گیاهان سمی زیر میکروسکوپ

سیکلامن یا نگون‌سار ایرانی

این گیاه با نام علمی Cyclamen persicum همان طور که از نامش برمی‌آید باید یک گیاه ایرانی باشد، اما در حقیقت این گونه بومی مناطق مدیترانه‌ای و شمال شرقی آفریقا بوده و متاسفانه به دلیل کشت غیر‌قانونی در معرض خطر انقراض قرار گرفته است. پیاز گل و ریزوم‌های این گیاه (ساقه‌های زیرزمینی) آغشته به سم «سیکلامین آ» است لذا گاهی دیده شده که برخی کودکان به صورت ناخواسته بر اثر تماس با ریزوم‌های آن دچار مسمومیت شده‌اند. اگر پیاز یا ریزوم‌های گیاه به هر دلیل بلعیده شود، فرد به اسهال شدید مبتلا خواهد شد.

دیفن باخیا

این گیاه با نام علمی Dieffenbachia sp از خانواده گل‌شیپوریان و بومی آمریکای جنوبی و نواحی استوایی است. از مشخصات ظاهری آن می‌توان به برگ‌های سبز و پهن همراه با رگه‌های سفید یا کرم و ساقه لطیف آن اشاره کرد. این گیاه که در بسیاری از خانه‌ها به عنوان گیاه تزئینی کاربرد دارد، فوق‌العاده سمی و خطرناک است. ترکیب سمی که در این گیاه وجود دارد، از جنس کلسیم اکسالات است. می‌توان گفت همه اندام‌های این گیاه به نوعی آغشته به این سم است، لذا باید از تماس مستقیم پوست، چشم و زبان با آن جدا اجتناب کرد. اگر کودکان یا نوزادان به دلیل کنجکاوی تنها اندکی از برگ آن را به دهان بگذارند، این کار به مسمومیت و حتی مرگ آنها منجر خواهد شد. بلعیدن برگ گیاه نه‌تنها درد شدیدی را در ناحیه دهان و گلو ایجاد خواهد کرد بلکه حتی این احتمال که شخص قدرت تکلم را هم از دست بدهد، وجود دارد. برخی افراد تحت این شرایط تا مدت‌های مدید قدرت تکلم خود را از دست داده‌اند. بعلاوه هر گونه تماس چشم با شیره این گیاه می‌تواند منجر به تورم شدید، درد و در مواردی هم اختلال در بینایی شود. تنها واقعیت مثبت درباره این گیاه تاثیر بسزایی است که در تهویه هوای درون منزل دارد.

کروتون

این گیاه با نام علمی Codiaeum variegatum در واقع یک گیاه آپارتمانی به شمار می‌رود که ریشه‌ها، شیره، برگ‌ها و پوست آن سمی است. سم این گیاه از نوع «5ـ د اوکسی اینژنول» است. گفته شده که جویدن برگ‌ها و پوسته آن باعث سوزش زبان می‌شود. علائم اگزما شدید در برخی باغبان‌هایی که به مدت طولانی در معرض شیرابه‌های سفید‌رنگ آن قرار گرفته‌اند، مشاهده شده است. این گیاه حاره‌ای علاقه فوق‌العاده‌ای به گرما و رطوبت
دارد.

گل شیپوری قرمز

این گیاه با نام علمی Anthurium andraeanum از خانواده شیپوریان است و در بهار یا اواخر زمستان گل می‌دهد. سم این گیاه که در تمام اندام‌هایش یافت می‌شود، از نوع کلسیم اکسالات است. بلع هر قسمت از این گیاه عملا ممکن نیست؛ زیرا به محض قرار گرفتن در دهان بشدت شخص را تحریک کرده و وی را مجبور به برگرداندن آنچه خورده، می‌کند. از علائم ناشی از مسمومیت با این گیاه ایجاد تاول‌های گوناگون در بدن، مشکل در بلع و گرفتگی صدا یا سینه است. این گیاه که به دلیل دوام گل‌هایش یکی از محبوب‌ترین گیاهان آپارتمانی به شمار می‌رود، در واقع بومی مناطق مرطوب و گرم استوایی است.

آلوئه‌ورا یا شب‌یار

آلوئه‌ورا با نام علمی Aloe barbadensis از خانواده سریشیان و بومی آفریقای شمالی است. این گیاه که اغلب فاقد ساقه است، بین 50 تا 100 سانتی‌متر رشد می‌کند. به دلیل شهرت زیادش در درمان بریدگی، سوختگی، ترک‌های پوستی، خشکیدگی و سایر مشکلات پوستی این روزها توجه زیادی را به خود جلب کرده و در اغلب منازل مسکونی نیز به چشم می‌خورد. آلوئه‌ورا به‌رغم خواص درمانی که به آن نسبت داده شده، در شیره خود سمی به نام «آلوئه امودین» دارد. به همین دلیل بهتر است پیش از هر گونه تماس مستقیم آن با پوست، اندکی از آن را روی پوست خود آزمایش کنید. گفتنی است بسیاری از افراد به ژل این گیاه حساسیت دارند. در عین حال توجه داشته باشید برای مصرف، پوست ضخیم رویی و لایه‌های زیرین باید کاملا برداشته شود. شیره زرد رنگی که اغلب در گیاهان پیرتر مشاهده می‌شود، در صورت هر گونه تماس با پوست می‌تواند بسیار محرک باشد. علاوه بر این بلعیدن شیره‌ای که در زیر پوست این گیاه وجود دارد، می‌تواند باعث اسهال و حساسیت زیاد بخصوص در روده بزرگ شود. یکی از ترکیبات موجود در آلوئه‌ورا، «آلوئین» است. این ماده پیشتر یکی از ترکیبات عمده قرص‌های مسهل بوده اما امروزه استفاده از آن منع شده است. با وجود این بسیاری معتقدند خواص درمانی این گیاه بر اندک مضرات آن می‌چربد. واقعیت این است که برای اظهار نظر قطعی درباره این گیاه هنوز لازم است تحقیقات بیشتری انجام شود؛ اما هیچ تردیدی نیست که آلوئه‌ورا می‌تواند هوا را بخوبی تصفیه کند.

