عبور چشمه‌های روشن از مسیرهای تاریک

بسکتبال به‌عنوان یک رشته جذاب و گروهی و با توجه به خاستگاه اولیه‌اش در دانشگاه، به ورزشی دانشگاهی شهره است با این حال توسعه روزافزون این ورزش خیلی زود آن را به میان خانواده‌های ایرانی برد. یکی از ویژگی‌های این بازی استعداد فیزیکی است و بازیکنانی که جذب بسکتبال می‌شوند، باید این شاخص استعدادیابی را در بسکتبال را داشته باشند. در آغاز ورود بسکتبال به ایران شهرهایی که جوانان آنها از این نعمت و استعداد خدادادی برخوردار بودند، خیلی زود به بسکتبال گرایش پیدا کردند و قهرمانان خوبی در دهه‌های 30 و 40 شناسایی شدند. شهرهای شمالی چون بندرانزلی، بابل و گرگان بنابر موقعیت‌های اقلیمی و بارندگی‌های فراوان، ورزش‌های سالنی را به بازی‌ در زمین‌های روباز ترجیح می‌دادند، هر چند بسکتبال در بدو ورود به شهرهای ایران تا مدت‌ها در زمین‌های روباز بازی می‌شد اما شرایط محیطی و اقلیمی در سال‌های بعد نمی‌تواند در جهت پیشرفت بازیکنان این مناطق در بسکتبال بی‌ارتباط باشد. در جنوب وقتی کارشناسان ارشد نفتی از بسیاری کشورها وارد ایران می‌شدند برای اوقات فراغت بسکتبال بازی می‌کردند و این اتفاق ساده به کشف استعدادهای بسکتبال در جنوب ایران منجر شد و نوید استعدادهای بیشتر بسکتبال را در شهرهای جنوبی داد، به نحوی که امروزه پس از گذشت سال‌ها از ورود بسکتبال، استان‌هایی چون خوزستان در این رشته ورزشی بازیکنان خوبی دارند. اگر بخواهیم از بازیکنان این استان‌ها نام ببریم، می‌توانیم به دوره‌های مختلف تیم‌های ملی در دهه‌های گذشته و اخیر بازگردیم و نام‌هایی چون مجید توفیق و سلیم شیبه از نسل‌های قدیم و حامد حدادی از نسل فعلی بسکتبال را نام ببریم که از خطه خوزستان در عرصه‌های ملی و بین‌المللی پرآوازه شده‌اند. در بین شمالی‌ها نیز خط تولید بازیکن از گذشته تا امروز ادامه دارد و شعبان قاری، حمید گیل زاد، اسدالله کبیر، مهدی ایزدپناه، پرویز لحیم‌چی، حمید کاشانی و... از شمالی‌های صاحب نام بسکتبال به‌شمار می‌روند. در خراسان و پیش از آن‌که تقسیمات استانی این خطه پهناور را به سه بخش تقسیم کند، قهرمانان صاحب نامی چون خزایی، پوراصفهانی، امدادی و آفاق مطرح شدند. در ضلع غربی ایران نیز کردستان خاستگاه جوانان غیرتمندی شد که بسکتبال را به‌صورت خانوادگی بازی کردند تا نام‌های پرآوازه‌ای چون مردوخی، ولیدی پاک، بابان، سهراب‌نژاد و ویسی به میان بیاید.

در همسایگی این استان، کرمانشاه هم در مقاطعی بازیکنان صاحب نامی مانند فرهاد هژیر، مهران شاهین‌طبع، ابراهیم الهی، برادران صفری، کرم احمدیان و عصری داشت که در سطح بالای بسکتبال ایران بازی کردند. در نواحی مرکزی کشورمان، تهران، اصفهان و فارس جایگاهی بی‌بدیل در بسکتبال دارند. تهران کانون توجه ورزشکاران همه رشته‌های ورزشی برای مطرح شدن بیشتر است از این‌رو بسکتبال از این قافله عقب نماند و با نیروهای تهرانی و غیرتهرانی طی این دهه‌ها همواره یکی از پایگاه‌های مهم بسکتبال بوده است.

برای معرفی بازیکنان تهرانی به‌دلیل تعدد نفرات کار واقعا دشوار است اما تهرانی‌ها در بیشتر دوره‌ها بازیکنان شاخصی را به عرصه‌های ملی معرفی کردند. بسکتبال اصفهان با شب‌انگیز، امجد و مقیم استعداد بالقوه خود را نمایان کرد و در دهه‌های اخیر محسن صادق‌زاده، آرن داوودی، اوشین ساهاکیان و بسیاری از بازیکنان رده‌های سنی پایه، اصفهان را به قطب پایه‌ای بسکتبال تبدیل کردند. در استان فارس کمبود منابع مالی مانع معرفی بازیکنان مستعد نشد و مهران حاتمی، مهدی شیرجنگ و محمد حسن‌زاده متعلق به نسل‌های دیروز و امروز بسکتبال از خطه شیراز هستند. بسکتبال ایران در مناطق مختلف صاحب پایگاه مردمی است و استقبال عمومی دستاوردهای فراوانی را در نقاط ایران به همراه داشته اما توسعه نیافتن زیرساخت‌ها و کمبود امکانات، بزرگ‌ترین مانع در جهت گسترش و پیشرفت فزاینده این ورزش در ایران است. این قطب‌های سنتی بسکتبال امروز هر کدام با مشکلاتی دست به گریبان هستند. تعدادی از آنها به لطف مراکز صنعتی چون اصفهان به فعالیت‌های خود ادامه می‌دهند اما بسکتبال در شهری مانند گرگان با همه اقبال عمومی که دارد و بافت کشاورزی استان گلستان از وجود منابع مالی غنی بی‌بهره است و سالانه به‌زحمت در بسکتبال روزگار می‌گذراند.

کردستان و کرمانشاه نیز با آن سابقه درخشان، این روزها دچار چنین مشکلاتی است تا چشمه سازندگی در ورزش ایران از گوشه‌های تاریک عبور کند. در بررسی وضع مناطق مختلف ایران و جایگاه بسکتبال در بین آنها لیگ برتر بسکتبال هم متر خوبی برای اندازه گیری است.امسال ده تیم در لیگ عبارتند از تهران سه تیم، خوزستان دو تیم، هرمزگان دو تیم و گرگان، اصفهان و زنجان هرکدام یک تیم. با دایر کردن لیگ در دسته‌های پایین‌تر جای امیدواری است که باوجود تنگناهای سرمایه‌ای، تیم‌ها از استان‌های بسکتبال خیز همانند گذشته و به‌طور کجدار و مریزی فعالیت دارند. در لیگ برتر اما تهرانی‌ها مانند همیشه در کانون توجه هستند و خوزستان، گرگان و اصفهان همان قطب‌های سنتی و همیشگی همچنان در ذهن اهالی بسکتبال جای دارد و با بسکتبال با همه داشته‌ها و نداشته‌هایش زندگی می‌کنند.

محمد رضاپور / گروه ورزش