منتقد سختگیر کارهایم هستم

شما از سال 64 بازی در نمایش‌های رادیویی را شروع کرده و بعد از دو سال، فعالیت سینمایی‌تان را آغاز کردید. با وجود این‌که رادیو خیلی به لحاظ مالی شرایط خوبی ندارد، چطور بعد از این همه سال رادیو را رها نکرده و هنوز هم در این رسانه فعالیت می‌کنید؟

این مساله در مرحله اول به انتخاب و علاقه خودم برمی‌گردد که فضای نمایش‌های رادیویی را دوست دارم. همیشه با انرژی کارم را انجام می‌دهم و برایش ارزش زیادی قائل هستم. از سوی دیگر شرایط هم در این مساله نقش مهمی داشته است. سال 64 که وارد رادیو شدم، یک پسر کوچولو داشتم. از آنجا که کار در رادیو زمان مشخصی داشت و براحتی می‌توانستم به کارم برسم و هم این‌که وقت کافی برای زندگی‌ و پسرم بگذارم، بنابراین به فعالیتم ادامه دادم. در مجموع علاقه و شرایط، نقش موثری برای حضورم در رادیو داشت.

شنوندگان رادیو وقتی نمایشی رادیویی را گوش می‌کنند نسبت به صداهایی که می‌شنوند برای خودشان تخیل می‌کنند. بنابراین تخیل سهم مهمی در کار رادیویی دارد. در واقع شنونده با توجه به صدایی که دریافت می‌کند، برای خودش تصویرسازی می‌کند.

این اتفاق برای شنونده هم جالب است و هم تنوع دارد. چون هر فردی برداشت متفاوتی نسبت به شخصیت‌ها و داستان‌های نمایش دارد. می‌توانم بگویم علاقه من هم به نمایش‌های رادیویی به دلیل همین تصویرسازی و تخیل ذهنیت شنوندگان است که هر کس با ذهن خودش نمایش را گوش می‌دهد. جذابیت دنیای نمایش رادیویی به همین مسائل است.

با توجه به این‌که نقش‌های زیادی را در رادیو بازی کرده‌اید، آیا تاکنون پیش آمده علاقه‌مند باشید نقشی را بازی کنید، اما آن نقش به شما پیشنهاد نشده باشد؟

خوشبختانه در طول این سال‌ها اجرای نقش‌های متفاوتی را به عهده داشت و با کارگردانان مختلفی کار کرده‌ام. هرکدام از این شخصیت‌ها حرفی برای شنوندگان داشته و مردم در ذهن خود از این شخصیت‌ها، تصویرهای مختلف ساخته‌اند.

بدون تردید در میان آثار رنگارنگی که حضور داشتم، باز هم علاقه‌مند به اجرای نقش‌های متفاوت هستم و دوست دارم با کارگردانان دیگر هم کار کنم. گاهی هم پیش آمده نقشی به من پیشنهاد شده، اما چون سر کار دیگری بودم، نتوانستم آن را قبول کنم.

وقتی نقشی به شما سپرده می‌شود، چگونه با آن مواجهه می‌شوید و برایش صداسازی می‌کنید؟

معمولا به این فکر نمی‌کنم که چگونه برای شخصیتی که به عهده دارم، صداسازی کنم یا صدایم را تغییر بدهم. وقتی کاری را قبول می‌کنم و در موقعیت قرار می‌گیرم، ناخودآگاه صدایی که لازم است در من شکل می‌گیرد و معمولا دغدغه این را ندارم که حالا باید چطور صداسازی کنم.

یعنی شما به صداسازی اعتقاد ندارید؟

نه این‌که اعتقاد نداشته باشم. صداسازی برای برخی نقش‌ها لازم است، ولی این طور نیست که این ویژگی را باید در نقش‌های مختلف رعایت کنم. هر نقشی خصوصیات خودش را دارد. آنچه برای من اهمیت دارد، این است که وقتی به جای نقشی صحبت می‌کنم​ ابتدا آن را درک کنم و بعد نسبت به شناختی که از نقش پیدا کردم، بقیه اتفاقات پشت سر هم شکل می‌گیرد.

شما در یکی از نمایش‌های رادیویی به کارگردانی اکبر زنجانپور نقش زنی را بازی کردید که خودش را به شکل افسر مرد در آورده بود. از آنجا که صدای شما ویژگی‌های زنانه دارد، چطور شد زنجانپور شما را برای این نقش انتخاب کرد؟

انتخاب من از سوی آقای زنجانپور برای چنین نقشی برای خودم هم خیلی عجیب و غریب بود و باورم نمی‌شد. اتفاقا خیلی از دوستان مثل شما می‌گفتند که صدای من کاملا زنانه است و به اصطلاح بم نیست که بتوانم این نقش را در بیاورم؛ اما نمی‌دانم آقای زنجانپور چه وی‍ژگی‌هایی در صدای من دیده بود که انتخابم کرد؛ اما ایشان معتقد بودند من از پس این کار بر می‌آیم و این اطمینان را داد که اگر تلاشم کنم حتما به نتیجه می‌رسم.

