نویسنده، حلقه مفقوده برنامه‌های زنده

این در حالی است که برنامه‌سازان چنین برنامه‌هایی اعلام می‌کنند که از حضور کارشناسان صاحب نام در اتاق فکر بهره می‌برد. این مساله، این شائبه را ایجاد می​کند که نویسندگان چرا حضور کمرنگی در برنامه‌های زنده دارند. برای یافتن جواب این سوال به سراغ چند نویسنده، تهیه‌کننده و کارگردان برنامه‌های زنده رفتیم و نظر آنها را در این باره جویا شدیم.

تعریف مناسب برای جایگاه نویسندگان

مریم هدیه‌لو، نویسنده برنامه‌های زنده تلویزیون و رادیو درباره این‌که چرا نویسندگان حضور کمرنگی در برنامه‌های زنده دارند و همین مساله باعث می‌شود معمولا حرف‌های مجریان تکراری شود، به «جام‌جم» گفت: البته معتقدم این معضل کمتر در برنامه‌های زنده رادیو دیده می‌شود، چون مجریان رادیو در مقایسه با تلویزیون بیشتر وفادار به متن هستند.

وی می‌افزاید: فکر می‌کنم یکی از دلایل مساله این است که افراد دست به قلم خوب که مرتب بخوانند و بنویسند و نسبت به رسانه هم شناخت داشته باشند، کم است. بنابراین جایگاه نویسندگان در برنامه‌های زنده تلویزیون خیلی مشخص نیست. این در حالی است که باید جایگاه این حرفه کاملا مشخص باشد.

هدیه‌لو می‌گوید: حضور نویسندگان در چنین برنامه‌هایی به نظر تهیه‌کننده بستگی دارد و این‌که در گروه سازنده برنامه جایی هم به نویسنده اختصاص پیدا کند و برآورد مناسب هم برای او در نظر بگیرد. متاسفانه گاهی چنین اتفاقی نمی‌افتد و هزینه مناسب هم برای بخش نویسندگی در نظر گرفته نمی‌شود.

وی معتقد است: البته تهیه‌کنندگانی هم هستند که توجه زیادی به این مساله دارند و برای نویسندگان ارزش زیادی قائل هستند و از نویسندگان حرفه‌ای استفاده می‌کنند. من با این‌که برای مجریان احترام زیادی قائل هستم اما گاهی می‌بینم که مجریان مطالعه کافی ندارند و با این‌که اطلاعات عمومی کافی هم ندارند، خیلی هم به متنی که نویسنده برایشان می‌نویسد، وفادار نیستند.

این نویسنده تاکید می‌کند: همین موضوع باعث می‌شود بعضی حرف‌های مجریان تکراری به نظر آید، چرا که آنها فقط به اطلاعات شخصی خود متکی هستند. به همین دلیل برخی مواقع حرف‌ها بدون هدف در برنامه مطرح می‌شود.

هدیه‌لو یکی دیگر از دلایل کمرنگ نویسندگان در برنامه‌های زنده را دستمزدهای پایین نویسندگان عنوان می‌کند و می‌گوید: مساله دستمزد اهمیت زیادی دارد، مبالغ پایین باعث می‌شود نویسندگان زمان کافی را به نوشتن یک متن خوب اختصاص ندهند. از سوی دیگر، مجریان هم ترجیح می‌دهند از اطلاعات خود در برنامه استفاده کنند و کمتر از متن نوشته شده کمک بگیرند. من سردبیر و نویسنده برنامه‌های رادیویی هستم. در رادیو این‌طور نیست و مجریان و گویندگان تابع متن هستند.

وی اظهار می‌کند: البته منظورم این نیست که ما در رادیو دیکتاتور هستیم و مجری نمی‌تواند غیر از متن، حرف دیگری بزند. اتفاقا قبل از این‌که برنامه پخش شود، با مجری در ارتباط با موضوع برنامه و متن نوشته شده صحبت می‌کنیم تا برنامه هدف مشخصی را دنبال کند. فکر می‌کنم اگر تهیه‌کنندگان تلویزیون هم به حضور نویسندگان در برنامه‌های زنده توجه بیشتری کنند، دیگرشاهد چنین مشکلی نخواهیم بود و صحبت‌ مجریان تکراری نمی‌‌شود و صحبت‌ها انسجام لازم را خواهد داشت.

