معادله چندمجهولی فیسبوک در ایران

بپذیریم یا نپذیریم، اما این اتفاقات افتاده؛ فیسبوک یک​هفتم از کل جمعیت کره زمین را در خود گرد آورده و از طرف دیگر ماجرای دسترسی داشتن یا نداشتن به آن به دغدغه مهم سیاستگذاران فضای مجازی در ایران تبدیل شده است. از نظریه‌پردازی‌های رسانه‌ای ‌و سیاسی و چالش‌های حقوقی مرتبط با فیسبوک اگر بگذریم، بررسی سرنوشت این سایت در ایران، پیوستگی عمیقی با سال 88 دارد، اینقدر که شاید بتوان این مقطع زمانی را نقطه عطف داستان فیسبوک در ایران برشمرد.

پرداختن به جزئیات این ماجرا، مثنوی هفتاد منی است که هم بارها قبلا مورد اشاره قرار گرفته و هم از حوصله این نوشتار خارج است، اما خلاصه‌اش این است که به دلیل چالش‌های امنیتی، مراجع انتظامی و امنیتی به فیسبوک بدبین شدند و این سایت به محاق فیلترینگ رفت، فیلترینگی که تا همین امروز هم، باوجود همه گمانه‌زنی‌ها همچنان پابرجاست. البته چنان که افتد و دانی فیلترشدن فیسبوک در این سال‌ها هرگز به انسداد کامل دسترسی کاربران به این سایت منجر نشد و شاید تنها دامنه و تنوع ترفندهای دور زدن فیلترینگ در کشور را گسترده‌تر کرد، اما با همه این مسائل، چه شد که رفع فیلتر فیسبوک این‌گونه به موضوع داغ افکار عمومی در ایران تبدیل شد، اگرچه بعضی عوامل طی این مدت، از قبیل حضور بعضی چهره‌ها و مراجع رسمی در فیسبوک کمی در تلطیف فضا نقش داشت، اما سرنخ اصلی را باید در همین چند ماه قبل و روزهای روی کار آمدن دولت جدید جستجو کرد. کیست که نداند رویکرد مثبت دولت حسن روحانی به فیسبوک و حضور برخی اعضای کابینه ـ همچون ظریف، جهانگیری و ابتکار ـ و بعضی چهره‌های نافذ این دولت همچون حسام‌الدین آشنا در این سایت چقدر در تغییر نگاه رسمی نسبت به آن تاثیر داشته است. با این همه اما هنوز هم رفع فیلتر فیسبوک در ایران مخالفان سرسختی دارد، مخالفانی که اتفاقا دلایل محکمه‌پسندی هم دارند. در مقابل البته هواداران رفع فیلتر فیسبوک هم استدلال‌های قابل تاملی دارند و در این میان مردم و افکار عمومی هنوز چاره‌ای جز انتظار ندارند، انتظار برای این‌که در این زورآزمایی استدلالی، بالاخره یک کفه سنگینی کند و سرنوشت این سایت در ایران روشن شود، انتظاری که این بار البته انگار قرار نیست چندان طولانی شود.

عباس رضایی ثمرین / جام‌جم