گفتوگو با رئیس پژوهشگاه سامانههای فضانوردی
آسمان در تسخیر قوطیهای نوشابه
آنقدر مشغول گپ و گفت با دکتر محمد ابراهیمی، رئیس پژوهشکده سامانههای فضانوردی که عجله داشت تا به آخرین پروازهای برنامهریزی شده کن ستها برسد، بودم که نفهمیدم چه زمانی آن پرنده چهارچرخ که داشت با حداکثر سرعت (مجاز) اتوبان تهران ـ قزوین را به سمت فرودگاه خصوصی آزادی در آبیک طی میکرد به مقصد رسید.
انجام مصاحبه و برخی درددلها با دکتر ابراهیمی بهعنوان یکی از مدیران سازمان فضایی ایران- که پس از رد جایزه انجمن ترویج علم از سوی سیروس برزو، یکی از قدیمیترین مروجان دانش فضانوردی کشور در اعتراض به عملکرد آن سازمان، انتقادها نسبت به سازمان متبوع او را افزایش داده بود - فرصتی برای هراس از رانندگی سریع برای من و او باقی نگذاشت. در آن بعدازظهر ابری در فرودگاه آزادی که باران در بلاتکلیفی باریدن و نباریدن دست و پا میزد، قرار بود تکلیف یک سال کار تیمی دانشجویانی از سراسر کشور و دو تیم مصری برای ساخت ماهوارههایی به اندازه یک قوطی نوشابه، در رقابتی سخت مشخص شود. گفتوگوی من و دکتر ابراهیمی که داخل خودرو و هنگام حرکت در اتوبان انجام شده است، حاوی نکاتی مهم از رویکرد پژوهشگاه سامانههای فضانوردی در تربیت غیرمستقیم نخبگان آینده کشور است.
فناوریهای توسعه داده شده توسط شرکتکنندگان در این مسابقه آنقدر پیشرفته نیست که از سوی پژوهشگاه سامانههای فضانوردی مورد استفاده قرار گیرد. پس هدف از برگزاری این مسابقه چیست؟
مهمترین هدف ما تربیت نیروی انسانی است. ما در صنعت فضایی کشور بابت نیروی انسانی با دو مشکل بزرگ روبهرو هستیم. اول اینکه خیلی از فارغالتحصیلان رشتههای مرتبط مثل هوافضا و مکانیک تجربه عملی لازم را ندارند؛ چون در دانشگاهها محیط لازم برای کسب تجربه وجود ندارد. از طرفی دیگر دانشجویان رشتههای دیگر مثل کامپیوتر، برق، الکترونیک، بیومکانیک یا زیستشناسی کمتر با صنعت فضایی یا عامتر صنعت هوافضا درگیر هستند. هدف این است شرایطی آماده کنیم تا دانشجویان بیایند با هم تیم تشکیل دهند و کار عملی کنند و لذت انجام یک کار گروهی و طرح میان رشتهای را در کنار هم تجربه کنند.
از مشارکت دانشجویان زیست شناسی در این مسابقه صحبت کردید. آنها چه ماموریتی در یک طرح فنی دارند؟
در این دوره ما نسبت به دورههای قبلی یک قدم به جلو برداشتهایم و از تیمها خواسته ایم کپسول زیستی کوچکی طراحی کنند و شرایط زیستی یک محموله مجازی را در طول پرواز کن ست خود رصد کنند. در ضمن باید حواسشان به سالم رسیدن محموله از ارتفاع 500 متری به زمین هم باشد. هدف این است که آنها اهمیت انجام طرحهای میان رشتهای را درک کنند.
همه این جوانانی که جذب مسابقه هیجانانگیز کنست شدهاند، اگر بخواهند در این صنعت به کار مشغول شوند، نمیتوانند در پژوهشگاه سامانههای فضانوردی مشغول به کار شوند. زیرساختهای کشور برای جذب و استخدام این نیروهای جوان و پرانگیزه چگونه است؟
امروزه در کشور صنعت فضایی گستردهای داریم که به دو بخش بزرگ نظامی و غیرنظامی تقسیم میشود. آن بخش از جوانانی که مایل به کار در بخش نظامی نیستند، میتوانند به سازمان فضایی ایران و پژوهشکدههای مرتبط با آن مراجعه کنند؛ اما آنهایی هم که مایلند وارد صنعت فضایی در بخش نظامی شوند باید به صنایع دفاع مراجعه کنند. بخشهای مختلفی آنجا وجود دارد که از صنایع ساخت ماهواره تا مراکز تحقیقاتی را شامل میشود.
