فیروزه؛ نگین هنرایران

فیروزه‌کوبی یکی از معدود رشته‌های صنایع دستی ایران است که سابقه تاریخی چندانی نداشته و اکنون نیز تولید آن بسیار کم شده و صنعتگران کمتری در این صنعت باقی مانده‌اند، به همین علت فیروزه‌کوبی آن‌گونه که باید شناخته نشده است. قدمت فیروزه‌کوبی به 70 سال قبل می‌رسد و در آن زمان صنعتگری به نام یوسف حکمیان معروف به محمدرضا در مشهد به کار فیروزه‌کوبی روی زینت‌آلاتی نظیر دست‌بند، گل سینه و گوشواره را شروع کرد و 20 سال بعد این صنعت از سوی صنعتگر دیگری به نام حاج داداش از مشهد به اصفهان برده شد. سنگ فیروزه نوعی سنگ آتشفشانی، فسفات مضاعف مس و آلومینیوم است که از هزاره دوم قبل از میلاد در تمدن عیلام و دیگر تمدن‌های همجوار مورد استفاده قرار می‌گرفته است.‌انواع سنگ‌‌های فیروزه را این‌گونه نامگذاری کرده‌اند: ازهری، بواسحاق، لبنی (شیرفام)، آسمان جونی، زرهونی، آسمان‌گون، خاکی، کفتاری و عبدالمجیدی و...

از خواص فیروزه می‌توان به صاف بودن آن در هوای صاف و تیره رنگ بودن آن در هوای ابری اشاره کرد. اگر به فیروزه چربی مالیده شود به رنگ سبز درمی‌آید که آن را فیروزه مرده می‌خوانند. رطوبت فیروزه را دچار فرسایش می‌کند.از قدیم اعتقاد بر آن بوده که دیدن فیروزه، بر روشنایی چشم می‌افزاید و مالیدن آن با سرمه برچشم، روشنایی چشم را زیاد کرده و به این دلیل آن را «حجرالعین» می‌خواندند. سنگ فیروزه نیشابور از زیباترین سنگ‌های ایران است. به اعتقاد مردم نیشابور، فیروزه سنگی مقدس است. مواد خام فیروزه بیشتر از معادن نیشابور، قوچان و کاشمر استخراج می‌شود. از آنجا که این مواد خام است، ابتدا آن را از ضایعات دیگر جدا کرده و سپس به صورت قطعه سنگ‌های سیاه یا دانه‌های پوشیده از ذرات سیاه با اضلاع نامنظم براساس کیفیت و اندازه سنگ درجه‌بندی و ارزش‌گذاری می‌کنند.

سعید آقازاده