سلطان صاحبقران

شاید یکی از معروف‌ترین کتاب‌ها در مورد ناصرالدین‌شاه را عباس امانت استاد تاریخ دانشگاه ییل نوشته باشد. او کتابی با عنوان قبله عالم نوشته که در انتشارات کارنامه به چاپ رسیده است. ایرج افشار هم کتابی در مورد تاریخ زمان ناصرالدین‌شاه نوشته که در نشر اساطیر به چاپ رسیده است. به این کتب باید کتاب‌های خان‌بابا بیانی، استاد تاریخ دانشگاه تهران و کتاب محمود حکیمی با عنوان ایران در عصر ناصرالدین‌شاه را هم افزود. به غیر از این کتب جامع، کتاب‌هایی هم در موضوعات خاص دوران ناصری به چاپ رسیده است. مثلا دکتر علی‌اکبر ولایتی به بحث از روابط خارجی دوران ناصری پرداخته یا خسرو معتضد در کتابی به حرمسرای ناصرالدین‌شاه پرداخته است. کتاب‌های متعددی هم در مورد سفرنامه ناصرالدین‌شاه نوشته شده، اما در کتابخانه‌ها و مراکز اسناد بزرگ کشور مثل کتابخانه ملی چهار کتاب هم با نگارش شخص شاه موجود است؛ یکی کتاب لغت‌های فرانسه به فارسی که ظاهرا شاه دستی در تدوین آن داشته است، دیگری کتاب دیوان اشعار او با تخلص ناصر، یکی هم کتاب داستانی که در بخش فرهنگی همین پرونده از آن یاد شد و یکی هم روزنامه خاطرات و سفرنامه‌های مکتوب ناصرالدین‌شاه به اقصی نقاط ایران و جهان.

اما سومین پادشاه قاجار برای فیلمسازان هم سوژه مناسبی بوده است. از ناصرالدین‌شاه آکتور سینما که بگذریم (چون فقط در اسم مربوط به دوره ناصری است و در اصل روایت از زمان مظفرالدین شاه آغاز می‌شود) ایرانیان دو سریال مهم به نام‌های سلطان صاحبقران اثر زنده‌یاد علی حاتمی و امیرکبیر اثر سعید نیکپور را در این رابطه دیده‌اند.

فیلم‌های سینمایی جنگجوی پیروز اثر مجتبی راعی و کمال‌الملک اثر زنده‌یاد علی حاتمی هم درباره دوران ناصرالدین‌شاه بوده است. در عین حال بد نیست بدانید که بت پترسن کارگردان نروژی هم فیلمی با عنوان ناصرالدین‌شاه و 84 زنش ساخته که در آن در قالب انیمیشن و بعضا با روایتی طنز به بررسی تاریخ این دوره از ایران می‌پردازد.