آزالیا

این گیاه با نام علمی Rhododendron sp درختچه گلداری است که جزو زیر رده‌های خرزهره هندی محسوب می‌شود. آزالیا در فصل بهار به اوج شکوفایی خود می‌رسد و اغلب در زیر یا اطراف درختان کاشته می‌شود. تمام اجزای این درختچه، سمی به نام «آندرومدوتوکسین یا گری‌آنوتوکسین» را در خود دارند. آزالیاها برخلاف خرزهره‌های هندی به ازای هر‌گل ستاک، یک گل دارند. در ضمن آنها برای پرورش به صورت بونسای (هنر پرورش درختان و گیاهان در اندازه‌های کوچک) ایده‌آل هستند. میزان سم این گیاه اندک بوده اما به هر حال بهتر است که از تماس کودکان با آن پرهیز شود. یک ویژگی مشترک آزالیا با خرزهره هندی این است که هر دو می‌توانند حشرات را از اطراف خود دور نگه دارند.

فیلودندرون

این گیاه با نام علمی Philodendron sp دارای دو نوع است، نوع اول برگ‌های قلبی‌شکل دارد و یک گیاه آپارتمانی است که اغلب به دور میله‌ای پوشیده از خز می‌پیچد. نوع دوم آن برگ‌های توری مانند دارد و آن هم یک گیاه آپارتمانی است. برگ‌ها و شیره این گیاه که حاوی سم کلسیم اکسالات است می‌تواند حیوانات و انسان‌ها را براحتی مسموم کند. از شایع‌ترین علائم مسمومیت با این گیاه التهاب پوست و خارش شدید است. در صورت خوردن برگ‌ها یا شیره گیاه، درد شدیدی در ناحیه دهان و گلو ایجاد خواهد شد. این گیاه در تصفیه هوای داخل منزل فوق‌العاده مثبت عمل می‌کند.

داوودی

این گیاه علفی با نام علمی Chrysanthemum sp تقریبا 15 قرن قبل از میلاد مسیح در چین پرورش داده ‌شد و نزدیک هشت قرن پیش از میلاد نیز به عنوان گیاهی غیر‌بومی وارد کشور ژاپن شد. گل‌های داوودی در قرن 17 میلادی سرانجام به اروپا راه یافتند. دو نوع گیاه داوودی وجود دارد؛ یک نوع آن که مخصوص باغ و باغچه است، نسبت به نوع دوم مقاوم‌تر بوده و نیازی هم به جابه‌جایی در فصل زمستان ندارد. برخی افراد به محض تماس با برگ‌ها و ساقه گل داوودی دچار آماس پوستی می‌شوند. این عارضه به دلیل وجود سم «آرتگلاسین آ» در این اندام‌هاست. از تخم‌های گل داوودی، « پیر ترین» استخراج می‌شود که حشره‌کشی قوی است. این سم روی ماهیان اثر دارد اما در پرندگان و پستانداران تاثیر چندانی ندارد. این حشره‌کش برخلاف حشره‌کش‌های مصنوعی، قابلیت تجزیه بیولوژیک دارد. سم پیرتروئید که از انواع سنتزی «پیرترین» است، از همین ماده طبیعی استخراج می‌شود. بر اساس اطلاعات منتشر شده از سوی مرکز فضایی ناسا، گل‌های داوودی تاثیر فوق‌العاده‌ای در تصفیه هوا دارند.

بنت قونسول یا گل کریسمس

این گیاه با نام علمی Euphorbia pulcherrima گیاهی سمی بوده که نوع سم آن تاکنون شناخته نشده است. این گیاه که بومی مکزیک است، برگ‌های سبز روشن با لبه صاف یا کمی دالبر مانند دارد. گل‌ها و براکت‌ها (یک نوع برگ خاص که با گل همراه است) که در اواخر پاییز ظاهر می‌شوند، معمولا قرمز رنگ هستند، اما گاهی به رنگ صورتی یا حتی سفید هم مشاهده می‌شوند. این گیاه آن‌طور که به نظر می‌رسد، خیلی سمی نیست. در واقع شهرت سمی‌بودن آن از زمانی ایجاد شد که یک کودک در هاوایی یک برگ کامل آن را خورد و مسموم شد. در هر صورت تماس دست با شیره آن می‌تواند باعث آماس پوست، حالت تهوع و دل‌پیچه شدید شود. بعلاوه بهتر است از تماس مستقیم چشم با آن جدا پرهیز شود.

فرناز حیدری