آدم ها و نقاب ها

رفتار آدمیان در اجتماعی که زندگی می کنند، براساس کنش متقابل تنظیم می شود. ما و دیگری در هماهنگی آشکار و نهان با هم به سر می بریم . این که بخواهی یا تصمیم گرفته باشی در دل اجتماع چون جزیره ای دور افتاده عمل کنی ، نه تنها امکانپذیر نیست که حتی به زیان آدمی هم تمام می شود. هر گونه دورویی در چنین وضعیتی از دیدگاه فردی به شکل گیری فردی غیرقابل اعتماد و از دیدگاه اجتماعی به از هم گسیختگی در نظام اجتماعی می انجامد. دورو شخصیتی غیراجتماعی و متناقض است . در عین حال که با اجتماع زندگی می کند، از آن فاصله می گیرد شاید از این روست که همواره در قضاوت دیگران همواره به ابعاد منفی شخصیت آنها توجه نشان می دهد. این در حالی است که همین فرد هنگامی که با شخص مورد نظر از نزدیک برخورد می کند، با رفتاری کاملا تظاهرآمیز چیزی خلاف عقیده قبلی خود را به نمایش می گذارد. حمید پورنگ ، کارشناس و پژوهشگر مسائل اجتماعی در تحلیل این موضوع با اشاره به مصادیقی از رفتار دو رویانه می گوید: «استفاده از کلمات ناشایست ، دست انداختن و ریشخند کردن همه بخشهایی از رفتارهای دو رویانه است .» در چنین مواقعی به عقیده وی : «افراد در برابر هم نمایش ماهرانه ای از وحدت و دوستی ارائه می دهند؛ مثلا یک زن و شوهر با وجود اختلافات شدید در یک صحنه میهمانی کاملا هماهنگ جلوه می کنند، یا یک کارمند در حالی که چندان علاقه ای به مدیر خود ندارد مدام از او تمجید می کند.» وی در توضیح بیشتر با استفاده از تحلیل نقش ها به عنوان یکی از تحلیل هایی که در زندگی اجتماعی کاربرد فراوان دارد می گوید: «مساله نگران کننده آن است که تعداد رفتارهای پشت صحنه زیاد شود و در ضمن میان رفتارهای پشت صحنه تضاد میان رفتارهای روی صحنه و پشت صحنه زیاد شود.» به اعتقاد وی در چنین وضعیتی این احتمال وجود دارد که مردم در یک اجتماع یاد می گیرند یا مجبور می شوند که واقعیت خویش و نیت واقعی خود را پنهان کنند. به همین خاطر می توان دورویی را یک ضعف اکتسابی به شمار آورد که شرایط فرهنگی و اجتماعی در تقویت یا تضعیف آن نقش بسیاری دارد.» همه ما شاهد بوده ایم که به عنوان مثال بعد از رفتن مهمانان و عزیمت آنها به منزل خود چگونه به تمسخر رفتارهای شان اقدام کرده ایم. در سطح فردی دورویی با چنین اشکالی قابل مشاهده است . یک کارمند در مقابل رئیس اداره به تمجید و تحسین از وی می پردازد، در حالی که هیچ علاقه و اعتقادی به عملکرد او ندارد. در سطح ملی نیز به عنوان مثال در تحلیل شخصیت یا عملکرد یک سیاستمدار به دوگانگی در اظهارنظر پناه برده ، از برملا ساختن نیت واقعی خود در انظار عمومی پرهیز می کنیم . پورنگ در توضیح علل رشد چنین پدیده ای می گوید: «در توضیح علل بروز و ظهور این پدیده منفی می توان آن را بازتاب شرایط اجتماعی به شمار آورد. فشارهای محیطی است که مانع بروز واقعی شخصیت و تمایلات فرد می شود». در چنین حالتی فرد در انظار عمومی به شکلی رفتار کرده که مورد پسند نظم مسلط بوده است . این وضعیت خود به خود به شکل گیری رفتار درونی و بیرونی در درون فرد شده است. محل تجلی این رفتار دوگانه در زندگی بیرونی ما بوده است . در چنین مواقعی با تمایل افراد به سمت یک نوع فردگرایی منفی ، روند حرکت اجتماعی و ارتباطات آن به اختلال دچار می شود. دورویی صفت و مشخصه ناپسندی است . ناپسند از آن رو که میان افراد اجتماع تخم نفاق افکنده ، اعتمادشان را به همدیگر از بین می برد. جامعه شناسان و کارشناسان مسائل اجتماعی در تحلیل این صفت ناپسند و گسترش آن در یک جامعه به دو دسته تحلیل روان شناسی شخصیت و تحلیل های اجتماعی مراجعه می کند. در تحلیل های روان شناختی به فرد به عنوان مجری این رفتار غیرعادی ، خصایصی نسبت داده می شود. این خصایص منفی به گسترش روحیات ضداجتماعی و غیرعادی می انجامد ، او در پی موفقیت به دروغ پناه می برد. این دروغ چه ریشه در ترس او داشته باشد چه ریشه در خودخواهی منجر به شکل گیری رفتار متظاهرانه می شود. در حالت اجتماعی نیز بستر اجتماعی آماده شکل گیری این رفتار می شود شرایط نامناسب ، نقشهای نامناسب به وجود می آورد. نقش نامناسب رفتارهای نامناسب به وجود می آورد. یکی از این رفتارهای نامناسب نفاق و دورویی است. این دورویی صداقت اجتماعی را از بین می برد و بدبینی را در جامعه گسترش می دهد.