده که نقش مهمی در مراقبت از اصول و اهداف انقلاب اسلامی دارد.

دهه اول؛ اثرگذاری بر جنگ 8 ساله

اولین دهه از فعالیت‌های بسیج، بیشتر معطوف به حضور بسیجیان در جبهه‌های جنگ ایران و عراق بود. موج وسیع حضور نیروهای داوطلب مردمی در جبهه‌ها و در قالب بسیج مستضعفین و در پوشش آرمان بلند بسیج 20میلیونی که رهبر کبیر انقلاب بر آن تاکید کردند، باعث شد تا به‌عقیده بسیاری از صاحب‌نظران، معادلات جنگ تحمیلی به سود ایران تغییر کند. نگاهی به سرنوشت تجاوز رژیم بعث عراق به ایران و حضور نیروهای مردمی در دفاع مقدس باعث می‌شود که نقش منحصربه‌فرد بسیج در دفاع از میهن اسلامی‌مان به‌خوبی دیده شود. بنیانگذار انقلاب نیز با عنایت به همین تاثیرگذاری از حضور داوطلبان بخصوص جوانان در عرصه دفاع از کشور قدردانی کردند و حضور بسیجیان در عرصه دفاع را ستودند و فرمودند: «رهبر ما آن طفل سیزده ساله‌ای است که با قلب کوچک خود که ارزشش از صدها زبان و قلم بزرگ‌تر است، با نارنجک خود را زیر تانک دشمن انداخت و آنها را منهدم کرد و خود نیز شربت شهادت نوشید.»

براساس آمارهای موجود، 45درصد شهدای دفاع مقدس از بسیجیان بوده‌اند و همین آمار برای نشان دادن نقش مهم بسیج در مدیریت هشت سال جنگ تحمیلی، کافی است.

دهه دوم؛ شکل‌گیری بسیج سازندگی

با پایان هشت سال دفاع مقدس، بسیجیانی که نقش بی‌مانند خود را در دفاع از مرزهای کشور به نمایش گذاشته بودند، تلاش کردند تا به بازسازی کشوری بپردازند که تجاوز رژیم صدام خسارت‌های بسیاری به آن وارد کرده بود. علاوه بر این خسارت‌ها، جنگ تحمیلی موجب شده بود روند بازسازی مناطق محروم که یادگاری باقیمانده از رژیم گذشته نیز شتاب پایینی داشته باشد. بنابراین بسیج در دهه دوم عمر خود تلاش کرد تا علاوه بر بازسازی مناطق جنگزده، آبادانی مناطق محروم و دورافتاده را نیز در کانون توجهات خود قرار داده و به این ترتیب به بسیج سازندگی تبدیل شود.

به این ترتیب در این دهه علاوه بر اهداف آرمانی و نیز دفاعی، هدفگذاری بسیج به سمت و سوی مقاومت داخلی و نیز کمک به دولت در توسعه کشور گسترش پیدا کرد و «ایجاد توانایی‌های لازم در آحاد مردم به‌منظور کمک به هنگام بروز بلایا و حوادث پیش‌بینی نشده» و «کمک به دولت در امر سازندگی» نیز ازجمله اهداف عضویت در بسیج به‌شمار آمد.

درباره ضرورت حرکت بسیج در مسیر سازندگی و آبادانی کشور، رهبر معظم انقلاب در یکی از سخنرانی‌های خود فرمودند: «در مورد این حرکت عظیم بسیج سازندگی... این را من باید اقرار کنم که این کار، اول از خود جوان‌ها شروع شد؛ خود جوان‌های دانشجو و دانش‌آموز در بخش‌های مختلف، این حرکت را شروع کردند؛ یعنی این یک حرکت خودجوش مردمی است؛ درست مثل جهاد سازندگی در آغاز انقلاب. جهاد سازندگی هم همین جور بود؛ اول خود جوان‌ها شروع کردند، خودشان رفتند توی روستاها مشغول خدمتگزاری شدند در آن اوضاع بسیار دشوار و پیچیده. این حرکت، امام بزرگوار را به فرمان جهاد سازندگی تشویق کرد. کار مردم، الهام‌بخشِ اقدام مدیران و مسئولان است.»

