دزد بی‌صدای بینایی

اما جای خوشحالی است که این بیماری خطرناک با تشخیص و رسیدگی زودرس به کمک درمان‌های دارویی، لیزر و جراحی قابل کنترل و تا حد قابل توجهی درمان است. گرچه به گفته دکتر قاسم فخرایی، جراح و متخصص چشم، بیمار مبتلا به گلوکوم حتی پس از طی مراحل درمانی و کنترل بیماری‌اش باید تا پایان عمر تحت نظر قرار‌بگیرد.

این فوق‌تخصص گلوکوم در گفت‌و‌گو با جام‌جم می‌گوید: از آنجا که در بیشتر مبتلایان به آب سیاه، پیشرفت بیماری و اثرات تخریبی ‌آن بر عصب بینایی با نشانه‌های ظاهری چون کاهش و تاری دید همراه نیست، چکاپ‌های سالانه چشمی در همه افراد پس از چهل سالگی و بخصوص در کسانی که سابقه بیماری گلوکوم در خانواده‌شان وجود دارد، از عوارض حاد و غیرقابل برگشت بیماری آب سیاه جلوگیری می‌کند.

وقتی دیدتان تیره و تار می‌شود

از آنجا که درون کره چشم ما پر از مایع است که به طور دائم از طریق کانال‌هایی به بیرون از چشم نیز جریان دارد؛ نه‌تنها تغذیه بافت‌های داخلی چشم بخوبی ‌صورت می‌گیرد، بلکه فشار داخلی این عضو نیز با خروج مقادیر مشخصی از مایع داخلی آن تنظیم می‌شود. حال ممکن است علت‌های مختلفی از جمله علل ژنتیک، ارثی، مادرزادی و نیز ساختاری موجب بسته‌شدن این کانال‌ها و افزایش فشار داخل چشمی شود.

متخصصان چشم با شرح اثرات بسته‌شدن این کانال‌ها یا زاویه چشم در واقع به علت بروز بیماری آب سیاه می‌رسند و معتقدند: افزایش فشار داخل چشم موجب آسیب به عصب بینایی می‌شود؛ عصب اصلی انتقال‌دهنده پیام‌های بینایی به مغز که آسیب به آن موجب اختلال در میدان بینایی و در‌نهایت نابینایی می‌شود.

البته دکتر فخرایی با تاکید بر این‌که تخریب عصب بینایی در بیماری گلوکوم در بیشتر موارد بتدریج و بدون پیش آگهی اتفاق می‌افتد، می‌گوید: به دنبال بالارفتن فشار داخلی چشم ابتدا سلول‌های عصبی ‌چشم در اطراف میدان بینایی آسیب می‌بیند که با افت بینایی در شخص همراه نیست، اما وقتی این آسیب به مرکز بینایی برسد، بیمار در معرض نابینایی قرار‌می‌گیرد و درمان بیماری‌اش تقریبا ممکن نیست.

مبتلایان به آب مروارید در خطر نیستند

بیماری آب مروارید که با تارشدن عدسی چشم آغاز می‌شود و با افزایش تیرگی و کدر شدن عدسی، بینایی را دچار اختلال می‌کند و برخلاف آب سیاه براحتی و قبل از آن‌که آب مروارید کاملا درشت بشود، قابل درمان است. از آنجا که بیماران مبتلا به آب مروارید پیشرفته نیز دچار بسته‌شدن زاویه چشم می‌شوند و در خطر افزایش فشار داخلی چشم قرار می‌گیرند، این واهمه برایشان وجود دارد که درمعرض خطر ابتلا به آب سیاه نیز قرار بگیرند، اما دکتر فخرایی چنین احتمالی را بر اساس بررسی‌های صورت‌گرفته برای مبتلایان به آب مروارید بسیار بعید می‌داند.

این جراح چشم با تاکید بر این‌که درمان‌های آب سیاه اعم از لیزر، جراحی و دارو‌درمانی با هدف به تعویق‌انداختن سیر پیشرفت بیماری و جلوگیری از ورود آب سیاه به مراحل حاد خود صورت می‌گیرد، می‌گوید: خوشبختانه با امکانات درمانی و داروهای موثر فعلی در اغلب موارد اگر بموقع اقدام به درمان بشود، امکان توقف بیماری وجود دارد.

در آن دسته از بیمارانی که بیماری آب سیاه به شکل حاد و به طور ناگهانی بروز می‌کند به علت بروز علائم ظاهری چون قرمزی چشم، افت بینایی، دیدن هاله نور اطراف اجسام، سردرد و تهوع امکان کنترل بیماری با اقدامات اورژانسی وجود دارد، اما در موارد دیگر، تشخیص زودهنگام بیماری تنها از طریق چکاپ‌های سالانه بخصوص پس از چهل‌سالگی بویژه در شرایطی که زمینه ارثی نیز محتمل باشد، فراهم است.

گلوکوم؛ از نوزادی تا بزرگسالی

به گفته دکتر فخرایی، گلوکوم مادرزادی در نوزادان و شیرخواران با علائمی چون اشک‌ریزش، ترس از نور و جمع‌کردن پلک‌ها مشخص می‌شود. گاهی نیز قرنیه چشم بزرگ و کدر می‌شود. البته درمان آن در همان مراحل نوزادی از طریق جراحی ممکن است، اما این بیماری در بزرگسالان به غیر از مواردی که بیماری به طور ناگهانی و با درد، قرمزی، تاری دید، رویت هاله در اطراف نورها، سردرد و تهوع نمایان می‌شود تا به مراحل بسیار پیشرفته نرسد، هیچ‌گونه نشانه‌ای ندارد و هر فرد بظاهر سالمی نیز ممکن است به آن مبتلا باشد.

این فوق‌تخصص گلوکوم تاکید می‌کند: گلوکوم در بسیاری موارد ابتدا علامت خاصی ندارد. دید طبیعی بوده و دردی وجود ندارد، اما با ادامه‌یافتن بیماری، بیمار متوجه می‌شود هر چند اشیایی را که جلویش قرار دارند خوب می‌بیند، ولی اشیایی را که در کنار قرار داشته و باید از گوشه چشم به‌آنها نگاه کند، بخوبی‌ نمی‌تواند ببیند یعنی دید کناری ندارد. ناگفته نماند فشار بالای چشم، سن بالای 40 سال، سابقه فامیلی ابتلا به گلوکوم، دوربینی، فشارخون بالا، دیابت و استفاده درازمدت از کورتون‌ها می‌تواند فرد را مستعد ابتلا به گلوکوم کند.

پونه شیرازی‌ /‌ گروه سلامت