آتشی درآسمان هاست

از زمانی دور و آنقدر دور که هنوز مرز دقیقی بین حقیقت و افسانه وجود نداشت ، تلاشهای انسان برای دست یافتن به رویای پرواز آغاز شده بود.

کد خبر: ۵۸۶۲۳

ایکاروس اسطوره ای که با بالهای مومی ، خود را برای رسیدن به مرزهای آسمان آماده می کرد و زندگی خود را بر سر این سودا گذاشت و کیکاووس که با بستن عقاب به تخت خود و قراردادن طعمه بر سرنیزه های آن به فتح آسمان می اندیشید ، نمونه هایی از پیشگامان اسطوره ای این تلاشها هستند ، اما هنوز اندکی بیش از 100 سال از زمانی نمی گذرد که انسان توانسته است در عصر مدرن و به مدد نیروی موتور به رویای پرواز دست یابد و البته این صد سال ، صد سالی پرشتاب بود.
هنوز نیم قرن از این آغاز جدید نگذشته بود که انسان گام بزرگتری برداشت و توانست به رویای دیرینه تری به نام رسیدن به فراسوی جو زمین جامه عمل بپوشاند. بعد از آن بود که شرایط حاکم بر اوضاع و احوال سیاره ، انسان را وادار کرد هدف مهمتری را در پیش بگیرد و هنوز از پرواز برادران رایت 70 سال نمی گذشت که نخستین انسان ، گام بر سطح قمر آبله روی زمین نهاد و عصر جدیدی در اکتشافات فضایی آغاز شد.
برنامه فضایی که با فتح ماه باید وارد مرحله جدیدی می شد دنبال ابزاری می گشت که بتواند راه را برای برداشتن اهداف طولانی تر هموار کند.ابزاری که قابلیت رفت و برگشت به مدار زمین را داشته باشد و بتواند ابزارهای سنگین تر و فضانوردان بیشتری را با خود به مدار زمین ببرد، هدف اولیه مهندسان فضایی قرار گرفت.
اگرچه روس ها توانستند نسخه مربوط به خود را با موفقیت آزمایش کنند ، اما این امریکایی ها بودند که توانستند سیستم های حمل ونقل مداری خود یا همان شاتلهای فضایی را به جهان کاوشهای فضایی معرفی کنند، ابزاری که گام بلند انسان برای خیز برداشتن به سوی عرصه های جدید و اکتشافات آینده به حساب می آمد، اما راه رسیدن به آگاهی هیچ گاه ساده و بی مشقت نبوده است. در پایان هر ماموریت هر قطعه شاتل باید مورد بازرسی مجدد قرار گیرد.
میلی متر به میلی متر سطح بیرونی بررسی می شود تا نشانه ای از برخوردهای میکرونی که در فضای اطراف جو رخ داده ، بر سطح آن باقی نماند. قطعات الکترونیکی و مکانیکی ، همین طور برنامه های کامپیوتری آن بازسازی و دوباره بررسی می شود. همه این مراحل سخت و نفسگیر برای آن انجام می شود، که نسبت به سلامت و ایمنی فضانوردانی که قصد عزیمت به مدار زمین را دارند ، اطمینان حاصل شود، اما اگر همه این ملاحظات را هم مورد توجه قرار دهیم ، شاید نکته کوچکی بماند و همان نکته دیده نشده به فاجعه ای بزرگ منجر شود؛ همان طور که تا کنون 2 شاتل فضایی به دلیلی بسیار کوچک از دست رفتند و 14 فضانورد طی این دو ماموریت جان خود را از دست داده اند.
