چغازنبیل پدیده‌ای در دل تاریخ

زیگورات چغازنبیل، نمونه‌ای از هنر ایلامی است. این بنا یکی از زیباترین آثار باستانی ایران است که سال 1933 از سوی براون، افسر زلاندی کشف شد و از سوی هیات گیرشمن در سال‌های 1951 تا 1962 به طور کامل از زیر خاک بیرون آمد. زیگورات در مرکز شهر دور ـ اونتاش قرار داشت که سال 640 پس از میلاد به فرمان آشور بانی‌پال در جنگ با هومبان هالتاش، آخرین شاه ایلام ویران شد. مکان جغرافیایی زیگورات چغازنبیل در ۴۵ کیلومتری جنوب شهر شوش و 35 کیلومتری غرب شهر شوشتر، در نزدیکی منطقه باستانی هفت‌تپه قرار دارد. دسترسی به این اثر باستانی از جاده‌ای انحرافی در جاده شوش به اهواز و همچنین از جاده شوشتر به هفت تپه (جاده کشت و صنعت کارون) فراهم است.

زیگورات، پرستشگاهی است که ایلامی‌ها برای خدایان خود ساخته بودند. این بنای مربعی 105 متر طول و عرض و 52 متر ارتفاع داشته است و اونتاش ناپیریشا، شاه ایلام در قرن سیزدهم پیش از میلاد آن را ساخته است. بنا از آجر است و روی آجرهای آن نوشته‌های زیادی به خط ایلامی دیده می‌شود که روی آنها مطالبی تقریبا یکسان نوشته شده است. زیگورات چغازنبیل، پنج طبقه بوده و در طبقه بالا معبد اینشوشیناک قرار داشته است. او خدای ایلامی است که حافظ شوش پایتخت ایلامیان بوده است.

مردم شوش باستان عقیده داشتند این خدا از این مکان به آسمان می‌رود و سپس به زمین باز می‌گردد. در تمام طول بنا آبراه‌هایی دیده می‌شود، شاید دلیل آنها حفاظت از بنا در مقابل باران‌های سیل‌آسای محل است. دورتادور بنا سنگفرش است و در بعضی سنگفرش‌ها، آثار جای پای بچه دیده می‌شود. دلیل آن تاکنون نامعلوم است. در شمال غربی بنا پناهگاه‌های کوچکی دیده می‌شود که مربوط به خدای ایلامی ایشنیکراب است. درون محوطه یک ساعت خورشیدی بزرگ دیده می‌شود.

معماری زیگورات

طبقه اول 105 متر در 105 متر است و یک متر از سطح زمین بالاتر است و دیوارهایش سه متر عرض دارد. طبقه دوم 8 متر ارتفاع و حدود 16 متر عرض دارد. در نمای شمال شرقی و شمال غربی ورودی‌هایی بوده است که با پله به آنها تردد می‌کردند. این طبقه اتاق‌هایی داشته که در ارتفاع 6 متری آنها، طاق‌هایی به عرض 10/2 و طول حدودی 8 تا 10 متر روی آنها را پوشانده بودند. اتاق‌های طبقه اول با ورودی‌های طاق‌داری به ارتفاع 4 متر به هم راه داشته‌اند؛ ولی اتاق‌های طبقه دوم از هم مستقل هستند و هر اتاق فقط از طریق پلکان خود قابل دسترسی است. این بنا به وسیله میلیون‌ها خشت و هزاران آجر ساخته شده است که حدود 5000 آجر آن نوشته دارد و اکثر آنها متن واحدی دارند. آجرها به وسیله مهر مکتوب نشده‌اند و هرکدام جداگانه با دست نوشته شده‌اند و این نشان می‌دهد ایلامی‌ها از خط برای تزیین استفاده کرده‌اند.