سریال‌هایی که فیلم می‌شوند

مینی‌سریال‌ها مجموعه‌های نمایشی هستند که داستانشان را در پنج یا شش قسمت روایت می‌کنند. معمولا پخش مینی‌سریال به صورت شبانه از ابتدای هفته آغاز می‌شود و تا آخر هفته به پایان می‌رسد.

شبکه‌های مختلف تلویزیونی در چند ماه گذشته با تبدیل سریال‌ها به تله‌فیلم ثابت کردند که بین این دو قالب نمایشی نیز می‌توان پیوند و آشتی برقرار کرد. از ابتدای سال جدید شاهد بودیم که خیلی از سریال‌های مطرح به صورت خلاصه و در قالب فیلم تلویزیونی در جدول پخش قرار گرفتند.

نابرده رنج، خداحافظ بچه، قرارگاه مسکونی، سال‌های برف و بنفشه، سه‌دونگ سه‌دونگ، موج و صخره، مرد نقره‌ای، چک برگشتی، دارا و ندار، یک مشت پر عقاب، مامور بدرقه، عمارت فرنگی و عید امسال از جمله سریال‌هایی بودند که با تدوینی مجدد به تله‌فیلم تبدیل شدند و با سر و شکلی جدید عرضه شدند.

تبدیل سریال‌ها به تله‌فیلم را از چند زاویه می‌توان مورد بررسی و ارزیابی قرار داد؛ نخستین مساله شتاب و سرعت زندگی‌های روزمره آدم‌های معاصر است که در آن وقت کمتری برای سرگرم شدن و پرکردن اوقات فراغت یافت می‌شود. انسان‌های شهری جامعه امروزی آن‌قدر درگیر مناسبات کاری و امور مربوط به تامین معاش هستنند که کمتر وقت می‌کنند به خودشان و تفریحات‌شان فکر کنند.

در این موقعیت همه سراغ محتواهای خلاصه شده و خیلی کوتاه را می‌گیرند تا در کمترین زمان کنجکاوی‌شان را برطرف کنند. به همین خاطر است که در قفسه کتابخانه‌ها با مواردی چون خلاصه شده رمان‌ها و داستان‌های بلند زیاد برخورد می‌کنیم. این نسخه‌های کوتاه شده یقینا نمی‌توانند لذت خواندن کتاب اصلی را به مخاطب بچشانند، بلکه فقط به نیاز حداقلی مخاطب پاسخ می‌گویند و در زمانی کوتاه او را در جریان یک اتفاق ادبی بزرگ قرار می‌دهند. این گزاره درباره فیلم‌های تلویزیونی خلاصه شده هم صادق است. دیدن این فیلم‌ها برای کسانی مناسب است که سریال را به‌طور کامل دیده‌اند و حالا می‌خواهند با آن تجدیدخاطره کنند. مسلما لذت شخصی که از مشاهده سریال به مخاطب منتقل می‌شود قابل مقایسه با نسخه خلاصه شده آن نیست. چون در روند این کوتاه‌شدن و خلاصه شدن خیلی از ظرایف از بین می‌رود.

تدوینگر سریال هر چقدر هم که ماهرانه عمل کند باید بسیاری از شاخ و برگ‌های داستان و ریزه‌کاری‌های شخصیت‌پردازی را حذف کند و دور بریزد، بنابراین نباید انتظار داشت که یک تله‌فیلم خلاصه شده همان قابلیت‌های ساختاری و محتوایی سریال را داشته باشد. تله‌فیلم خلاصه‌شده در خوشبینانه‌ترین حالت سکانس‌های برگزیده از یک سریال است که با نظمی منطقی پشت‌سر هم قرار می‌گیرد. برای درک کامل سریال خوبی چون «پایتخت 2» باید با نسخه اصلی آن مواجه شویم. شخصیتی چون ارسطو آن‌قدر عمیق و چندبعدی است که نمی‌توان او را در یک برش 90 دقیقه‌ای شناخت. برای آشنایی با او باید همه دیالوگ‌هایش را شنید و رفتارش را در همه موقعیت‌های داستانی زیر ذره‌بین برد؛ اما برای کسانی که می‌خواهند با کلیت سریال آَشنایی پیدا کنند یا به تماشای برخی از سکانس‌های اثر مورد علاقه‌شان بنشینند، تله‌فیلم خلاصه شده یک غنیمت محسوب می‌شود.

احسان رحیم‌زاده / گروه رادیو و تلویزیون