در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
از کویر تا ماه،از ماه تا بم
اگر به شما بگویند بم را می توان در طول چند ماه و تنها با کمک تعداد کمی نیروی انسانی دوباره ساخت ، شاید باورتان نشود، شاید هم فکر کنید دستتان انداخته اند؛ اما وقتی این سخن را از زبان کسی می شنوید
نادر خلیلی ، طراح بناهای آینده سطح ماه ، با تاکید بر معماری سنتی ایران ، طرحی را برای ساخت دوباره خانه های بم مطرح کرده است که نه تنها زلزله ، بلکه دیگر بلایای طبیعی نیز بر آن بی اثرند و جالب تر این که این طرح ، تنها برای شهر ویران بم کارایی ندارد.
در حال حاضر از آسیای شرقی گرفته تا امریکای جنوبی ، طرح نادر خلیلی در حال اجراست. گفتگو با نادر خلیلی ، از صحبت درباره پیشینه طرحهای او و بخصوص نظریاتی که درباره طراحی بناهایی در سطح ماه ارائه کرده بود، آغاز می شود.
نادر خلیلی ، سال 1975 به ایران می آید و مدتها با دوچرخه و موتور در بیابان های ایران گردش می کند. سازه های مختلفی را بررسی می کند و دست به تجربه هایی جدید در بهبود روشهای طراحی آنها می زند و سرانجام بار دیگر که به امریکا بازمی گردد، فرهنگ معنوی و معماری محلی را درهم می آمیزد و برخلاف تخصص اولیه اش که طراحی آسمانخراش ها بود، به طراحی خانه های سنتی و سازگار با محیط می پردازد.
سال 1983در پاسخ به فراخوان ناسا برای شرکت در کنفرانس پایگاه های آینده ماه و فعالیت های فضایی در آستانه قرن 21 مختصری از ایده خود را به کنفرانس ارائه می کند و هیات داوران نیز طرح او را از بین دهها طرح به عنوان یکی از سخنرانان اصلی انتخاب می کند، نادر خلیلی به خوبی به یاد می آورد که به هریک از سخنرانان 8 دقیقه زمان داده شده بود، تا مطالب خود را بیان کنند، او 90 شبانه روز برای همان 8 دقیقه وقت صرف کرد و سرانجام برای ارائه آن عازم واشنگتن دی سی شد.
پس از او به دلیل این که این چشم بند را از مقابل دیدگان آنها برداشته است ، تشکر کرد. در آن سمینار، او دو طرح کلی برای طراحی و ساخت خانه هایی که می توان بدون صرف هزینه وحشتناک و سرسام آور انتقال مصالح از زمین به ماه و بدون آسیب رساندن به محیط این قمر طراحی کرد، ارائه کرده بود، یکی خانه های سرامیکی که از ذوب کردن خاک ماه و به شکل طبیعی ساخت می گرفت و دیگری ، استفاده از طرحی به نام ابر خشتها. او هر دو طرح را بر مبنای طبیعت و معماری کویری ایران طراحی کرده بود. (ساختار این طرحها در گزارشی که پیش از این در صفحه دانش منتشر شد بررسی شده بود.)
آزمایشگاه لس آلاموس که گنجینه ای از آزمایشگاه های معتبر و دارای حداکثر استانداردهای لازم به شمار می رود از او دعوت کرد طی اقامتی یک هفته ای به عنوان پژوهشگر میهمان در این آزمایشگاه ، به تحقیق و بررسی عملی طرحهایش بپردازد.
طرحهای او از سختگیرانه ترین و دقیق ترین آزمایش های مربوط به سازه در ارتباط با مقاومت آن در برابر رویدادهای مختلف سربلند بیرون آمدند.
اما اندیشه او منحصر به ماه یا مریخ نیست اگرچه رخدادهای مدیریتی اخیر در ناسا بار دیگر طرحهای او را مورد توجه عملیاتی قرار داده است بلکه می توان اهداف نزدیک تری را درخصوص کاربردهای این بناها در نظر گرفت.
