روان‌شناسی گریه

بله، ناراحت‌شدن هم اگر درست و بموقع باشد، خوب است و می‌تواند تبعات مثبتی داشته باشد. آنها که می‌گویند گریه‌کردن و غمگین‌بودن نشانه بیماری و اختلالات روانی است هم باید بدانند متخصصان با چنین نظری موافق نیستند. البته موضوع وقتی خطرناک می‌شود که فردی همیشه شاد و خوشحال باشد و در هیچ شرایطی به فکر ناراحتی‌هایش نیفتد. این شادی‌های بی‌دلیل و دائم هم نه‌تنها خوب نیست و ویژگی مثبتی به حساب نمی‌آید که حتی می‌تواند نشانه‌ای از یک بیماری روانی باشد.

هم شاد باشید، هم غمگین

چه بخواهیم و چه نخواهیم، غم بخشی از زندگی همه ما انسان‌هاست و در مواقعی حضور خود را نشان می‌دهد. بنابراین انکار غم و غصه نه‌‌تنها کاری عاقلانه نیست بلکه حتی گاهی غیرممکن است. آن‌طور که دکتر حسین ابراهیمی‌مقدم به جام‌جم می‌گوید انسان سالم، انسانی است که از عاطفه‌ای انعطاف‌پذیر، متناسب و در عین حال متعادل برخوردار باشد.

به عبارت دیگر، انسان باید در برابر عوامل مختلفی که در دنیای اطرافش وجود دارد؛ مانند غم‌ها، شادی‌ها، استرس‌ها و هیجانات دیگر، واکنش‌های خاص و متناسب آنها را بروز دهد.

کسانی هم هستند که نه چیزی می‌تواند شادشان کند و نه به این راحتی‌ها غمگین می‌شوند. این روان‌شناس درباره این افراد می‌گوید: در بعضی موارد که شخص دچار بیماری‌های روانی است، ممکن است چنین حالاتی داشته باشد. این افراد نسبت به عوامل مختلف و در برابر احساسات متفاوت فقط یک حالت عاطفی از خود نشان می‌دهند.

این گروه در مواجهه با عوامل مختلفی که می‌تواند موجب برانگیختن عواطف و احساسات‌شان شود، مانند یک دیوار بی‌روح عمل می‌کنند. به این معنی که نسبت به تمام عوامل بی‌تفاوت بوده و واکنش یکسانی بروز می‌دهند.

به گفته دکتر ابراهیمی‌مقدم، بعضی از بیماران روانی نسبت به عوامل و عواطف متفاوت هیچ واکنش خاصی نشان نمی‌دهند، ولی از انسان‌های سالم انتظار می‌رود در مواجهه با مسائلی از قبیل فقدان، از دست دادن عزیزان و... واکنش‌های متناسبی مانند گریه‌کردن، فغان، اندوهگین‌شدن و برگزاری دوره‌های سوگواری داشته باشند. برعکس این موضوع هم صادق است و انسان سالم در برخورد با موضوعات شاد مانند جشن‌ها، عروسی‌ها و... هم باید واکنش‌های متناسب با آن مانند خندیدن و ابراز هیجانات مثبتی از قبیل شادمانی را بروز دهد و فقط در چنین شرایطی است که می‌توان گفت فرد از نظر سلامت روانی در وضعیت خوب و مناسبی قرار دارد.

برون‌ریزی یا خودخوری؟

خیلی‌ها گریه‌کردن را کار نادرستی می‌دانند. خیلی‌ها می‌گویند باید محکم بود و در برابر مشکلات و ناآرامی‌های زندگی محکم ایستاد. خیلی‌ها می‌خواهند غصه‌ها را به تنهایی تحمل کنند و دم نزنند. خیلی‌ها برای این‌که در این زندگی فولاد آبدیده شوند، در برابر ناراحتی‌ها واکنشی نشان نمی‌دهند و در مصیبت‌ها و شرایط سخت زندگی فقط سکوت می‌کنند، اما همه اینها به چه قیمتی است؟ تا به حال به این موضوع فکر کرده‌اید؟ فکر کرده‌اید اگر هنگام رویارویی با مصایب زندگی گریه نکنید، واکنشی نشان ندهید و فقط ساکت بمانید، چه چیزهای دیگری را از دست خواهید داد؟

دکتر ابراهیمی‌مقدم در این‌باره خاطرنشان می‌کند: درست است که شادی و خنده در زندگی همه انسان‌ها ضروری است، اما این موضوع هم نباید نادیده گرفته شود که یک انسان سالم هنگام رویارویی با موقعیت‌های ناخوشایند و سوگواری‌ها نیز باید رفتارهای خاص آن موقعیت‌ها‌ را از خود نشان دهد. به همین دلیل هم در چنین حالاتی گریه‌کردن، عزاداری، مویه و شیون و... رفتار و واکنشی طبیعی محسوب می‌شود.