وضع بخش خصوصی چگونه است؟
البته بخش خصوصی هم در این صنعت وجود دارد، اما هنوز آنقدر قوی نیست که بشود روی استخدام در آن حساب باز کرد؛ اما خود دانشجویان میتوانند در مراکز رشد دانشگاهی دور هم جمع شوند و کسب و کاری دانش بنیان در حوزه فضا بهوجود آورند.
بحث وضع بخش خصوصی در صنعت فضایی و مشکلات آنها را به یک گفتوگوی دیگر واگذار میکنم؛ اما دیدم وبسایت شما بهعنوان مسابقه بینالمللی کن ست اشاره دارد و حتی آن را به زبان انگلیسی منتشر کردهاید. آیا شرکتکنندگان خارجی هم داشتهاید؟
ایده ساخت مدلی ساده از ماهواره داخل قوطی نوشابه یا به اندازه یک قوطی نوشابه از سالها قبل وجود داشته و کشورهای مختلفی این مسابقات را در سطحهای متفاوت برگزار کنند. مشهورترین آنها در فرانسه برگزار میشود که اتفاقا بینالمللی است. ما هم امسال برای نخستینبار تصمیم گرفتیم از شرکتکنندگان خارجی دعوت کنیم تا خود را با رقبای ایرانی ارزیابی کنند. چند دانشگاه به دعوت ما پاسخ مثبت دادند که میتوانم به دانشگاههایی از ترکیه و مصر اشاره کنم؛ اما سرانجام فقط دو تیم مصری از دانشگاه قاهره در مسابقه شرکت کردند.
آیا تیمهای ایرانی که در دورههای قبلی این مسابقات برنده شد، فرصتی برای زورآزمایی بینالمللی در مسابقات جهانی مثلا در فرانسه داشتهاند؟
بله! تیم برنده سال گذشته در مسابقه کن ست فرانسه شرکت کرد، اما متاسفانه مسابقات در یک محوطه نظامی برگزار میشد که ورود به آنجا برای اتباع غیراروپایی ممنوع بود. به همین دلیل ما امسال تصمیم گرفتیم حریفان خارجی را به ایران بیاوریم.
مثل اینکه زیاد هم موفق نبودید؟
چون این مسابقات دانشجویی است، معمولا دانشگاهها هزینه سفر و اقامت تیمها را پرداخت میکنند. به همین دلیل و چون مسابقات کن ست ایران در سطح جهانی ناشناخته است، انتظار هم نداشتیم استقبال زیادی بشود. همین اظهار تمایل چند تیم برای شرکت در مسابقات و حضور دو تیم خارجی خود به سابقهای مثبت تبدیل میشود تا در دور چهارم این مسابقات که به امید خدا سال دیگر برگزار خواهد شد، شاهد حضور گستردهتر تیمهای خارجی باشیم.
بعد از آنکه بهترین تیمها شناسایی شدند، پژوهشگاه چه حمایتی برای آنها در نظر گرفته تا این اشتیاقی که در قلب این جوانان شعلهور شده جای خود را فقط به یک خاطره ندهد؟
اول اینکه ما ارتباطمان را با این بچهها قطع نمیکنیم و به بهانههای مختلف آنها را دعوت میکنیم تا به پژوهشگاه بیایند. سخنرانیهای علمی، نمایشگاهها یا کارگاهها، مراسم سالانه، خلاصه هر بهانه مناسبی که باشد، شما حتما برندگان دورههای قبلی کن ست را در پژوهشگاه خواهید دید. خیلی از آنها امروز در استخدام این پژوهشگاه هستند. دوم اینکه ما در حد مقدورات از آن تیمها حمایت مالی یا پشتیبانی میکنیم تا ایدههای خود را رشد داده و کارهای بزرگتری را آغاز کنند.
رسول رعیت، مهندس برق از دانشگاه کاشان
در حالی که هنوز مشغول شوخی کردن با همتیمیهایش بود، اینچنین شروع کرد: محموله ما برای بررسی خصوصیات اتمسفر طراحی شده بود که شامل سنسورها، بردهای مخابراتی، ایستگاه زمینی و نرمافزار تهیه نمودارها و گرافها بود. ما از صفر تا صد این کن ست و حتی چتر بازیابی را هم خودمان ساختهایم. این جمله آخر را با افتخار گفت و افزود: شرکت در این مسابقات دید جدیدی از کار و فعالیت به ما داد. ما تیم تشکیل دادیم، طراحی کردیم، ساختیم، آزمایش کردیم و گزارش مهندسی نوشتیم. در هیچ کلاس درسی این همه احساس مهندس بودن نکرده بودم، بویژه اینکه هر پنج نفر اعضای تیم ما مهندس برق بودند و با اصول مهندسی مکانیک و هوافضا ناآشنا بودند. بعد در حالی که به دوستانش نگاه میکرد، اضافه کرد: اما حالا خودمان کلی ادعای کار هوافضایی داریم و از ته دل خندید.
