زاهدان، کلانشهری با مشکلات کلان

عضو شورای پژوهشی شهرداری زاهدان با بیان این‌که تمام مشکلات پیش روی شهر زاهدان ناشی از ناهماهنگی و نبود برنامه‌ریزی توسعه‌ای است، به مهر می‌گوید: شهر زاهدان در ابتدای پیروزی انقلاب فقط 80 هزار نفر جمعیت را در خود جای داده بود و اگر امروز شاهد بسیاری از تحولات ناهمگون هستیم، باید پاسخ آن را در نگاه نادرست برنامه‌ریزان شهری از همان ابتدا تا‌کنون جستجو کرد.

دکتر عیسی ابراهیم‌زاده با بیان این‌که گسترش فیزیکی شهرها در دنیا براساس برنامه، اصول و قاعده علمی انجام می‌شود، اما در زاهدان این اتفاق نیفتاده است، می‌افزاید: به‌طور مثال در مناطقی مانند خیابان بهشتی به ازای هر واحد مسکونی قدیمی به طور متوسط با چهار نفر ساکن اکنون مجتمع‌های 20واحدی احداث شده است که حداقل 50 نفر در آنجا ساکن هستند، در حالی که شهرداری گنجایش ارائه خدمات به این جمعیت را ندارد.

وی تاکید می‌کند: شهر زاهدان بر اساس جمعیت فعلی (800 هزار نفر) باید در سطح فیزیکی محدودتر از چیزی که اکنون هست ساماندهی و بسیاری از فضاها به خدمات شهری، آموزشی، بهداشتی، درمانی، فضای سبز و پارکینگ اختصاص داده می‌شد.

ابراهیم‌زاده با بیان این‌که متاسفانه یک شرکت خصوصی از 25 الی 30 سال گذشته ساخت تمام شهرهای استان را دراختیار گرفته، در حالی که هیچ کدام از طرح‌های آن برمبنای علمی و برنامه‌ریزی صحیح نبوده است، می‌گوید: طی 20‌سال اخیر بارندگی شدیدی در مرکز استان رخ نداده است، اما در صورت یک بارندگی شدید و به دلیل این‌که بسیاری از فضاهای باز شهری که قابلیت نفوذپذیری باران را دارد، از سوی واحدهای تجاری، اداری، مسکونی و صنعتی مسدود یا محدود شده است، یک سوم شهر زاهدان در زیر آب مدفون خواهد شد.

وی خاطرنشان می‌کند: شیب شهر زاهدان از غرب و جنوب غرب به سمت شمال و شمال شرق است و حوضه آبگیر شهر، از غرب شهر به طرف گوربند است که زمانی تنفس‌گاه شهر و محل نفوذپذیری سفره‌های آب زیرزمینی محسوب می‌شد، اما اکنون در تمام این منطقه شهرک‌های مسکونی متعدد احداث شده و خطر سیل را بالقوه ساخته است.

این مسئول با بیان این‌که کمربندی شهر به عنوان آخرین نقطه توسعه ایجاد شده، اما به دلیل تصمیمات غیرمنطقی نیمی از شهر بعد از کمربندی واقع شده است، می‌گوید: علاوه بر این احتمال نفوذ فاضلاب در آب‌های زیرزمینی در آینده و آلودگی این آب‌ها از دیگر مشکلاتی است که ممکن است به‌دلیل ساختار نامناسب شهری در آینده با آن روبه‌رو شویم.

پژوهش روی کاغذ

این عضو هیات علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان در عین حال از تهیه برنامه پنج ساله برای شهر زاهدان و راه‌اندازی مرکز پژوهش‌های شهرداری به عنوان اقدامات مناسب در زمینه برنامه‌ریزی برای توسعه علمی شهر خبر می‌دهد و می‌افزاید: اما متاسفانه بسیاری از این طرح‌ها روی کاغذ باقی می‌ماند!

رئیس کمیسیون عمران و خدمات شهری در دور سوم شورای اسلامی شهر زاهدان نیز با بیان این‌که یکی از دلایل ناهمگونی در شهر زاهدان این است که مردم همیشه از برنامه‌ریزان شهری جلوتر بوده‌اند، می‌گوید: به طور مثال در محله‌های حاشیه شهر زاهدان اعم از باباییان، جاده قدیم، شیرآباد و کریم‌آباد به دلیل این‌که برنامه‌ریزی شهری وجود نداشته است، مردم در ابتدا و بدون این‌که سرانه‌های لازم ازجمله معابر، فضاهای عمومی، تفریحی و تربیتی برای آن تعریف شود، زمین‌ها را خط‌کشی کرده‌اند.

