توفان‌های شدید در جنوب‌شرق آسیا میلیون‌ها نفر را مجبور به ترک خانه‌هایشان کرد

توفان‌های ویرانگر

تازه‌ترین خبرها از وقوع انواع و اقسام توفان‌ها در سراسر دنیا شاید دیگر شما را متعجب نکند، اما ریشه این رویدادهای زنجیروار در کجاست؟ براستی این همه توفان و گردباد از کجا آمده و مهم‌تر این‌که تفاوت میان آنها چیست؟

کد خبر: ۶۱۵۵۰۴

تازه‌ها از جنوب شرقی آسیا

هایان که فیلیپین و ویتنام را سیاهپوش کرد، بار دیگر به یادمان انداخت که تمام قدرت و کنترل بشر روی پدیده‌های ریز و درشت دربرابر خشم طبیعت چاره‌ای جز به زانو درآمدن ندارد. این توفان سهمگین که بیش از 270 کیلومتر بر ساعت سرعت داشت، فقط در فیلیپین حدود 10 هزار نفر را کشته‌است.

توفان شدید دیگری که اواخر مهرماه سواحل شرقی کشور هند را درهم کوبید، نه‌تنها بیشتر از ده‌ها کشته برجای گذاشت، بلکه بیش از نیم میلیون نفر را نیز مجبور به ترک خانه‌های خود واقع در مناطق پست و آسیب‌پذیر ساحلی کرد.

این گردباد که فایلین نام داشت (در زبان تایلندی به معنای یاقوت کبود است) یکی از قوی‌ترین توفان‌هایی است که از زمان وقوع گردباد اودیشا که سال 1999 در همان منطقه ده هزار نفر کشته برجای گذاشت تاکنون رخ داده است. سرعت بادهای توفان فایلین در زمان اوج خود حتی به بیشتر از 257 کیلومتر در ساعت هم رسید.

تفاوت توفان، هاریکن و سیکلون

در اصل همه این عبارات پدیده‌های جوی مشابهی هستند و دانشمندان فقط بسته به محل وقوع، نام‌های گوناگونی به آنها می‌گویند. به عنوان مثال در اقیانوس اطلس و در شمال اقیانوس آرام تغییرات ناگهانی و شدید هوا را توفان می‌خوانند. اما در جنوب شرقی اقیانوس هند و جنوب غربی اقیانوس آرام به همان تغییرات جوی، سیکلون یا گردبادهای حاره‌ای گفته می‌شود. برای آن‌که به یک کولاک یا باد شدید نام هاریکن، توفان یا سیکلون اطلاق شود؛ باید سرعت آن حداقل 119 کیلومتر در ساعت باشد. اما اگر سرعت یک هاریکن به 179 کیلومتر در ساعت برسد، باید آن را در رده هاریکن‌های شدید طبقه‌بندی کرد. در عین حال اگر سرعت توفان نظیر آنچه در مورد اوساگی
ـ شدیدترین توفان حاره‌ای سال 2013 ـ اتفاق افتاد به 241 کیلومتر در ساعت برسد، آن‌گاه برای آن عنوان ابرتوفان یا توفان فوق‌شدید مناسب‌تر خواهد بود.

فصول متفاوت

در اقیانوس اطلس، آغاز فصل تندبادهای شدید از اواسط خرداد ماه تا اوایل آذر است. اما در بخش شمال شرقی اقیانوس آرام، فصل توفان‌ها به طور رسمی از بیست‌وپنجم اردیبهشت شروع خواهد شد و تا اوایل آذر ادامه پیدا خواهد کرد. در شمال غربی اقیانوس آرام نیز توفان‌ها بیشتر اواخر تیرماه تا اواسط آذر شایع است، اما برعکس در شمال اقیانوس هند می‌توان اواسط فروردین تا اواسط آذر شاهد وقوع سیکلون‌ها بود. اما این توفان‌های عظیم تحت
هر عنوانی که خوانده شوند، قابلیت دارند غارت و ویرانی را به غایت برسانند. براساس گزارش‌های سازمان ملی اقیانوسی و جوی کشور آمریکا چشم‌توفان یا ناحیه‌ای با هوای آرام که اغلب در میانه توفان‌های شدید حاره‌ای پدید می‌آید، جایی است که فشار در آن به حداقل می‌رسد و برعکس درجه حرارت هوا حداکثر است.