نخستین بار ، فضاپیمای چلنجر در حالی که تنها چند ثانیه از لحظه پرتاب سپری می شد، در برابر چشم هزاران نفر از مردمی که گرد آمده بودند تا پرتاب شاتل به فراسوی جو را از نزدیک تماشا کنند ، منهدم شد و هر 7 فضانورد آن ، در کمتر از چند ثانیه پس از پرتاب از بین رفتند. بررسی های آن حادثه و تحقیقاتی که از سوی ریچارد فاینمن ، فیزیکدان مشهور و صاحب نام برنده جایزه نوبل انجام شد، نشان از آن داشت که به دلیل استفاده از سیستم های سرمایشی ضریب ارتجاعی یکی از واشرهایی که رابط مخزن سوخت و موتور اشتعال بوده ، کاهش یافته و این واشر نتوانسته است در برابر نیروی وارد از سوی مخزن سوخت مقاومت کند.
پس از آن روند ، بازرسی ها با ضریب اطمینان بیشتری دنبال شد، تا این که پرتاب های شاتل به روند عادی خود بازگشت ، تا نوبت به صدوسیزدهمین پرواز شاتل رسید.
16 ژانویه سال 2003 میلادی ، پرتاب شاتل کلمبیا راس ساعت 39 و9 دقیقه به وقت محلی با موفقیت انجام شد. چند ثانیه پس از پرتاب قطعه بسیار کوچکی از زیر محزن سوخت جدا شد و با زیر بال چپ شاتل کلمبیا برخورد کرد. ضربه آنقدر جدی نبود که کسی توجه خاصی به آن نشان دهد، با وجود این در مرکز کنترل ، تلاشها برای بررسی برخورد آغاز و بلافاصله اعلام شد این برخورد هیچ خطری را متوجه شاتل نمی کند.طی قریب به 16 روز بعد خدمه شاتل یکی از موفق ترین ماموریتهای شاتل های فضایی را به انجام رساندند. 12بهمن سال 1381 ، تمام مراحل فرود تا پیش از ورود به جو زمین با موفقیت پیش رفت. سرانجام شاتل وارد جو زمین شد.
تنها 16 دقیقه بعد قرار بود شاتل با فرود در باند فرود کیپ کاناورال به ماموریت خود پایان دهد؛ اما 16دقیقه آخر این ماموریت 16 روزه هیچ گاه به پایان نرسید.
زمانی که شاتل وارد جو زمین شد ، تعدادی از رصدگران آماتور ماهواره ها اعلام کردند ردی مرموز از ورود شاتل را رویت کرده اند. مراجعه علاقه مندان به سایتهای اطلاع رسانی یکباره قطع شد و چند دقیقه بعد ، خبری کوتاه به تمام گمان هایی که طی چند دقیقه به ذهن ناظران علمی رسیده بود ، پایان داد.«شاتل فضایی کلمبیا هنگام ورود به جو زمین و 16 دقیقه مانده به فرود از دست رفته است.»

