کهن‌ترین سکونتگاه همدان در حال نابودی است

محوطه باستانی تپه پیسا که سال 77 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده، در محوطه‌ای به وسعت 18 هکتار که هفت هکتار آن حریم اصلی است در استان همدان واقع شده و فاصله آن با تپه باستانی هگمتانه 2.5 کیلومتر است.

این تپه یکی از مهم‌ترین یافته‌های بازمانده از این عصر است و می‌توان آن را مرکز اصلی بقایای عصر مفرغ دانست.

یکی از فعالان میراث فرهنگی در این‌باره به مهر گفت: بیشتر اراضی این تپه جزو زمین‌های حصار قصابان (حصار دیزج) است و هنوز کشاورزان در کنار آن به کشت و زرع می‌پردازند که همین مساله یکی از عوامل تخریب تپه است.

حسین زندی با بیان این‌که کشاورزان نه‌ فقط برای گسترش زمین‌های خود سعی دارند به سوی تپه پیشروی کنند، بلکه از خاک تپه نیز به عنوان کود استفاده می‌کنند، افزود: منحرف کردن جریان آب رودخانه «خاج گیر» به سمت تپه که از میان تپه شرقی و غربی می‌گذرد باعث شده، خاک تپه شسته شده و از طرفی کشاورزان حریم رودخانه را با کامیون‌های خاک پر می‌کنند تا زمین کشاورزی گسترش یابد.

وی با بیان این‌که این عمل در سال‌های اخیر به دلیل افزایش زمین در منطقه بیشتر شده است، تصریح کرد: کاوش‌های آموزشی صدمه زیادی به این تپه وارد کرده است، در حالی که پژوهش‌های باستان‌شناسی آموزشی باید در یک محوطه کوچک‌تر و استقرار موقت صورت گیرد. زندی یادآور شد: محوطه‌های باستانی مهم مثل این تپه از حساسیت بالایی برخورداراست، اما هربار باستان‌شناسان پس از کاوش و ایجاد تراشه تپه را به حال خود رها کرده‌اند و هیچ‌گونه حفاظتی صورت نمی‌گیرد. این در حالی است که این تپه به مرکز حفاری‌های غیر مجاز قاچاقچیان نیز تبدیل شده است.

پیشینه دژ همدان

نخستین دژ همدان که بنابر یافته‌های باستان‌شناسی آن را به قوم کاسی نسبت می‌دهند، پیشینه آن از تپه باستانی هگمتانه نیز بیشتر است و آن را نخستین سکونتگاه همدان دانسته‌اند. در این محوطه بیش از 30 لایه باستانی شناسایی شده است. اولین بار شارل دو فوسه در سال 1913میلادی حفاری‌هایی در آن انجام داد و بخشی از تپه شرقی را گودبرداری کرد. پس از او دمورگان به کاوش در این تپه پرداخت و آثاری از نیمه هزاره سوم پس از میلاد به دست ‌آورد که مربوط به دوره مادی‌ ـ‌ کاسی است. اشکانیان، آخرین فرمانروایان این دژ کهن بوده‌‌‌اند. سپس کاوش‌هایی از سوی قوسی و مهریار انجام گرفت. در دهه 70 نیز بر اساس تفاهم‌نامه‌ای بین دانشگاه و پژوهشکده باستان‌شناسی، کاوش‌ها به دانشکده هنر واگذار شد.