اینترنت، نویسندگان را تنبل کرده است

داریوش ربیعی، کارگردان سابق برنامه «صبح‌بخیر ایران» در پاسخ به این پرسش که چرا از نویسندگان حرفه‌ای در برنامه‌های زنده استفاده نمی‌شود؟ به جام‌جم می‌گوید: هر برنامه‌ای تعریف خودش را دارد. این مساله در برنامه‌های تخصصی کمتر به چشم می‌خورد، چون موضوع مشخص است، اما در برنامه‌های حوزه اجتماعی به دلیل گستردگی موضوع، حضور نویسنده بیشتر احساس می‌شود.

وی ادامه می‌دهد: طبیعی است وقتی بخواهیم در برنامه هر روز به یک موضوع بپردازیم، کارمان پیچیده‌تر می‌شود. بنابراین حضور نویسندگان در برنامه‌های اجتماعی روزانه خیلی موثر است. البته معضل متن خوب همیشه وجود دارد.

این کارگردان عنوان می‌کند: مساله دیگر مربوط به دستمزد است که به متن خوب، متوسط و بد مبالغ نسبتاً ثابت پرداخت می‌شود. بنابراین وقتی نویسنده‌ای می‌بیند که متن خوب او به لحاظ قیمت خیلی تفاوت با متن ضعیف ندارد، رغبت خود را برای نوشتن از دست می‌دهد.

ربیعی اشاره می‌کند: از سوی دیگر ما دو دسته نویسنده داریم؛ عده‌ای جوان و جویای نام هستند. مشکلی که در رابطه با این نویسندگان وجود دارد، این است که باید به آنها بگوییم که چه چیزی می‌خواهیم بگوییم یا آنها را باید با مدیوم رسانه آشنا کنیم. این مساله زمانبر است. علاوه بر آن نویسندگان قدیمی تا چه میزان موضوع و حرف‌های تازه دارند؟

وی یکی دیگر از مشکلات را مطالعه کم می‌داند و می‌گوید: واقعیت این است که بیشتر ما با توجه به حجم کار، زمان کافی برای مطالعه نداریم. از خودم می‌گویم که مدتی است تصمیم دارم چند کتاب را مطالعه کنم، اما هنوز فرصت نکرده‌ام. طبیعی است برای رسیدن به اطلاعات جدید باید مطالعه کافی هم داشته باشیم.

این کارگردان می‌افزاید: در چنین شرایطی حتی گاهی شاهدیم برخی نویسندگان قدیمی به متن‌های گذشته‌شان رنگ و لعاب تازه می‌دهند و همان متن‌های قدیمی را دوباره به تهیه‌کننده می‌دهند. باید به این نکته هم توجه کرد که سلیقه مخاطب امروز تغییر کرده و دیگر با هر متنی ارتباط برقرار نمی‌کند.

ربیعی ادامه می‌دهد: اینترنت، یکی از مسائلی است که به این مشکل دامن زده است. با این‌که اینترنت محاسن زیادی دارد، اما در کنارش معایب دیگر هم دارد و این‌که نویسندگان ما با حضور اینترنت تنبل شده‌اند. کافی است نیاز به مطلبی داشته باشیم، آن وقت است که به سراغ اینترنت می‌رویم و مطلب را کپی کرده و در اختیار مجری می‌گذاریم.

وی با اشاره به حضور مجریان خوب می‌گوید: برنامه‌های زنده علاوه بر داشتن نویسنده خوب نیازمند مجری خوب هم است که دایره لغات گسترده‌ای داشته باشد و بتواند بخوبی برنامه را هدایت کند و سوالات تکراری نکند؛ البته ما نیازمند نویسندگان خوب هم هستیم که متن‌های جذاب و مناسب بنویسند. معتقدم یکی از مشکلات ما این است که تعریف درست از نویسنده نداریم.این کارگردان عنوان می‌کند: ما با این‌که از افراد صاحب نظر برای اتاق فکر دعوت می‌کنیم، اما به دلیل این‌که نمی‌دانیم چه اتفاقی باید بیفتد، از آنها استفاده بهینه نمی‌کنیم. البته افراد دعوت شده باید شناخت خوبی هم نسبت به رسانه داشته باشند. برای حل این مشکل در ابتدا باید تعریف درست از نویسندگان داشته باشیم و بعد بر آن اساس جلو برویم.