حامد گمل، مهندس هوافضا از دانشگاه قاهره
حامد گمل، اینچنین آغاز کرد: چون این اولین تجربه ما برای انجام یک مسابقه علمی بینالمللی بود، خیلی هیجان زده بودیم بویژه اینکه در اینترنت گزارشهای زیادی درباره قدرت و مهارت بچههای ایرانی در این مسابقه خوانده بودیم. او سپس به ارائه گزارشی مفصل از کارهایی که کرده بودند پرداخت و گفت: ما فورا دو تیم تشکیل دادیم و برای اولین بار در آزمایشگاه سیستمهای فضایی دو کن ست ساختیم که فرآیندی بسیار آموزنده و هیجانانگیز بود. یکی از کن ستها فقط برای مطالعات اتمسفری و دومی کپسول زیستی بود. بعد در حالی که به زمین نگاه میکرد، افزود: متاسفانه کن ستهای ما موفق نبودند، اما شرکت در این مسابقه خیلی آموزنده بود. بعد سرش را بلند کرد و در حالی که به افق خیره شده بود، افزود: سفر به ایران و دیدن تجهیزات فضایی و فیلمهایی درباره تلاش ایرانیان برای سفر به فضا برای من خیلی الهام بخش بود.
علی خورشیدی بنام، مهندس هوافضا از علوم تحقیقات
ما کن ستی برای مسابقه بررسی اتمسفر جهت شرکت در سومین دوره مسابقات کن ست ساختهایم که همه اجزای تشکیلدهنده آن مثل بردهای محموله، گیرنده زمینی و نرمافزارهای لازم را خودمان در تیم توسعه دادهایم.
او که یک نفس حرف میزد، لحظهای مکث کرد و چشمانش را به آسمان دوخت و سپس ادامه داد: امروز وقتی محمولهای را که ساخته بودیم، در حال پرواز دیدم، فهمیدم مسیر درستی برای زندگیم انتخاب کردهام و در حالی که بسیار خوشحال بود، افزود: اینجا کلی تجربه جدید پیدا کردم و راهنماییهای زیادی از مهندسان و متخصصان پژوهشگاه سامانههای فضانوردی گرفتیم. همه این موارد خیلی به من کمک کرد و حالا فکر میکنم نسبت به صبح که آمدیم اینجا با تجربهتر شدهام! لبخند متفکرانهای میزند!
نفیسه یزدی از دانشگاه آزاد اسلامی
محموله ما باید ماموریت آلفا را انجام میداد، یعنی ما باید ضمن تصویربرداری مداوم از موجود زنده خیالی، مشخصات زیستی او مثل ضربان قلب، مصرف اکسیژن، دیاکسیدکربن محیط و دما یا فشار داخل کپسول زیستی را از زمان جدا شدن محموله از بالن رهاکننده تا رسیدن به زمین دریافت و ضبط میکردیم. با شیطنت قیافه مغبونی به خود گرفت و ادامه داد: متاسفانه سیستم جدایش محموله ما عمل نکرد و عروسک ما در برخوردی سخت با زمین آسیب دید. بعد در حالی که انگار خاطره بامزهای یادش آمده باشد برای منصرف کردن من از ختم گفتوگو، دستش را در هوا تکان داد و افزود: ما تیم پنج نفرهای هستیم که یک سال است روی این طرح کار میکنیم و البته یک نفر هم از بیرون به ما کمک میکند. به همین دلیل اسم خودمان را گذاشتهایم 1+5. نگاهی به هم تیمیهایش میاندازد و همه با هم از ته دل میخندند.
کن ست چیست؟
کن ست از ترکیب دو کلمه کن و ستلایت که اولی به معنی قوطی نوشابه و دومی به معنی ماهواره است، تشکیل شده است. این شبهه ماهوارههای کوچکی که در یک قوطی نوشابه جا میشوند، اصلا قرار نیست کاربردی داشته باشند و صرفا به عنوان طرح کارگاهی برای دانشجویان تعریف میشود تا با اصول اولیه کارکرد ماهوارهها آشنا شوند. کن ستها از سوی یک بالن هلیومی به آسمان برده میشود و سپس زمانی که به ارتفاع مشخصی رسید، رها میشود تا ضمن سقوط از عوامل محیطی خود دادهبرداری کند. دانشجویان باید بتوانند این اطلاعات را از طریق آنتن زمینی دریافت و روی رایانه مرکز کنترل ساده خود ذخیره کنند.
شهرام یزدانپناه / گروه دانش
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