«اینک از ویتنام تا استرالیا و تا امریکای جنوبی براساس طرحهای من بناهایی ساخته می شوند. ولی شاید در زمان حاضر، سرزمینی که این ایده از کویرهای آن طلوع کرده است ، بیش از هر جای دیگری نیازمند آن باشد.
وقتی درباره مقاومت سازه های او در مقابل زمین لرزه و ایده های او برای طراحی بم جدید و شهرهای جدید مقاوم در برابر زلزله سوال می کنیم ، می گوید باید بیاموزیم فناوری روز را چگونه به سنت های معماری خود اضافه کنیم.
من در کتاب تنها دویدن که به فارسی نیز ترجمه و چاپ شده است درباره زمین لرزه طبس و نحوه مقاوم سازی دوباره آن نوشتم و اکنون می توان این کار را برای بم هم انجام داد.»
زلزله باز هم خواهد آمد. حتی اگر بتوانیم روزی زلزله را پیش بینی کنیم ، باز هم نمی توانیم جلوی وقوع آن را بگیریم.
از حدود 65هزار شهر و روستا و قصبه ایران ؛ نیمی از آنها در حاشیه کویر قرار دارند. هر لحظه باید در انتظار وقوع لرزه ای در آنها بود، که در این صورت خسارت های قابل توجهی به بار خواهد آمد؛ چرا که اکثر این ساخت ها خشتی و گلی هستند و رویدادی که ارگ بم را با آن عظمت خراب کرد، باعث ویرانی آنها نیز خواهد شد.
خلیلی در پایگاه اینترنتی موسسه اش ، فراخوانی را برای آموزش مجازی معماران کشورهای مختلف و بخصوص ایران دارد، تا بتواند الگوهای معماری خود را که نه تنها در برابر زلزله ، بلکه در برابر بسیاری دیگر از بلایای طبیعی نیز مقاومند، با آنها در میان بگذارد.
او در گفتگو با ما مانع اصلی بهبود روشهای ساخت و ساز را در طرز فکر معماران و دست اندرکاران می داند و معتقد است این طرز فکر باید عوض شود و تاکید می کند.
«یکی از دلایلی که تاکنون نتوانسته ایم این طرز تفکر را تغییر دهیم ، خودباختگی در برابر غرب است. احساس می کنیم هر چه منشا غربی دارد از ایده گرفته تا ابزار و روش بر آنچه از داخل می جوشد، برتری دارد»، وی با اشاره به سنت عمیق معماری کویری ایران ، تنها راه حل در بازسازی بم و جلوگیری از تکرار این تخریب های گسترده را بازگشت به خود می داند.
خلیلی که ایده اصلی خود را از بناهای کویری بم و کاشان و... گرفته است ، می افزاید: «زمانی که من طرحهای معماری کویری ایران را به مهندسان و دانشمندان مراکز مختلف نشان می دادم ، با واکنش همراه با تعجب آنها مواجه می شدم.
اگر فناوری نوین را با این سنت کهن ترکیب کنیم ، راه حل خود را نشان می دهد. او می گوید: درباره بم یا هر جای دیگر، اگر بخواهد کاری صورت بگیرد که پایدار باشد و بار دیگر آسیب ایجاد نشود، راه حل را باید در بطن روستاها و شهرهای قدیمی جستجو کنیم و فناوری جدید را به ساختارهای قدیمی وارد کنیم.
یکی از دو طرح اصلی که او در خصوص شهرکهای ماه ارائه کرده است ، اکنون روی زمین از خاور دور تا امریکای مرکزی به عنوان راهکاری برای ساخت شهرکهای مسکونی مقاوم در برابر بلایای طبیعی مورد توجه است.