محمدرضا کوچک‌زایی با بیان این‌که متاسفانه ساخت شهر زاهدان با برنامه‌ریزی پیش نرفته است، می‌افزاید: در بحث هدایت آب‌های سطحی، شیب طبیعی و مناسبی در شهر زاهدان وجود دارد که تاکنون از این فرصت بهره‌برداری نشده و متاسفانه سال‌هاست که ظرف 20 دقیقه بارندگی، زاهدان به زیر آب می‌رود.

وی نبود نظام مدیریت واحد شهری و جزیره‌ای عمل‌کردن دستگاه‌های اجرایی را از جمله مشکلات دیگر در این خصوص می‌داند و تصریح می‌کند: در طرح تفصیلی شهر زاهدان که از سوی سازمان مسکن و شهرسازی به‌اجرا درآمد، برای زمین‌های متعلق به شهرداری کاربری عمومی و زمین‌های متعلق به سازمان مسکن و شهرسازی کاربری‌های تجاری و درآمدزا تعریف شده و به این ترتیب فقط منافع سازمان‌ها و نه عموم شهر در این طرح دیده شده است.

ادارات دولتی عوارضی پرداخت نمی‌کنند

رئیس پیشین کمیسیون عمران و خدمات شهری شورای اسلامی شهر زاهدان با بیان این‌که ادارات دولتی از بابت ساخت و سازهای خود عوارضی به شهرداری پرداخت نمی‌کنند، یادآور می‌شود: به‌طور مثال دانشگاه سیستان و بلوچستان بیش از 230 میلیارد تومان بابت ساخت‌وساز به‌شهرداری زاهدان بدهکار است و دیگر دستگاه‌ها از جمله نیروی انتظامی نیز حتی یک ریال بابت ساخت‌وسازهای خود به شهرداری عوارض پرداخت نکردند که همین مساله موجب ضعف شهرداری و اجرا نشدن طرح‌های آن می‌شود.

علیرضا زاهدی، رئیس پیشین کمیسیون حقوقی و اقتصادی شورای اسلامی شهر زاهدان نیز با بیان این‌که 7درصد از اصول قانون اساسی به امر شوراها اختصاص داده شده، ولی متاسفانه قانون شوراهای شهر و روستا ناقص اجرا شد و همه اختیارات شوراها در نظر گرفته نشده است، می‌گوید: با اجرا شدن کامل قانون، شوراها می‌توانند با ارائه مصوبات از محل اضافه درآمد فرهنگسرا، مدرسه و دیگر اماکن رفاهی و تفریحی بسازند و این نکته قابل پذیرش نیست که شهرداری زمین‌های شهر را برای کسب درآمد به فروش برساند.

یکی از اعضای کمیسیون فرهنگی و رئیس کمیسیون خدمات شهری دور دوم شورای اسلامی شهر زاهدان نیز خاطرنشان می‌کند: چون از ابتدا ساخت‌وساز خیابان‌های شهر زاهدان با نقشه علمی و طبق اصول برنامه‌ریزی شهری انجام نشده و مجتمع‌های زیادی خارج از قوانین شهرسازی و بی‌توجه به معماری اصولی ساخته شده ‌است، بنابراین شهرداری به لحاظ ارائه خدمات، توان و درآمد متناسب با جمعیت را ندارد.

غلامحسین نارویی‌نژاد یادآور می‌شود: استان پهناور سیستان و بلوچستان به مرکزیت شهر زاهدان با 1300کیلومتر وسعت از شمال به جنوب به اندازه سه استان کشور مساحت دارد که به لحاظ بافت فرهنگی، اجتماعی، قومی و مذهبی قابل قیاس با دیگر استان‌های کشور نیست و مردم از هر نقطه کشور با آداب و رسوم و فرهنگ‌های مختلفی در آن زندگی می‌کنند، بنابراین پیچیدن نسخه واحد برای کار در شهرداری‌ها اقدام مناسبی نیست.

به گفته وی، گاهی مشاهده می‌شود به دلیل وجود مشکل در زیرساخت‌های شهری در بارندگی یک ساعته سیلاب وارد منازل مردم شده و تعداد زیادی واحد مسکونی بویژه در حاشیه شهر تخریب می‌شود.