براساس آمارها پهنای این منطقه می‌تواند 48 کیلومتر باشد و حتی در برخی شرایط به 200 کیلومتر هم برسد. اما قوی‌ترین توفان‌ها که براساس مقیاس سفیر ـ سیمپسون در پنج رده جای می‌گیرند، حتی می‌توانند سرعتی حدود 250‌کیلومتر بر ساعت هم داشته باشند.

لازم به یادآوری است این مقیاس که بر مبنای سرعت باد است، مشخصا واجد یک تا پنج رده‌ عمده است. در این مقیاس همچنین میزان آسیب وارده توسط توفان به طور مشخص تعیین می‌شود.

با استفاده از ماهواره‌ها و همچنین مدل‌های کامپیوتری می‌توان وقوع توفان‌هایی از این دست را از چند روز قبل پیش‌بینی و حتی ردیابی کرد. اما درسی که در همین اواخر از توفان سندی گرفته شد، نشان داد مسیری که یک هاریکن یا توفان یا سیکلون بعد از شکل‌گیری طی می‌کند می‌تواند بسیار گمراه‌کننده باشد.

هاریکن سندی که اواخر مهر ماه سال گذشته از کارائیب آغاز و سپس سواحل کشورهای جامائیکا، هائیتی، باهاما، کوبا و شرق و شمال شرق آمریکا را درنوردید، یکی از فاجعه‌بارترین توفان‌هایی بوده که تاکنون در اقیانوس اطلس شکل گرفته است.

تاثیرات گرمایش جهانی

در سال‌های اخیر دانشمندان این فرضیه را مطرح کرده‌اند که تاثیرات فعالیت‌های انسانی همچون گرمایش جهانی روی توفان‌ها نه‌تنها آنها را قوی‌تر از پیش ساخته بلکه حتی دفعات تکرار آنها را هم بیشتر کرده است. این فرضیه قویا بر این مساله تاکید دارد که درجه‌حرارت بیشتر جو مسلما با افزایش درجه‌حرارت آب دریاها و وقوع توفان‌ها در ارتباط است.

حتی آمارها نیز تا اندازه‌ای این فرضیه را ثابت می‌کنند. به عنوان مثال همان طور که اشاره شد از میان پنج رده‌بندی مقیاس سفیر ـ سیمپسون برای توفان‌ها، سه تای آخر می‌توانند بسیار مشکل‌ساز باشند، در حالی که از دهه 1970تا اوایل دهه نخست میلادی، تعداد توفان‌های رده چهار و پنج این مقیاس حدود 2 برابر شده است.
در عین حال، هم مدت زمان سیکلون‌های حاره‌ای و هم شدت بادهای آنها نسبت به 50 سال گذشته 50 درصد افزایش داشته است.

با وجود این همه اینها فقط روایت‌های آماری هستند و هنوز هیچ جمع‌بندی علمی نتوانسته رابطه میان گرمایش جهانی و توفان‌ها را به اثبات برساند. طبق آخرین گزارش پانل بین دولتی تغییرات اقلیمی، متوسط سرعت بادهای سیکلونی حاره‌ای رو به افزایش است، هرچند این افزایش ممکن است شامل حال تمام اقیانوس‌های جهان نشود. اما در هر صورت به نظر می‌رسد میزان تکرار توفان‌های حاره‌ای در سطح جهان یا افزایش پیدا خواهد کرد یا حداقل به همین صورت فعلی باقی خواهد ماند.