تحول و توسعه در علوم انسانی؛ ضرورتی برای پیشرفت همه جانبه

از گذشته‌های دور علوم را به صورت‌های مختلف طبقه‌بندی کرده‌اند و در دوره جدید یکی از قسمت‌های کلی علوم به علوم انسانی، تجربی و ریاضی است.

کد خبر: ۵۶۶۰۵۱

علوم انسانی، مجموعه علومی است که به انسان و مسائل مربوط به زندگی فردی، گروهی، جمعی و درونی انسان مربوط است و به‌گونه‌ای ارتباط انسان را با خود، خدا و طبیعت برقرار می‌کند.علوم امروزی به‌دلیل تخصصی شدن رشته‌ها و تکثیر فعالیت‌ها عرض و طول فراوانی پیدا کرده و براساس نیاز روز افزون انسان جدید، هم گستره علوم فزونی یافته و هم عمق ژرفی را تجربه کرده است.

هر علمی به‌دلیل کارایی مورد توجه واقع می‌شود بویژه علوم فنی و مهندسی که با نیازهای کاربردی و روزانه انسان‌ها سر و کار دارد؛ ولی در علوم انسانی گاهی همه جوانب این نیاز روشن نیست یا متخصصان و اهل علم آن را می‌شناسند و به آن اهمیت می‌دهند.

زمانی رشته‌های علوم انسانی جایگاه حقیقی پیدا می‌کند و تأثیرش را در اندیشه‌ها و در جامعه ما خواهد یافت که در فکر ما جایش مشخص باشد و همچنین ارتباطش با دیگر رشته‌ها یا ایدئولوژی و جهان‌بینی مشخص شود.

علوم انسانی مطلوب، در نظر برخی عبارت است از استخراج و تدوین گزاره‌های دینی درباره انسان و جامعه و در نظر عده‌ای دیگر، اتخاذ نظرهای سازگار با معارف دینی و وانهادن آرای معارض (گزینش) و بنابر نظر برخی دیگر، نشاندن علوم انسانی برخاستگاه‌ها و مبانی دینی و زدودن خاستگاه و مبانی سکولاریستی و اومانیستی از آن و به تعبیر خاص‌تر، نشاندن علوم انسانی بر مبانی انسان‌شناسی دینی است.

علوم انسانی جایگاه راهبری در بین علوم را دارد، چون بدون توسعه و گسترش آن علوم و فنون دیگر از قبیل تجربی و طبیعی نیز دچار رکود و نقصان می‌شود؛ چرا که علوم انسانی نیز بنا و بستر تمام علوم و دانش بشری محسوب می‌شود و با جهت دهی به دانش‌های فنی، تجربی و طبیعی نقش فراوانی در توجه به نیاز واقعی استفاده کنندگان از آثار علوم کاربردی می‌شود.

اگر علوم مختلف بر پایه علوم انسانی دقیق و در عین حال جهت دار به دلایل ارزشی و معنوی شکل گیرد، می‌تواند بر اساس فطرت انسانی حرکت کند و تولید آن مورد اقبال نسل‌های مختلف قرار گیرد از جمله این ویژگی‌های این نوع از علوم‌انسانی سازگاری اعتقادات دینی و سنتی مردم با ابزارهای مورد نیاز است.

بر این اساس علوم انسانی به مثابه علومی راهبردی مهم‌ترین نقش را در فرآیند توسعه ملی هر کشور به عهده دارند؛ زیرا علوم انسانی است که با تعیین تعریف توسعه ملی، ابعاد توسعه، اهداف و مسیر آن، نقش اساسی را در ترسیم چارچوب‌های توسعه هر کشور به عهده دارد. برای دستیابی به توسعه بومی، همه‌جانبه و پایدار، توجه لازم به علوم انسانی در تعریف توسعه، اهداف آن و تدوین مسیر توسعه ضروری است. این مساله نیز نیازمند آسیب‌شناسی و نقد فرآیند توسعه کشور، باز تعریف و بازنگری برنامه‌ها و شیوه‌های توسعه و نقش علوم انسانی در این فرآیند است.

با توجه به رویکرد اصلی که در کشور وجود دارد و سند چشم‌انداز نظام و برنامه‌های پنج ساله توجه به علوم ‌انسانی در آینده الزاما باید اتفاق بیفتد تا اهداف همه جانبه توسعه کشور محقق شود به همین دلیل در آینده نخست کشور در حوزه علوم‌انسانی رشد اساسی خواهد داشت و سپس این رشد هم به لحاظ عمق و تعداد رشته‌، گرایش‌ها و تخصص‌ها خواهد بود تا همه جنبه‌های انسانی، فردی و جمعی جامعه را شامل شود.