طرح های او را تقریبا در همه جای دنیا (و متاسفانه کمتر در کشور خودش) مورد توجه قرار می گیرند و بر مبنای مصالحی به نام ابرخشت شکل گرفته اند. ساختاری که بخش اصلی آن را کیسه های ویژه ای تشکیل می دهند که با خاک پر و پخته می شوند و سپس همانند بافتن یک سبد بدنه اصلی سازه را شکل می دهند تا در زیر ساختاری گنبدی و مقاوم در برابر سیل و طوفان و زلزله ، بیشترین استفاده از فضای موجود صورت گیرد.
نکته جالب این طرح ، زمان و نیروی انسانی اندک و بالطبع هزینه پایینی است که در ساخت این بناها به کارگرفته می شود. این خانه ها را می توان طی چند هفته و تنها با مشارکت 3 تا 6 نفر ساخت ، بدین ترتیب ، بسیاری از بازماندگان فاجعه ای همچون بم می توانند بدون آن که لازم باشد کسی بیاید و برای آنها خانه ای بسازد که علاوه بر هزینه بسیار زیاد هنگام حادثه احتمالی بار دیگر برسر آنها ویران شود، خود خانه های خود را با هزینه های ناچیز و اطمینان از پایداری آنها بسازند.
اگر این طرح در بم به اجرا در می آمد، شاید تا کنون شهری سالم و برپا شده البته با چهره ای متفاوت ظهور کرده بود و امیدی که مردم از مشارکت در ساخت منازل خود به دست می آورند، آنها را در پشت سر گذاشتن ایام سخت یاری می کرد.
در طرح خانه های ساخته شده از ابرخشت خلیلی که اینک آزمایش خود را پشت سر گذاشته اند تنها هزینه پایین و مقاومت ها در برابر بلایای طبیعی نیست که جلب نظر می کند، بلکه استفاده از منابع انرژی طبیعی و تجدید شونده نیز به آن اهمیت می بخشد.
سیستم خنک کننده بنا با الهام از بادگیرهای بناهای کویری طراحی شده و گرما را نیز صفحات خورشیدی مستقر بر فراز ساختمان تامین می کنند. عبور لوله های آب گرم از کف ساختمان نیز گرمای محیط را تامین می کند.
نادر خلیلی که مشتاقانه درباره طرح هایش صحبت می کند، می گوید: نباید از موانع و مشکلاتی که در جا انداختن طرز فکر وجود دارد ترسید. در طرح های من که پله پله هماهنگ و الهام گرفته از لایه های فرهنگی کشور است ، امروزه در شیلی و مکزیک و سیبری و هند و.... مورد توجه است.
اگر نتوانستیم طرح ها را زمان مناسبی در محلی اجرا کنیم نباید ناامید شویم. او با اشاره به داستان دستاوردهای خود که ایده او را از کویرهای ایران به جهان معرفی کرد و اینک به عنوان طرح برگزیده شهرک سازی های آینده ماه مطرح کرده است ، از ما می خواهد نصیحت او را به جوانان منتقل کنیم.
«از هیچ ایده نویی نترسید. اگر ایده ای غیرممکن بود، به فکر ما خطور نمی کرد. ایده های خود را جدی بگیرید و پیش بروید و آنها را اصلاح کنید تا به نتیجه مورد نظر دست یابید.»
خلیلی طی یک ساعت و نیم گفتگو با ما از کویرهای ایران تا کره ماه و از ماه تا کویر بم سخن گفت و آنچه بیش از هر چیز در لحن و صدای گرم او مشخص بود، علاقه ای بود که به گشایش راههای جدید نشان می داد.
او که در تمام مصاحبه و سخنرانی های خود و گفتگو با معتبرترین مراجع علمی جهانی ، بارها به اشعار مولانا و فرهنگ معنوی ایران به عنوان پس زمینه طرح های خود اشاره کرده است.
اینک تلاش خود را برای اصلاح دیدگاهی قرار داده ، تا بتواند با فراگیر کردن بینش جدید، و کاهش هزینه ها، زندگی ایمن تری را به مردم جهان و کشورش هدیه کند.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