مجری، مهم‌تر از نویسنده است

امیرحسین خرمشاهی، تهیه‌کننده برنامه «سلام تهران» درباره این‌که چرا معمولا از نویسندگان حرفه‌ای در برنامه‌های ترکیبی زنده استفاده نمی‌شود، به خبرنگار جام‌جم می‌گوید: من تاکنون تهیه‌کنندگی بیش از 500 هزار دقیقه برنامه زنده را به عهده داشته‌ام. به نظرم حضور نویسندگان در برنامه‌های تولیدی بیشتر از برنامه‌های زنده الزام دارد. برنامه‌های زنده بیش از آن‌که به یک نویسنده خوب نیاز داشته باشد، به یک مجری مناسب نیازمند است.

وی ادامه می‌دهد: در برنامه‌های زنده مجری باید مولف باشد و مرتب کلامش را بازنگری کند تا به قول معروف پوست بیندازند. اتفاقات در برنامه‌های زنده، سیال است و اگر بخواهیم متنی را در اختیار مجری قرار بدهیم که مجری بر آن اساس حرف بزند، ارتباطش با مخاطب کم می‌شود.

این تهیه‌کننده اشاره می‌کند: به نظر من، هماهنگی میان تهیه‌کننده، موضوع برنامه و مجری قبل از پخش باید صورت بگیرد. از قبل پرسش​ها و محتوای برنامه مشخص شود و بعد مجری با توجه به اطلاعاتی که دارد، برنامه را هدایت کند. ضمن این‌که تهیه‌کننده هم باید شناخت کافی نسبت به موضوع داشته باشد تا برنامه‌ را بخوبی اداره کند. در مجموع معتقدم مجری باید اقیانوسی در عمق یک سانت باشد. یعنی نسبت به همه حوزه‌ها شناخت کافی داشته باشد تا بتواند بدرستی برنامه را هدایت کند.

این تهیه‌کننده در پاسخ به این پرسش که با توجه به سوالات تکراری مجریان از مهمانان برنامه، بهتر نیست نویسندگان در برنامه‌های ترکیبی زنده سوالات مناسب را طراحی کنند، توضیح می‌دهد: متاسفانه این معضل بزرگ همیشه وجود داشته و دارد. اما اکنون این مشکل جدی‌تر شده است و نوآوری در برنامه‌ها کمتر دیده می‌شود. در واقع نتوانسته‌ایم نیروهای جوان و باانگیزه را جذب برنامه‌سازی کنیم. همین مساله به نارضایتی مخاطب هم منجر شده است، چرا که در زمان پخش برنامه نمی‌تواند اطلاعات مناسب را دریافت کند.

وی درباره این‌که چرا از حضور نویسندگان حرفه‌ای در اتاق‌های فکر استفاده نمی‌شود، می‌گوید: متاسفانه برخی موارد دست به دست هم می‌دهد و باعث می‌شود برنامه پویایی لازم را برای مخاطب نداشته باشد که نویسنده یکی از این عوامل است. در کنار نویسنده عوامل دیگری هم نقش دارد. نمی‌توان گفت در این باره فقط نویسنده نقش دارد. بال‌های پرواز یک برنامه فقط نویسندگان نیستند و همه عوامل باید کمک کنند. خرمشاهی اشاره می‌کند: همان‌طور که ما نگران رنگ و لعاب دکور برنامه هستیم، باید این نگرانی را نسبت به محتوای برنامه هم داشته باشیم. موضوع برنامه باید حرف تازه‌ای برای مخاطب داشته باشد.

از سوی دیگر برنامه‌های زنده حساسیت‌‌های خودش را دارد. باید مطالعه زیاد انجام داد تا به تکرار نیفتیم. من پرسش​ها و اهداف برنامه را از قبل مشخص می‌کنم و در این باره با مجری صحبت می‌کنم تا با توجه به برداشت‌های خودش برنامه را هدایت کند و برنامه به دل مخاطب بنشیند.

خرمشاهی می‌گوید: متاسفانه در برخی مواقع مجری اطلاعات کافی ندارد و کارشناس برنامه در مدت گفت‌وگو باید او را درباره مبحثی که صحبت می‌کند، توجیه کند. معتقدم کاپیتان برنامه‌های زنده مجری است و حضور نویسندگان در برنامه‌های تولیدی باید بیشتر شود.

فاطمه عودباشی‌ /‌ گروه رادیو و تلویزیون