شاتل فضایی کلمبیا هنگام ورود به جو زمین و 16 دقیقه مانده به فرود از دست رفت

بلافاصله تیمهای تحقیق به جستجوی 4 ایالتی پرداختند ، که قطعاتی از ابعاد چند سانتی متری تا چند متری باقی مانده شاتل در آنها پراکنده شده بود.سرعت شاتل هنگام ورود به جو چندین برابر سرعت صوت بود و در آن سرعت ، امیدی به زنده ماندن گروه باقی نبود.
ریک هازبند ، ویلیام مک کول ، دیوید براون ، کالپانا کاوال ، مایکل اندرسون ، لورا کلارک و یان رامون ، قربانیان تراژدی (STS-107 نام اختصاری ماموریت کلمبیا) بودند. بلافاصله تمامی پروازهای فضایی متوقف شد و تیم تحقیق کار خود را آغاز کرد.کسی گمان نمی کرد تا 2 سال پس از آن باز هم پروازهای مهمترین ابزار سفرهای فضایی انسان به مدار زمین متوقف بماند.از همان ابتدا هم تمام حدس ها به برخورد زمان پرتاب موکول شد و خیلی زود مشخص شد که همان پرتا ب اولیه باعث وقوع فاجعه شده و چندین ماه بررسی نشان داد که همان برخورد ابتدایی باعث شده سپر حرارتی در زین بال چپ بشدت آسیب ببیند و در نتیجه هنگام بازگشت که دمای زیر بالها افزایش یافته است ، بالها نتوانسته اند تعادل خود را حفظ کنند و تعادل فضاپیما به هم خورده و سقوط اتفاق افتاده است.
با مشخص شدن دلیل سقوط بحث ها برای افزایش ضریب ایمنی پروازها افزایش یافت و باعث شد ایمن سازی پرواز STS-114که قراراست با شاتل فضایی دیسکاوری صورت بگیرد، با وسواس بیشتری ادامه پیدا کند.سرانجام با چندین بار تاخیر، ماموریت بازگشت برای بهار سال 1385 خورشیدی تنظیم شده است. فرماندهی این ماموریت مهم را کلنل ایلین کالینز بر عهده دارد. او نخستین فرمانده زن شاتلهای فضایی و نخستین خلبان زن این شاتلها بوده و شایسته ترین فرمانده شاتلها برای بر عهده گرفتن مهمترین مسوولیت پروازهای مداری بخصوص در ماموریت بازگشت تشخیص داده شده است ، ضمن این که در این پرواز فضانوردی ژاپنی نیز با تیم همراه خواهد بود. در این ماموریت ، قرار است ضمن آن که شاتل به ایستگاه بین المللی فضایی الحاق می شود ، عملیات تکمیل آن را که از زمان سقوط کلمبیا به طور چشمگیری کاهش پیدا کرده بود، از سر بگیرد و در عین حال ، امکان بازیابی و عملیات نجات را در صورت بروز مشکلی خاص تمرین کنند.
در آینده ای نزدیک نسل جدیدی از شاتلهای فضایی ساخته خواهد شد و تا آن هنگام ، سه شاتل فضایی باقی مانده وظیفه عمده رفت وآمد به فراسوی جو زمین را بر عهده خواهند داشت.

ماهیت شاتل هاشاتل ها

ابزارهای رفت و برگشتی هستند ، که امکان سفر به مدار زمین و بازگشت به زمین را مهیا می کنند.شاتل ها که تا کنون 5 نمونه از آنها ساخته شده و به تناوب به کار گرفته می شوند ، سفر خود به مدار زمین را با کمک دو موشک جانبی آغاز می کنند. تانک اصلی که مملو از سوخت مایع است ، به همراه دو موشک کمکی که به آن متصل است ، باعث می شود این غول بزرگ بر شتاب گرانش جاذبه زمین غلبه کند و اصطلاحا به سرعت فرار زمین برسد، تا بتواند خود را تا ارتفاع مورد نظر بالا ببرد. این موشکهای کمکی و مخزن غول پیکر سوخت دقایقی بعد از پرواز از آن جدا می شوند، تا بدنه اصلی شاتل به ماموریت اصلی خود بپردازد. شاتلها ممکن است برای قرار دادن ماهواره ها در مدار زمین یا انجام آزمایش های مداری و یا انتقال فضانوردان به ایستگاه بین المللی به فضا برخیزند.
معمولا مدت ماموریت شاتل در فضا حدود 2 هفته تعیین می شود و هر شاتل در پایان ماموریت خود - که ممکن است همراه با راهپیمایی های فضایی فضانوردان باشد - خود را برای بازگشت به زمین آغاز می کند. این سفینه های بزرگ برای بازگشت خود از هیچ ابزار کمکی یا موتور جنبی استفاده نمی کنند. فرود این غول بزرگ سفید رنگ بیشتر شبیه فرود یک هواپیمای گلایدر بدون موتور است و ورود به جو زمین باعث می شود سرعت فرود ، تا حد قابل توجهی کاهش پیدا کند و سپر حرارتی ، وظیفه محافظت از شاتل را از حرارت بالایی که هنگام ورود شاتل به جو زمین و در اثر اصطکاک به وجود می آید ، بر عهده دارد.