مسلما سکوت‌کردن و فروخوردن ناراحتی‌ها و احساسات منفی هم شیوه مناسبی نیست و عواقب این روش، اگر امروز کاری به کارتان نداشته باشد، در آینده‌ای نه چندان دور شما را درگیر خودش خواهد کرد. این روان‌شناس در این‌باره یادآور می‌شود: شاید یکی از دلایلی که طول عمر خانم‌ها 10 تا 15 سال بیشتر از طول عمر آقایان است، همین موضوع باشد که خانم‌ها راحت‌تر از آقایان گریه می‌کنند و راحت‌تر هم می‌خندند. در حالی که اغلب آقایان به اشتباه فکر می‌کنند گریه‌کردن عاملی است که می‌تواند ارزش‌شان را از نظر دیگران کم کند و جایگاهشان را تغییر دهد. به همین دلیل هم معمولا در مراسم سوگواری شاهدیم خانم‌ها گریه و زاری بیشتری می‌کنند و پس از آن هم به کارهای دیگری مانند پذیرایی از مهمانان می‌رسند. آقایان اما در چنین مراسمی خیلی گریه نمی‌کنند و ترجیح می‌دهند در گوشه‌ای ساکت بمانند که متاسفانه بعدها ممکن است دچار مشکلات جدی‌تری مانند سکته، بیماری‌های قلبی و... شوند.

تاثیر عزاداری‌های گروهی بیشتر است

گاهی شدت ناراحتی و مشکلی که ایجاد شده، اینقدر زیاد است که حتی حوصله حاضر شدن در جمع و بودن کنار دیگران را هم نداریم، اما دکتر ابراهیمی‌مقدم می‌گوید با گروه‌بودن و در جمع حاضر‌شدن هنگام سوگواری‌ها و ناراحتی‌ها در مقایسه با تنها‌ماندن و در خلوت نشستن تاثیرات بیشتری دارد.‌وی می‌افزاید: زمانی که فرد در گروهی قرار می‌گیرد و همراه با آنها عزاداری و گریه می‌کند، کارکردهای مثبت بیشتری را تجربه خواهد کرد. البته هیچ‌گاه هنگام سوگواری و ناراحتی نباید شخص به خود یا دیگران صدمه‌ای وارد کند و چنین رفتارهایی به هیچ عنوان جزو واکنش‌های طبیعی احساس غم و اندوه به حساب نمی‌آید.

حالا باید به فکر باشید

همان‌طور که گفته شد، ناراحتی و غصه بخشی طبیعی از زندگی انسان است و هنگام مواجهه با آن هم باید برخورد و واکنش متناسب داشته باشیم.

با این حال، اما گاهی هم ابراز احساسات و عواطف، افراطی می‌شود و شکل دیگری به خودش می‌گیرد که شاید بهتر باشد در این مواقع به فکر درمان و برطرف‌کردن آن باشیم.

دکتر ابراهیمی‌مقدم با اشاره به این‌که گریه‌کردن به صورت واکنشی، به طور معمول و در حد طبیعی نشانه هیچ اختلالی نبوده و برای حفظ سلامت روان خوب است، می‌افزاید: زمانی که شخص به صورت افراطی و در زمان‌های متمادی گریه و زاری می‌کند یا با این‌که زمان زیادی از عامل ایجاد ناراحتی گذشته است، هنوز هم به این نوع کارها می‌پردازد، باید به موارد دیگری مانند افسردگی که به این نشانه‌ها هم مربوط می‌شود، توجه کنیم و به فکرشان باشیم.

در چنین مواقعی هم به گفته این روان‌شناس، کمک گرفتن از متخصصان و کسانی که در این زمینه می‌توانند فرد را راهنمایی کنند، بهترین راه‌حل خواهد بود.

این واکنش‌ها به نفع‌تان است

اگر می‌گویید عزاداری و سوگواری چه فایده‌ای دارد و اگر فکر می‌کنید بی‌توجهی به عامل ایجاد اندوه می‌تواند چاره کار باشد، خوب است نظر یک روان شناس را بدانید .

دکتر ابراهیمی مقدم ‌ در این‌باره معتقد است: ابراز واکنش‌های متناسب با موقعیت‌های ناخوشایند به تسکین آلام، تعدیل ظرفیت و ایجاد احساس روانی مثبت در فرد غمگین منجر خواهد شد.

این استاد دانشگاه ادامه می‌دهد: بنابراین گریه و زاری در حدی که یک واکنش طبیعی به حساب بیاید، نه‌تنها به عنوان اختلال شناخته نمی‌شود که حتی یک رفتار طبیعی برای سازگاری و بقا و بهبود ساختار روانی فرد نیز خواهد بود.

شاید شما هم تجربه‌های مشابهی داشته باشید. تجربه درددل‌کردن با دوستان و آرام شدن پس از آن، تجربه احساس آرامش پس از خلوت‌کردن با خدا و اشک ریختن، تجربه احساس سبکی و آسایش پس از گفت‌وگویی دوستانه درباره مشکلات و... . به گفته این روان‌شناس، چنین احساسات مثبتی در فرآیند بهبود حالات روانی فرد نیز تاثیر بسزایی خواهد دارد.

نیلوفر اسعدی‌بیگی ‌/ ‌جام‌جم