راستش این اولین باری بود که کارگردانی برای ایفای چنین نقشی به سراغم آمده بود. به همین دلیل این تنها نمایشی بود که من قبل از هر چیز به صدایم فکر کردم که باید چگونه آن را تغییر بدهم تا بتوانم این نقش را بخوبی بازی کنم وباید خودم را به جای زنی می‌گذاشتم که به دلیل شرایط تصمیم می‌گیرد خودش را به صورت افسر مرد در بیاورد. بنابراین برای درآوردن این نقش باید صداسازی می‌کردم. بعد از ضبط نمایش آقای زنجانپور هم از نتیجه کار خیلی راضی بود. خیلی تلاش کردم که بتوانم این نقش را درست اجرا کنم ، حتی دوستانی که این نمایش را شنیده بودند، فکر می‌کردند بازیگری مرد به جای این شخصیت صحبت کرده و زمانی که متوجه شدند من این کار را انجام دادم، خیلی شگفت‌زده شدند و برایشان جالب بود که چطور توانستم این کار را انجام بدهم.

بدون تردید صداسازی آن هم از جنس مردانه کار راحتی برای شما نبود.

بله، خیلی سخت بود و فشار زیادی روی من بود. زمانی که می‌خواستم این نقش را بگویم خیلی نگران بودم، اما آقای زنجانپور این اطمینان را به من ​داد که کار را به سرانجام خوبی می‌رسانم.

البته من همیشه بعد از پخش، کارهایم را گوش می‌کنم تا متوجه ایرادهایم شوم؛ اما شاید باور نکنید با وجود آن‌که مدت زیادی از پخش این نمایش گذشته، ولی جرات نکردم آن را گوش بدهم و از شنیدن آن می‌ترسم. من برای کارهایم منتقد خیلی سختگیری هستم و دوست دارم در هر نمایش بهتر از نمایش قبل باشم.

شما اشاره کردید برای کارهایتان منتقد سختگیری هستید؛ اما از شنیدن این نمایش واهمه دارید. فکر نمی‌کنید این مساله مغایرت با این هدف‌تان دارد؟

این نمایش استثنا و تنها نمایشی است که بعد از انجام کارم آن را نشنیدم. اتفاقا من همه کارهایم را می شنوم و مرتب هم از خودم ایراد می‌گیرم و حواسم به اشکالات کارم هست.

بیشتر در چه مواردی از خودتان ایراد می‌گیرید؟

ایرادهایم بیشتر تکنیکی است. وقتی کارهایم را می‌شنوم به خودم می‌گویم در این صحنه می‌توانستم این حس را بگیرم. ایرادهایی از این نوع است، اما به هر حال برای همان صحنه‌ها هم با موافقت کارگردان این‌گونه اجرا کردم.

شما زمانی تیپ‌های غمگین و غصه‌دار را زیاد بازی می‌کردید، اما اکنون کمتر سراغ چنین نقش‌هایی می‌روید؟

من کارهای متنوع زیادی انجام داده و نقش‌های سخت هم زیاد داشته ام؛ اما احساس می‌کنم نقش‌های غمگین، غصه‌دار و سوزناک خیلی اذیتم می‌کند. به همین دلیل کمتر چنین نقش‌هایی را می‌پذیرم، چون بازی کردن چنین نقش‌هایی​ فشار زیادی به بازیگر تحمیل می‌کند بویژه این‌که روح و روان آدم اذیت می‌شود. گرچه از افکت و موزیک برای نمایش رادیویی استفاده می‌شود، اما به هر حال بار اصلی روی بازیگر نمایش است.

وقتی بازیگر می‌خواهد حس شخصیت را درست در بیاورد خیلی انرژی می‌گذارد و همین مساله باعث می‌شود بار زیادی بر دوش‌ او باشد. البته من تجربه بازی در تئاتر، سینما و تلویزیون هم دارم؛ اما از آنجا که در رادیو فقط با صدا سر و کار داریم و بازیگر فقط به‌واسطه صدا باید تمام احساسات نقش را بروز بدهد به همین دلیل اجرای نقش در رادیو فشار زیادی به بازیگر تحمیل می‌کند.

شما در کارهای تصویری هم موفق عمل کرده‌اید، اما خیلی گزیده کار هستید.

نمی‌دانم چطور به این موفقیت رسیدم؛ اما باعث خوشحالی‌ام است که این اتفاق افتاده است. من همیشه تلاشم را می‌کنم و برای کارم انرژی لازم را می‌گذارم. دلیل گزیده کاری‌ام به این دلیل است که وقتی نقشی پیشنهاد می‌شود به دقت فیلمنامه را می‌خوانم؛ اگر احساس کنم نقش​ پیشنهاد شده چیز خاصی ندارد و من خیلی جای کار ندارم، آن را نمی‌پذیرم. شاید به همین دلیل هم تهیه‌کنندگان چون احساس می‌کنند هر نقشی را نمی‌پذیرم، نقش‌های معمولی را به من پیشنهاد نمی‌دهند.

فاطمه عودباشی‌ /‌ گروه رادیو و تلویزیون