چراغ روشن سنت ها

یلدا در شهرستان ها، همیشه بیشتر مورد استقبال بوده است. برای مثال در آذربایجان شب یلدا، خانواده پسری که به تازگی با دختری نامزد کرده است ، برای دختر هدایایی می فرستند تا برای دختر طول عمر آرزو کنند؛ هدایایی که شامل انواع میوه و خوردنی های شب یلداست.

کد خبر: ۵۴۶۱۷

در این میان ، تزیین هندوانه شب یلدا که به آن «چیله قارپیزی » می گویند، نیز دیدنی است. اما به فاصله چند استان در خراسان هم این رسم ، با کمی تفاوت اجرا می شود.
در روستاهای خراسان به هدایایی که داماد برای عروس می فرستد، «شب چله ای» می گویند که شامل میوه ، شیرینی و کله قند است که در کنار پارچه یا طلا، یکی دو شب قبل از یلدا به خانه عروس فرستاده می شود.
در این روستاها همین طور رسم است که میوه یا آجیلی را که شب یلدا بر آن گذشته ، دیگر نمی خورند. در شیراز هم ، اعضای فامیل دور سفره ای می نشینند که بی شباهت به سفره هفت سین نیست.
آینه و قاب عکس حضرت علی ع و چند شمع زیبا، روشنایی بخش این سفره هستند. سفره ای که با حلوای ارده ، آجیل مشکل گشا و رنگینک و ارده شیره رنگین می شود. «هویج پلو» غذای ویژه شب یلدا در شیراز است.
آنها همچنین معتقدند که عموم مردم یا گرم مزاجند یا سرد مزاج و در شب یلدا آنها که گرم مزاجند باید انواع خنکی ها مثل هندوانه بخورند تا طبع شان برگردد و سرد مزاج شوند و آنها که سرد مزاجند باید در این شب انواع گرمی ها مانند: خرما، رنگینک ، انجیر و ارده شیره بخورند تا مزاج آنها نیز به گرمی برگردد.
محمود احمدپناهی سمنانی ، یکی از پژوهشگران فرهنگ عامه مردم ایران ، می گوید: «آیین های به جا مانده از نیاکان همواره در معرض تغییر و تبدیل هستند، همانطور که از درون الزامات جامعه گذشته بیرون آمده و کاربرد پیدا کرده اند، زمانی که این الزامات از بین برود و ضعیف شود، آیین ها هم حذف می شوند و چیزهای تازه ای جای آن را می گیرد.»
احمدپناهی همچنین می گوید: «یلدا از آیین های کهن اساطیری ایران است که تضادهای طبیعت در فرآیند مبارزه ، 2 عنصر اهورایی و اهریمنی در نظام طبیعت به وجود آمده است... روز با روشنی و زایندگی قلمرو اهورایی یزدان است و شب با سیاهی و تباهی که در درون خودش دارد، اردوی اهریمن است ، سیاهی و تباهی که در شب می گذرد، اردوی اهریمن را گرفته است ، پلیدی ها زیر چادر سیاه شب پناه می گیرند و شب هراس آفرین ، توانایی بالقوه ای را که می تواند، ثمربخش و سودآور باشد در خدمت پلیدی می گذارد.»
او معتقد است : «نیاکان ما کوشیده اند از درون پدیده ای ناهمساز و پر رمز و راز، معناها و مفهوم های سودمند و مثبت بسازند و در تحلیل آخر، تضاد را به سود خودشان برگردانند.
به گفته احمد پناهی در فرهنگ عامه ما زمستان سرد و تاریک است اما دشمن مردم و طبیعت نیست ، آزار می دهد اما سودمند است ، ذخیره و برکت آینده است پس باید با آن دوست بود و با او از در دوستی درآمد.
نیاکان ما در شب یلدا تا پاسی از شب و یا گاهی تا صبح گردهم می نشستند، فال می گرفتند و قصه می گفتند، افسانه سرایی می کردند و آجیل معروف شب یلدا را می خوردند تا بدنشان قوی شود و در برابر سرما ایستادگی کنند.» او همچنین می گوید: «بسیاری از ایرانیان شب چله را «عمو چله جون» می نامند، 2 روز مانده به شب چله فرش و لحاف خانه را تمیز می کنند، در و پنجره را باز می گذارند، چراغ روشن می کنند و با سفره ای با انواع غذا و شیرینی و خوراکی به استقبال عمو چله جون می روند.
براساس باور گذشتگان عمو چله جون ، نماد آشتی میان همسران است و اگر عمو چله جون از زن خانه راضی باشد، خانه در آن سال روی خوشبختی می بیند. همچنین نماد مونث یلدا را «چله زری» می نامند که عروس زمستان است و از میان دوشیزگان روستا به صورت قرعه یکی را انتخاب کرده و اسم او را چله زری می گذارند، او را روی تختش در پشت بام خانه اش می نشانند و به صورت عروس آرایش می کنند، اطرافش را شمع روشن می کنند، آجیل می گذارند و نقل بر سرش می ریزند و شادی می کنند.»