دهه سوم؛ حضور بسیج در عرصه علمی

در سومین دهه از فعالیت بسیج سازندگی، این نهاد عظیم مردمی که اندک‌اندک پایگاه‌های مقاومتش هزاران مسجد، مدرسه، اداره و مراکز فرهنگی و دفاعی را شامل می‌شد، متناسب با تغییر تهدیدات دشمن از تهدید نظامی و سخت‌افزاری به تهدیدات فرهنگی و نرم‌افزاری، پا به عرصه مقاومت علمی و فرهنگی نهاد و متناسب با تاکیدات رهبری درباره اهمیت توسعه جنبش نرم‌افزاری، حرکت در این مسیر را مورد توجه خود قرار داد.

برگزاری دوره‌های آموزشی متناسب با رفع خلأهای فرهنگی از یکسو و بصیرت‌افزایی به‌منظور ارتقای قدرت مردمی برای مقابله با شبهه‌افکنی‌ها و فتنه‌انگیزی‌های دشمن از سوی دیگر، اکنون بسیجیان با کوله‌باری از تجارب دفاعی و عمرانی را تبدیل به سربازان جبهه علمی و فرهنگی کرده که توانمندی داخلی برای تولید علم و رشد کشور را موجب می‌شود.

درحالی‌که 25سال قبل بسیج دانشجویی به فرمان امام راحل(ره) تشکیل شد و همین امر نشان داد که جهتگیری بسیج از بیش از دو دهه قبل به سمت کارکردهای علمی در کنار سایر عرصه‌ها بوده است، اما این هدفگذاری دو دهه بعد چنان غنایی یافت که اکنون بسیج نقشی غیرقابل انکار در توسعه علمی و تحقیقاتی کشور داشته و بسیج اساتید، بسیج دانشجویی، بسیج دانش‌آموزی و بسیج طلاب، هریک گام‌هایی بلند در مسیر دفاع از دستاوردهای علمی و فرهنگی کشور برداشته‌اند.

با این همه باید این مهم را همچنان مورد توجه قرار داد که بسیج برای مراقبت از آرمان‌های انقلاب و جلوگیری از به فراموشی سپرده شدن شعارهای ملت در بیش از سه دهه قبل هنوز باید تلاش‌های بیشتری برای رشد و ارتقای همه‌جانبه خود برداشته و تلاش کند تا با فاصله گرفتن از جریانات گروهی، پیوند خود با توده‌های مردم را همچنان مستحکم نگه دارد، چراکه همین پیوند، عامل رشد و توسعه این نهاد مردمی در بستر پویای انقلاب است.

همچنین بسیجیان باید چنان که تاکنون بوده، در انتخاب اولویت‌های کاری خود به نیازهای کشور توجه کرده و از این دریچه تلاش کنند تا همگام با مقتضیات روز، راهبردهای آینده خود را ترسیم کنند، همچنان که پویایی انقلاب نیز در گرو همین شناخت نیازهای روز و حرکت به سوی آینده‌ای است که تمدن‌سازی عظیم اسلامی در فرجام آن هدفگذاری شده است. این حرکت و نه سکون و خمودگی انقلاب، همان نکته‌ای است که رهبر فرزانه انقلاب نیز سه سال قبل بر آن تاکید کردند:

«یک روز نیازِ حرکت دفاعی در درون جامعه بود، یک روز نیاز حرکت دفاعی در مرزهای کشور بود، یک روز نیاز به علم و دانش است، یک روز نیاز به تحکیم عقاید و ایمان‌هاست، یک روز نیاز به خدمتگزاری است؛ در همه‌ این شرایط، میوه‌های متناسب با فصل در اختیار مردم گذاشته می‌شود. این حرکت انقلاب است. عده‌ای خیال کردند انقلاب کهنه شد یا کهنه‌شدنی است. اعلام کردند انقلاب تمام شد! خودشان تمام شده بودند؛ خودشان ذخیره‌شان ته کشیده بود، قادر به ادامه‌ راه نبودند؛ دنیا را، جامعه را، انقلاب را به خودشان قیاس کردند؛ اشتباه کردند...»