لحظه‌ها و حادثه‌ها

گاهی اوقات فاجعه برای یک ورزشکار در چند لحظه رقم می‌خورد. ورزشکاری که در چند ثانیه از یک مسابقه مهم به طور ناگهانی دچار تنش شدید اعصاب می‌شود و با یک برخورد فیزیکی آینده خود را برای چند ماه از بین می‌برد، در بسیاری اوقات نه سابقه منفی تنش‌ها و آشفتگی‌های روحی روانی داشته و نه حتی پیش از آن به عنوان ورزشکار بداخلاقی شناخته می‌شده است. اما به هر حال او در جریان یک مسابقه بیش از اندازه خشونت فیزیکی از خود نشان داده است تا با یک محرومیت سنگین چندماهی را بیرون از گود بنشیند. مهدی جدیدی، روان‌شناس، خشونت‌های لحظه‌ای بازیکنان که اصولا با محرومیت‌های سنگینی مواجه می‌شود را بررسی می‌کند:

1ـ بارها دعواهای فیزیکی در جریان یک مسابقه ورزشی را دیده‌ایم. بسیاری از این اتفاق‌های ناپسند نتیجه از دست رفتن کنترل فقط برای چند ثانیه است. ورزشکار تا پیش از این‌که فرد دیگری را در بطن مسابقه مورد خشونت فیزیکی خود قرار بدهد رفتاری عادی داشته و اصولا موردی غیرمعمول از او مشاهده نمی‌شود، اما چه می‌شود که ناگهان در چند ثانیه دگرگون می‌شود و خشونت فیزیکی را اعمال می‌کند؟ پاسخ پیچیده است. گاهی اوقات برای از دست رفتن کنترل رفتار یک ورزشکار دلیل روشنی وجود ندارد. ورزشکار یا بازیکن با رفتاری عادی به کار خود در میدان مسابقه ادامه می‌دهد اما ناگهان براساس محرک‌های بیرونی همانند دشنام دادن از سوی بازیکن یا ورزشکار حریف بشدت تحریک می‌شود، سپس این تحریک اعصاب به اوج می‌رسد و پس از آن حادثه رقم می‌خورد. یعنی زمانی که فرد عکس‌العمل شدید فیزیکی در برابر این محرک‌های منفی از خود نشان می‌دهد. این ورزشکار یا بازیکن عصبانی پس از آن بسرعت از قله عصبانیت به پایین برمی‌گردد. او پس از این‌که خشونت شدید فیزیکی اعم از مشت و لگد و سیلی را از خود نشان داد کمی آرام‌تر می‌شود اما هنوز عصبانی است. این عصبانیت نیز کم‌کم محو می‌شود تا این‌که به حالت عادی و قبلی خود برمی‌گردد و اینجاست که متوجه می‌شود چه کرده است. تحمل محرومیت‌های سنگین برای این ورزشکاران که اصولا در چند ثانیه تصمیم‌گیری کرده‌اند، سخت‌تر است.

2ـ همیشه فاجعه در چند ثانیه رقم نمی‌خورد. گاهی اوقات مدت زمان بیشتری لازم است تا یک ورزشکار و یا بازیکن به مرحله اعمال خشونت فیزیکی برسد. مراحل طی شده همان است که در مرحله اول شرح داده شد با این تفاوت که دیگر همه چیز در چند ثانیه اتفاق نمی‌افتد. محرک‌ها از ابتدای مسابقه ورزشکار را آزار می‌دهد اما او تحمل می‌کند. در واقع نمی‌توان گفت تحمل، بلکه پیش زمینه‌ای خطرناک برای بیشتر عصبانی شدن است. این ورزشکار باز هم در ادامه بیشتر تحریک و بیشتر عصبانی می‌شود. این عصبانیت آرام‌آرام کنترل رفتار را از فرد سلب می‌کند. حالا می‌توان آثار کلافگی و عصبی بودن را در چهره ورزشکار بوضوح مشاهده کرد. بالاخره در جایی یا در زمانی این عصبانیت فوران می‌کند. این فوران عصبانیت در بسیاری از موارد در قالب کتک‌کاری و دعواهای فیزیکی دیده می‌شود. پس از آن باز هم مدت زمان بیشتری لازم است تا ورزشکار آرامش و کنترل رفتار خود را بازیابد.

3ـ درباره خشونت‌های فیزیکی در میدان‌های ورزشی خیلی بیشتر می‌توان گفت. در میان نمونه‌های زیادی که وجود دارد البته سابقه مشکلات روحی و روانی نقش اصلی را ایفا می‌کند. مسلم است که فرد بدون سلامت اعصاب و روان در میدان‌های پرفشار ورزشی با مشکل روبه‌رو می‌شود. اما جالب است بدانید فشار زندگی و مشکلات مربوط به آن نیز می‌تواند در میدان‌های ورزشی خود را نشان بدهد و مشکلات روحی و روانی در این میان نقشی ندارد. البته ناگفته نماند که مشکلات روحی و روانی خود محصول همان فشار زندگی است. برخی بیهوده عصبانی می‌شوند و فشار زندگی نیز این عصبانیت را تشدید می‌کند. او از مشکلات و گرفتاری‌های زندگی‌اش سختی‌های زیادی را تحمل می‌کند و حالا در یک میدان مسابقه باید قرار بگیرد. عجیب نیست که او به یک محرومیت سخت دچار شود. این محرومیت نتیجه خشونت فیزیکی او در میدان مسابقه و این خشونت فیزیکی خود زاییده مشکلات و فشار زندگی است. زمانی که یک ورزشکار را در حال کتک‌کاری در یک مسابقه می‌بینید فکر می‌کنید که این عصبانیت حاصل چند ثانیه نداشتن کنترل بر اعصاب است، اما در واقع علت، پیشینه‌ای طولانی دارد، پیشینه‌ای به قدمت چند سال زندگی پرفشار و سخت.

4ـ اگر خشم یک انسان بیش از اندازه طول بکشد این خشم دیگر خشم نیست و تبدیل به کینه شده است. این کینه نیز اگر کهنه شود به مرور زمان تبدیل به نفرت می‌شود. فرمول «خشم، کینه، نفرت» مسبب بسیاری از محرومیت‌های پرسر و صدای ورزشی است. در بیشتر اوقات تبدیل شدن خشم به کینه و پس از آن به نفرت زمان زیادی می‌برد اما گاهی اوقات این فرمول زشت و ناپسند به سرعت عمل می‌کند. این سرعت عمل در شکل‌گیری فرمول به دفعات در میدان‌های ورزشی اتفاق افتاده است، آنجا که یک ورزشکار و یا یک بازیکن فرد دیگری را مورد ضرب و شتم قرار می‌دهد.

«خشم، کینه، نفرت» محصولی رقت‌انگیز برای ورزش دارد؛ محرومیت‌های طولانی مدت و نابود کننده. یک بازیکن ابتدا خشمگین می‌شود سپس در طول مسابقه به دلیل همین خشم از بازیکن حریف کینه به دل می‌گیرد و مدتی طول نمی‌کشد که کینه نفرت می‌شود و پس از آن خشونت و به دنبال آن سنگین‌ترین محرومیت‌ها. این فرمول چقدر در رشته‌های مختلف به کار برده شده است؟ مسلم است که بسیار زیاد.